مفاهیم تحریف شده

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

روش‌هاى امر به معروف و نهى از منكر

امر به معروف و نهى از منكر در اسلام دو مرحله دارد: اوّل، نصیحت، اندرز و كارهاى فرهنگى و در مرحله دوم، برخورد، در جایى كه راه دیگرى وجود نداشته باشد. در دو آیه از سوره مباركه آل عمران به هر دو روش فوق اشاره شده است. در اوّلین آیه، خطاب به همه امّت و با اشاره به مرحله اوّل مى‌فرماید :
(كُنتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ)[88] شما بهترین امّت‌ها بودید كه در جهان ظاهر شدید؛ اوّلین برنامه شما این است كه امر به معروف و نهى از منكر كنید.
امّا شش آیه قبل از آن مى‌فرماید :
(وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ)[89] باید گروهى در میان شما دعوت به نیكى و امر به معروف و نهى از منكر كنند.
اشاره این آیه به مرحله دوم و دولت و مسئولین جامعه است كه باید در موقع لزوم، برخورد حكیمانه و صحیحى داشته باشند و به همین دلیل است كه اصل هشتم قانون اساسى ما دعوت به امر به معروف و نهى از منكر مى‌كند ولى متأسّفانه تاكنون جامه عمل به آن پوشانده نشده است.
امام باقر (ع) مى‌فرمایند :
«بِهَا تُقَامُ الْفَرَائِضُ وَ تَأْمَنُ الْمَذَاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَكَاسِبُ»[90] به‌واسطه امر به معروف و نهى از منكر، واجبات انجام مى‌شود و جادّه‌ها امن و كسب‌ها حلال مى‌گردد. به عبارت دیگر، امر به معروف و نهى از منكر، تنها مربوط به مسائل شرعى نمى‌شود و در اقتصاد و نظم اجتماعى نیز تأثیر دارد.

تحریف‌ها در امر به معروف و نهى از منكر

متأسّفانه اخیراً این مسئله تحریف شده و تنها به كار فرهنگى اكتفا مى‌شود در حالى كه كار فرهنگى گام اول است. براى مثال درباره موادّ مخدّر باید كار فرهنگى كرد ولى در جاى مناسب، برخورد فیزیكى نیز لازم است. از طرفى باید مردم را با كار فرهنگى به كسب حلال دعوت كنیم ولى از طرف دیگر باید براى متخلّفین، تعزیرات حكومتى قرار دهیم. تمام بایدها و نبایدها همین حالت را دارند، در ابتدا كار فرهنگى، و هرگاه نتیجه‌اى نداشت، لازم است اقدامات دیگرى انجام شود. آیا مبارزه فیزیكى با موادّ مخدّر و به شهادت رسیدن عزیزانمان در این مسیر، خشونت است؟ امیرمؤمنان(ع) در بستر شهادت فرمودند : «فَیَدْعُو خِیَارُكُمْ فَلاَ یُسْتَجَابُ لَهُم»[91] اگر امر به معروف و نهى از منكر را ترك كنید، چنانچه نیكان شما نیز دعا كنند، دعایشان مستجاب نمى‌شود.

فلسفه عزادارى

یكى دیگر از مسائل مهمّ و سرنوشت‌سازى كه از سوى بعضى مورد تحریف قرار گرفته، مسئله عزادارى است.
نمونه‌هاى فراوانى در تعالیم و كلمات اهل بیت : در این مورد آمده است :
امام صادق (ع) در میان فضایى پرآشوب، با اشعار «كُمِیت» عزادارى مى‌كردند. و یا در محضر امام على بن موسى الرضا (ع) «دعبل خزاعى» قصیده «مدارس آیات»[92] را كه بسیار فصیح و بلیغ وپرمعنا و در مصائب اهل‌بیت: مخصوصاً شهداى كربلاست مى‌خواند و حضرت مانند ابر بهار اشك مى‌ریزند. و موارد دیگرى مانند این‌ها.
ولى در عصر ما برخى شبهه مى‌اندازند كه چرا باید براى حادثه‌اى كه حدود 1370 سال قبل در كربلا واقع شده است عزادارى كرد در حالى كه گردانندگان آن حادثه و حتّى فرزندان ونوه‌هاى آن‌ها نیز در قید حیات نیستند؟ ایشان توجّه ندارند كه آنچه در كربلا واقع شد، یك نزاع شخصى نبود كه با از بین رفتن طرفین تمام شود، بلكه نزاع دو مكتب بود، مكتب طرفداران حق در مقابل طرفداران باطل، پرورش‌یافتگان دامان اسلام دربرابر بنى‌امیّه كه تفاله‌هاى عصر جاهلیّت بودند. افرادى كه دم از عدالت مى‌زدند دربرابر ظالمان و ستمكاران و جباران و آدم‌كشان.
این رویارویى، در كلمات امام (ع) قبل از قیام، زمانى كه به حضرت پیشنهاد بیعت با یزید را مى‌دهند به چشم مى‌خورد كه مى‌فرمایند :
«إِنَّا أَهْلُ بَیْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَعْدِنُ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفُ الْمَلاَئِكَةِ» ما در میان خاندان وحى پرورش یافته‌ایم، فرشتگان به در خانه ما مى‌آمدند وپیام خدا را مى‌آوردند. «وَ یَزِیدُ رَجُلٌ فَاسِقٌ شَارِبُ الْخَمْرِ قَاتِلُ النَّفْسِ الْمُحَرَّمَةِ» یزید، مرد آلوده، شراب‌خوار و آدم‌كشى است «وَ مِثْلِی لاَ یُبَایِعُ مِثْلَه»[93] چگونه ممكن است من با او بیعت كنم؟ آیا نور وظلمت، حق و باطل، عدالت و ظلم، با یكدیگر بیعت مى‌كنند؟
در عصر ما نیز پیام احیاء همین مكتب باعث پیروزى انقلاب ما شد. همان‌طور كه امام راحل (ره) فرمودند: «اگر قیام سیّدالشّهدا نبود امروز ما هم نمى‌توانستیم پیروز شویم».[94]
در عراق نیز ایّام عاشورا و از آن مهم‌تر اربعین، كه گاهى پنج تا ده میلیون نفر از سرتاسر دنیا با وجود خطرات زیاد به كربلا مى‌آیند باعث حفظ موجودیّت و استقلال آن كشور شده است.