مفاهیم تحریف شده

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

تحریف در احتیاط

دو گروه احتیاط را تحریف كرده‌اند :
گروه اوّل : كسانى كه احتیاط را پوششى براى فرار از زیر بار مسئولیت‌ها قرار داده‌اند. مثلاً مى‌پرسیم: چرا اجازه شركت فرزندت را در جنگ تحمیلى ندادى؟ مى‌گوید: احتیاط كردم، آن‌طرف عراقى و مسلمان و این‌طرف ایرانى و مسلمان، احتیاط این بود كه فرزندم نرود. غافل از این‌كه آن‌ها مهاجم هستند و ما در مقام دفاع؛ اگر دزدِ مسلمانى به خانه تو حمله كند دفاع نمى‌كنى؟
و یا این‌كه مى‌پرسیم: چرا در انتخابات شركت نكردى؟ مى‌گوید: من نمى‌دانستم فرد مورد نظر، صالح است یا نه و احتیاط كردم. آیا فكر نمى‌كند كه اگر همه مردم احتیاط كنند انتخابات لَنگ مى‌شود و آبروى نظام به خطر مى‌افتد؟ این گروه احتیاط را پوششى براى فرار از مسئولیت‌ها قرار داده‌اند.
گروه دوم : كسانى كه از سویى دیگر منحرف شده‌اند، وسواس دارند و هر احتمالى به ذهنشان برسد انجام مى‌دهند. وسواس واقعاً خطرناك است و نامه‌هایى كه به ما مى‌رسد نشان مى‌دهد چقدر مسئله بااهمیّت است.
در این‌جا مناسب است به عزیزانى كه وسواس دارند توصیه‌اى كنیم :
گاهى وسواس به جایى مى‌رسد كه افراد براى استحمام، 3 الى 9 ساعت در حمام مى‌مانند و گاهى دو قالب صابون براى برطرف شدن آلودگى بدن استفاده مى‌كنند. آن‌ها براى درمان از داروها و روش‌هاى مختلف استفاده مى‌كنند، ولى ما مى‌گوییم كه نیاز به مصرف دارو و مراجعه به روان‌كاو و غیره ندارید. كافى است مسائل شرعى را یاد بگیرید و به وسواس خود اعتنا نكنید. باید بدانید یقین و شكّ وسواسى هیچ اعتبارى ندارد و مانند افراد عادى عمل كنید. اگر این‌ها را بدانید و عمل كنید نجات پیدا مى‌كنید. وحتّى ما مسئولیت اعمال شما را برعهده مى‌گیریم.

اهمیّت امر به معروف و نهى از منكر در آموزه‌هاى اسلامى

اسلام در حدود 1400 سال پیش به مسئله «امر به معروف و نهى از منكر» كه جزء مهم‌ترین مسائل جامعه بشرى است توجّه داشته در حالى كه متأسّفانه دنیاى امروز هنوز توجّهى به آن ندارد.
در روایتى امیرمؤمنان (ع) مى‌فرمایند :
«مَا أَعْمَالُ الْبِرِّ كُلُّهَا ... عِنْدَ الاَْمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنْ الْمُنْكَرِ إِلاَّ كَنَفْثَةٍ فِی بَحْرٍ لُجِّی»[87] همه كارهاى خیر یك طرف و امر به معروف ونهى از منكر یك طرف، امر به معروف و نهى از منكر همچون دریاست و كارهاى خیر دیگر به‌اندازه آب دهان. یعنى ضامن اجراى كارهاى خیر، امر به معروف و نهى از منكر است و اگر این كار تعطیل شود، كارهاى خیر دیگر نیز تعطیل مى‌شوند.
انسان‌ها در زندگى مشترك مسئولیّت مشترك دارند، اگر در محلّه ما جوانى معتاد پیدا شود احتمال سرایت اعتیاد به جوانان دیگر محلّه بسیار قوى است. بنابراین همه وظیفه نهى از منكر دارند.
در احادیث اسلامى تشبیه شفّاف و خوبى براى امر به معروف ونهى از منكر وجود دارد: اگر در یك بازار بزرگ، مغازه‌اى آتش بگیرد آیا بقیه اهل بازار بى‌تفاوت مى‌مانند و مى‌گویند: به ما ارتباطى ندارد؟ یا چون بازار، سرنوشت مشترك دارد و امكان سرایت آتش به دیگران نیز هست همه اقدام به خاموش كردن آن مى‌كنند؟

روش‌هاى امر به معروف و نهى از منكر

امر به معروف و نهى از منكر در اسلام دو مرحله دارد: اوّل، نصیحت، اندرز و كارهاى فرهنگى و در مرحله دوم، برخورد، در جایى كه راه دیگرى وجود نداشته باشد. در دو آیه از سوره مباركه آل عمران به هر دو روش فوق اشاره شده است. در اوّلین آیه، خطاب به همه امّت و با اشاره به مرحله اوّل مى‌فرماید :
(كُنتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ)[88] شما بهترین امّت‌ها بودید كه در جهان ظاهر شدید؛ اوّلین برنامه شما این است كه امر به معروف و نهى از منكر كنید.
امّا شش آیه قبل از آن مى‌فرماید :
(وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ)[89] باید گروهى در میان شما دعوت به نیكى و امر به معروف و نهى از منكر كنند.
اشاره این آیه به مرحله دوم و دولت و مسئولین جامعه است كه باید در موقع لزوم، برخورد حكیمانه و صحیحى داشته باشند و به همین دلیل است كه اصل هشتم قانون اساسى ما دعوت به امر به معروف و نهى از منكر مى‌كند ولى متأسّفانه تاكنون جامه عمل به آن پوشانده نشده است.
امام باقر (ع) مى‌فرمایند :
«بِهَا تُقَامُ الْفَرَائِضُ وَ تَأْمَنُ الْمَذَاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَكَاسِبُ»[90] به‌واسطه امر به معروف و نهى از منكر، واجبات انجام مى‌شود و جادّه‌ها امن و كسب‌ها حلال مى‌گردد. به عبارت دیگر، امر به معروف و نهى از منكر، تنها مربوط به مسائل شرعى نمى‌شود و در اقتصاد و نظم اجتماعى نیز تأثیر دارد.