مفاهیم تحریف شده

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

آثار تربیتى توسّل

درباره حقیقت و مفهوم توسّل جمله‌هایى كوتاه و فشرده گذشت. امّا درمورد آثار آن و این‌كه چگونه تبدیل به یك مكتب عالى تربیتى مى‌شود، مطالبى را بیان مى‌كنیم.
زمانى كه به اولیاءاللّه مانند امیرالمؤمنین على (ع) متوسّل مى‌شوم چه در مشكلات فردى مانند بیمارى‌ها و كسب و تجارت و غیره یا در مشكلات اجتماعى، در فكر فرو مى‌روم كه چرا ایشان در پیشگاه خدا محبوبیّت دارند، و من چگونه مى‌توانم رابطه عاطفى ومعنوى با مولایم پیدا كنم تا شفیع من در پیشگاه خدا باشد؟ در پاسخِ خود مى‌گویم كه او كوه علم بود و منِ نادان، چه تناسبى با او دارم؟ او شجاع بود و من ترسو هستم. او به یتیمان، درماندگان وبیماران بسیار محبّت داشت؛ آیا حاضرم گام در جاى گام‌هاى ایشان بگذارم؟ على (ع) عدالت داشت و حتّى برادرش را نیز مشمول عدالت سخت خود كرد، آیا حاضرم این‌گونه باشم؟ اگر با مولا پیوند عاطفى نداشته باشم چگونه مى‌توانم چنین درخواستى كنم؟
و یا هرگاه خانمى متوسّل به بانوى اسلام (س) مى‌شود، اگر به محتواى دعا یا زیارت ایشان توجّه كند نمى‌تواند بدحجاب یا بى‌حجاب باشد. چرا حضرت زهرا (س) آبرومند است؟ من چگونه رابطه معنوى با ایشان پیدا كنم تا بتوانم از آن بزرگوار در پیشگاه خدا طلب شفاعت كنم؟
بنابراین، مسئله توسّل، در عین حال كه راهى براى گشودن مشكلات است، مكتب عالى تربیتى نیز براى ما ایجاد مى‌كند.

تحریف در مفهوم سازنده توسّل

گاهى برخى توسّل را به یك تشریفات تبدیل مى‌كنند به‌گونه‌اى كه كتاب مفاتیح را زیر بغل زده و مرتّب دعاى توسّل مى‌خوانند بدون این‌كه شباهتى با آن بزرگواران داشته باشند. رباخوار، محتكر و ظالم هستند و اموال یتیمان را مى‌برند و بعد مى‌گویند: «یَا وَجِیهاً عِنْدَ اللَّهِ اشْفَعْ لَنَا عِنْدَ اللَّه». آیا همین اندازه كه در ماه مبارك رمضان بدون ارتباط با مفاهیم وتعلیمات قرآن، آن را بر سر بگیریم، توسّل به قرآن محسوب مى‌شود؟ یا این حركت، جنبه سمبلیك دارد یعنى قرآنى كه بر سر ماست، راهنما، رهبر و پیشواى ماست. قطعاً چنان برخوردى با مفهوم توسّل، نادرست است.
گروه دیگر در مقابل گروه اوّل تصوّر مى‌كنند توسّل شرك است! آن‌ها نیز در اشتباه هستند، زیرا شرك در عبادت است و كسانى كه متوسّل مى‌شوند، عبادت نمى‌كنند. در توسّل تكوینى ـ همان‌طور كه گذشت ـ آیا وقتى از دیگران كمك مى‌گیریم دچار شرك شده‌ایم؟
توسّل تشریعى نیز مانند آن است، زیرا از آبرومندان نزد خدا براى رفع مشكلات و برآورده شدن حوائج طلب كمك مى‌كنیم.

نمونه‌اى آشكار

در ذیل دعاى توسّل كه بسیار قرائت مى‌شود، جملاتى است كه در آن «دوازده» مرتبه نام خدا «اللّه» تكرار شده است. به این معنى كه در توسّل نیز هدف، خداوند است هرچند به‌واسطه این بزرگان باشد :
«یَا سَادَتِی وَ مَوَالِیَّ» اى آقایان و موالیان من! «إِنِّی تَوَجَّهْتُ بِكُمْ أَئِمَّتِی وَ عُدَّتِی لِیَوْمِ فَقْرِی وَ حَاجَتِی إِلَى اللَّهِ وَ تَوَسَّلْتُ بِكُمْ إِلَى اللَّهِ» به‌وسیله شما پیشوایانم و ذخیره‌ام براى روز فقر و نیازم، به خدا رو نموده‌ام. به‌واسطه شما به خدا متوسّل شده‌ام. «وَ اسْتَشْفَعْتُ بِكُمْ إِلَى اللَّهِ» شفاعت مى‌طلبم از شما در نزد خدا. «فَاشْفَعُوا لِی عِنْدَ اللَّهِ» مرا نزد خدا شفاعت كنید. «وَ اسْتَنْقِذُونِی مِنْ ذُنُوبِی عِنْدَ اللَّهِ» مرا از گناهانم در پیشگاه خدا نجات دهید تا دعایم مستجاب شود. «فَإِنَّكُمْ وَسِیلَتِی إِلَى اللَّهِ» شما وسیله (ارتباط) من با پروردگار هستید. «وَ بِحُبِّكُمْ وَبِقُرْبِكُمْ أَرْجُو نَجَاتاً مِنَ اللَّهِ» به‌وسیله دوستى وتقرّب به شما امید نجات از سوى خدا دارم. «فَكُونُوا عِنْدَ اللَّهِ رَجَائِی، یَا سَادَتِی یَا أَوْلِیَاءَ اللَّه» اى اولیاءاللّه، مایه امیدم نزد خدا باشید.
ملاحظه مى‌كنید كه همه مطالب به خدا ختم مى‌شود و غیر خدا وسیله است. منتها بى‌خبران و غافلان چون اطّلاعات كمى از كتاب و سنّت دارند، به همه مسلمانان برچسب مى‌زنند كه متوسلین به اولیاءاللّه، راه شرك را مى‌پیمایند.