مفاهیم تحریف شده

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

محتواى زیارت‌نامه‌ها

زیارات مشتمل بر چند موضوع است كه به بعضى از آن‌ها اشاره مى‌كنیم.
بخش اوّل : اوصاف برجسته امام (ع) در زیارت امام حسین(ع) مى‌گوییم : «أَشْهَدُ أَنَّکَ كُنْتَ نُوراً فِی الاَْصْلاَبِ الشَّامِخَةِ وَ الاَْرْحَامِ الطَّاهِرَةِ لَمْ تُنَجِّسْکَ الْجَاهِلِیَّةُ بِأَنْجَاسِهَا وَ لَمْ تُلْبِسْکَ الْمُدْلَهِمَّاتُ مِنْ ثِیَابِهَا»[45] اى حسین عزیز! ما گواهى مى‌دهیم كه نطفه پاك شما در صلب پدران پاك و در رحم مادران پاك هرگز دچار آلودگى‌هاى زمان جاهلیّت نگردید.
و در جایى دیگر مى‌گوییم : «أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ أَقَمْتَ الصَّلاَةَ وَ آتَیْتَ الزَّكَاةَ وَ أَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَیْتَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ عَبَدْتَ اللَّهَ مُخْلِصاً حَتَّى أَتَاکَ الْیَقِین»[46] شما نماز را زنده كردى، حق محرومان را پرداختى، امر به معروف و نهى از منكر كردى و تا آخرین لحظه زندگى بنده خاصّ خدا بودى.
وقتى صفات امام (ع) را مى‌خوانیم و مى‌دانیم این صفات ایشان است، براساس الگوپذیرى، پیام‌هایى كه در این صفات نهفته است، زندگى ما را تحت تأثیر قرار مى‌دهد.
بخش دوم : بیان صفات زیارت كننده در زیارت امام هشتم، على ابن موسى الرضا(ع) مى‌خوانیم : «عَائِذاً مِمَّا جَنَیْتُ عَلى نَفْسِی»[47] آمده‌ام از تمام جنایاتى كه بر خودم كرده‌ام و از آن هیزم‌هاى دوزخى كه بر پشت خود حمل كرده و به آخرت مى‌برم، به تو پناه آورم.
از این عبارات نتیجه مى‌گیریم: گناهان ما جنایت بر خود وهیزم‌هاى دوزخ است و حاملش خود ما هستیم. به عبارت دیگر تصوّر نكنیم گناهان ما به عظمت خداوند لطمه وارد كرده و از جلال و جبروتش كم مى‌كند! همان‌گونه كه مى‌گویند: «گر جمله كائنات كافر گردند بر دامن كبریاش ننشیند گرد». گناهان ما نیز هیزم‌هاى دوزخ است بر پشت ما، و به خودمان ضربه مى‌زند.
بخش سوم : تقاضا از امامان معصوم در زیارت امام حسین (ع) مى‌خوانیم : «فَیَا لَیْتَنِی كُنْتُ مَعَكُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیما»[48] اى كاش ما نیز با شما بودیم و از فیضى كه نصیب شما شد، بهره مى‌بردیم.
وقتى این سخن را مى‌گوییم آیا حقیقتاً راست مى‌گوییم؟ آیا واقعاً آمادگى روحى براى جان‌فشانى در این مسیر داریم؟ آیا شهادت در راه خدا براى ما افتخار است؟
به‌عنوان نمونه‌اى دیگر، در زیارت جامعه كه مخاطب، همه ائمّه : هستند مى‌گوییم : «وَ جَعَلَنِی مِنْ خِیَارِ مَوَالِیكُم مِمَّنْ یَقْتَصُّ آثَارَكُم»[49] اى ائمّه هدى :! خداوند مرا از بهترین دوستان پیروان شما قرار دهد.
وقتى این جمله را مى‌گوییم به این معنى است كه باید در این مسیر گام برداریم. تنها با تقاضا كه نمى‌توان به این مرحله رسید و از بهترین شیعیان شد.
ملاحظه مى‌كنید، تمام این برنامه‌ها مكتب‌هاى عالى تربیت است ولى متأسّفانه گاهى تحریف شده و به دست افراد نادان مى‌افتد و تبدیل به الفاظى بدون محتوا مى‌شود كه ادعا مى‌كنند اثر جادویى دارد. هرچند الفاظ دعاها و زیارت‌نامه‌ها از نظر ما مقدّس است ولى آن‌چه مهم است آشنایى با مفاهیم آن‌هاست.
من نیز به همه، به‌خصوص جوانان عزیز توصیه مى‌كنم به‌ویژه در این زمانى كه هجوم وسایل فساد و تبلیغات و رسانه‌هاى دشمن از هر عصرى بیشتر است، در هنگام خواندن دعاها و زیارت‌نامه‌ها به محتواى آن‌هادقّت كرده و سعى كنند پیام آن‌ها را با گوش جان بشنوند.
قطعاً تأثیر همین دعاها و زیارت‌نامه‌ها بود كه در هشت سال جنگ تحمیلى، به شهدا انگیزه داد كه به میدان جهاد بروند ومقاومت كنند. در واقع جنگ تحمیلى را دعاها، زیارت‌نامه‌ها، تعلیمات اسلامى و تاریخ شهدا اداره كرد. و این نتیجه سالیان طولانى كار درمورد این مفاهیم عالى بود كه به ما رسیده است.

مفهوم توسّل

توسّل نیز مانند مفاهیم دیگر اسلامى از نظر كتاب و سنّت یك مفهوم عالى تربیتى است ولى لازم است در ابتدا مقدّمه كوتاهى بیان كنیم.
انسان هر مقدار قوى باشد باز هم ضعیف است، حوادثى كه در طول تاریخ واقع شده و مى‌شود نشان دهنده این مطلب است.
در جریان طغیان یك كوه آتشفشان در یكى از كشورهاى اروپایى و پخش شدن خاكستر آن كه باعث وحشت مردم اروپا شد و وضعیت پرواز هواپیماها را برهم زد ومسافران را سرگردان كرد بعضى مى‌گفتند: اگر این خاكستر آتشفشانى ادامه پیدا كند مردم اروپا باید مهاجرت كنند. ببینید این قدرت اروپا و اروپاییان، چگونه با یك آتشفشان برهم مى‌خورد.[50]
حادثه دیگر، طغیان چاه نفتى در كف دریا بود كه ثروت زیادى براى مهار آن خرج شد و آلودگى بسیارى به بار آورد و شاید تا سالیان طولانى آثار سوء آن باقى باشد.[51]
در بدن انسان اگر یك سلول طغیان كند و تكثیر غیر عادى انجام دهد، تبدیل به یك غدّه سرطانى شده و زندگى را تهدید مى‌كند.
این مسائل و حوادث نشان مى‌دهد كه این بشر نیرومند، قوى‌پیكر و پروازكننده به كُره ماه، با همه قدرتش باز هم ناتوان است.
لازم است در مقابل این حوادث برنامه‌اى براى جبران ضعف وناتوانى خود داشته باشیم و به قدرتى پیوند پیدا كنیم كه همه‌چیز براى او آسان است. در حقیقت آسان و مشكل درباره او معنى ندارند. به همین دلیل در مشكلات مأیوس نمى‌شویم و به در خانه خداوند مى‌رویم.
منتها لازم است از وسایلى كه قطعاً نیرومندتر از ما هستند در این امر كمك بگیریم رابطه معنوى برقرار كنیم و به سراغ گناهان سابق نرویم و امیدوار باشیم، تا قلبمان نورانى شود. آرى، معناى حقیقى توسّل این است.

حقیقت توسّل

توسّل گاهى در امور تكوینى یعنى در زندگى مادّى و معمولى است.
مثلاً فردى كه پیر و ناتوان است و به‌تنهایى نمى‌تواند از پلّه‌ها بالا رود صدا مى‌زند: چه كسى مى‌تواند به من كمك كند؟ یا درخواست كمك نابینایى براى عبور از خیابان، یا كمك خواستن دانشجو از استاد راهنما براى رساله علمى و جلوگیرى از خطا. همه این‌ها همان توسّل در امور تكوینى و استفاده از اسباب است. واستفاده از این امور، مقدّرات خداوند است كه انسان باید از عالم اسباب استفاده كند، بنابراین نه مرتكب شرك شده است و نه كفر.