مفاهیم تحریف شده

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

اهمیّت دعا در تعلیمات اسلامى

یكى از بهترین عبادات، دعا به درگاه خداوند است؛ دعا در حق خود، دوستان، گذشتگان، صاحبان حق، همه مسلمانان و حتّى غیر مسلمانان مظلومى كه در بند مستكبران دنیا هستند.
در ابتدا به دو آیه درمورد اهمیّت دعا، و روایتى در این زمینه اشاره مى‌كنیم و بعد به بیان چگونگى تحریف آن توسّط افراد نادان یا مغرض مى‌پردازیم.
قرآن مجید در سوره غافر مى‌فرماید :
(وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ)[30] پروردگار شما دستور داده است كه دعا كنید و دعاى شما را مستجاب خواهد كرد و (در آخر مى‌فرماید:) كسانى كه اهل دعا نباشند و به در خانه خدا نیایند طعمه آتش دوزخ مى‌شوند. و در آیه دیگر مى‌فرماید :
(قُلْ مَا یَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّی لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ)[31] اى پیامبر! بگو اگر به سبب دعاهایتان نباشد خداوند به شما اعتنایى نمى‌كند. یعنى: لطف، توجّه و عنایت خدا به شما به‌واسطه دعاهایى است كه مى‌كنید.
رسول خدا(ص) مى‌فرماید :
«أَ لاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى سِلاَحٍ یُنْجِیكُمْ عَنْ عَدُوِّكُمْ» آیا مى‌خواهید به شما سلاح بسیار برّنده و مؤثّرى كه شما را از شرّ دشمنانتان نجات مى‌دهد «وَ یُدِرُّ رِزْقَكُمْ» و روزى شما را وسیع مى‌كند نشان دهم؟ «قَالُوا نَعَمْ» عرض كردند: چه چیزى بهتر از این. پیامبر (ص) فرمودند : «قَالَ تَدْعُونَ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ» شب و روز دعا كنید. و سپس فرمودند : «فَإِنَّ سِلاَحَ الْمُوْمِنِ الدُّعَاء»[32] سلاح اهل ایمان دعاست.
علاوه بر آنچه گذشت، آیات و روایات فراوانى درباره اهمیّت دعا داریم كه به‌دلیل مختصر بودن بحث، از آن‌ها عبور مى‌كنیم.

مفهوم دعا

امّا حقیقت و محتواى دعا از نظر اسلام چیست؟
وقتى از كسانى كه اهل تحریف‌اند و دعا را وسیله تنبلى قرار داده‌اند. سؤال مى‌كنیم: چرا به دنبال فعالیت زندگى نمى‌روید؟ مى‌گویند: دعا كرده‌ام إن‌شاءاللّه مشكلات حل مى‌شود. سؤال مى‌كنیم: چرا براى مبارزه با فساد فكرى نمى‌كنید، فساد، جامعه را فراگرفته است؟ جواب مى‌دهند: دعا مى‌كنیم مشكلات حل شود.
سؤال مى‌كنیم: چرا در فلان اختلاف میانجى‌گرى نمى‌كنید تا به صلح و آشتى و محبّت تبدیل شود؟ مى‌گویند: دعا كرده‌ایم خداوند خودش اصلاح كند. به این معنى كه تلاش و كوشش را كنار بگذاریم و به دعا قناعت كنیم.
در حالى كه معنى دعا در جایى است كه انسان تمام توان خود را براى كسب علم و دانش و روزى به كار مى‌گیرد آن‌گاه دست به دعا برمى‌داردوازمنبع لایزال الهى كمك ونتیجه عالى براى كارش مى‌طلبد.

راه و روش دعا كردن

روش دعا كردن را پیامبر اكرم (ص) به ما آموخته است. در جنگ احزاب تمام دشمنان اسلام دست به دست هم دادند تا به پیامبر (ص) حمله كنند. آیا پیامبر (ص) در مسجد نشست و فقط دعا كرد؟ هرگز! اوّل دستور عجیب كندن خندق را به دور مدینه صادر كرد. با وسائل آن روز كندن خندق به دور یك شهر به طورى كه دشمن توان عبور از آن را نداشته باشد، طاقت‌فرسا بود. مسلمانان شب وروز كار كردند و خندق را آماده نمودند.
هنگامى كه در مقابل صفوف دشمن قرار گرفتند و عمربن عبدود شروع به رجزخوانى كرد و حرف‌هاى توهین‌آمیز به مسلمانان زد. پیامبر (ص)، امیرالمؤمنین على بن ابیطالب (ع) را فراخواند، إمامه بر سرش پیچید و شمشیر به دستش داد و روانه میدان كرد. سپس دست به دعا برداشته و فرمود: «خداوندا! على را بر دشمنش پیروز كن».[33]
این معنى و روش دعا كردن است كه پیامبر (ص) به ما مى‌آموزند به این‌صورت كه تا آن‌جا كه مى‌توانند آرایش جنگى را ایجاد كرده و قوى‌ترین افسر سپاه را به میدان مى‌فرستند، سپس دعا مى‌كنند.
به عنوان نمونه دیگر، در روایات اسلامى این‌گونه آمده است :
كشاورز زمین را آماده كند، بذر را بیافشاند، آبیارى كند و آفات را دفع نماید، سپس دعا كند و بگوید : «اللَّهُمَ اجْعَلْهُ حَبّاً مُتَرَاكِباً» خدایا این زراعت من را پربركت كن.[34]
از این روایت و امثال آن درمى‌یابیم كه چرا هر دعایى مستجاب نمى‌شود! زیرا دعا را جانشین تلاش و كوشش مى‌كنیم؛ مى‌خواهیم تلاش نكنیم و با دعا مشكل را حل كنیم.
جوانى در نامه‌اى به ما نوشته بود: مى‌خواهم ذكرى به من یاد دهید كه به‌وسیله آن، قلبم را باصفا شود، مشكلات خانوادگى‌ام رفع گردد، روزى‌ام وسیع شود و مردم مرا دوست داشته باشند وغیره. در جواب گفتیم: این جوان عزیز تصوّر مى‌كند همه چیز با ذكر، حل مى‌شود در حالى كه ما باید قبل از ذكر براى رفع مشكلات تلاش كنیم، آن وقت به سراغ ذكر برویم. «اوّل فكر و بعد ذكر».