مفاهیم تحریف شده

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

مفهوم انتظار

برخورد افراد نادان با این مسئله مهمّ به‌گونه‌اى بوده است كه هرگاه از آن‌ها سؤال مى‌كنیم: چرا برنمى‌خیزى و امر به معروف ونهى از منكر نمى‌كنى و با فساد مبارزه نمى‌نمایى؟ مى‌گوید: دنیا فاسد شده است، ما هم از عهده آن برنمى‌آییم، دعا كنید صاحب شریعت بیاید و خودش همه امور را اصلاح كند. به او مى‌گوییم :
حداقل مراقب خانواده و جوانان و فرزندانت باش و از همان كودكى ایشان را تحت تعلیمات اسلامى قرار بده. مى‌گوید: این كار نیز از من ساخته نیست، و تلاش من بى‌فایده است چون محیط ورسانه‌ها و در كل، دنیا فاسد است؛ باید منتظر باشیم و دعا كنیم صاحب شریعت بیاید.
در مطالب فوق، مسئله انتظار تبدیل به عامل تنبلى، سستى وناتوانى و فرار از زیر بار مسئولیت‌ها شده است.
در حالى كه حقیقت مطلب كاملاً عكس آن است.
به‌عنوان مثال: در این ایّام دشمنان، ما را تهدید مى‌كنند، مى‌گویند: گزینه جنگ و حمله به تأسیسات اتمى مدّنظر ماست. همان‌طور كه مى‌دانیم غالباً تهدید آن‌ها توخالى است ولى در میان احتمالات، یك احتمال این است كه این تهدیدات واقعیت داشته باشد. آیا ما در انتظار مى‌مانیم كه صاحب شریعت بیاید و مشكل را حل كند؟ یا بهترین سلاح‌هاى دفاعى را تهیّه وزبده‌ترین نیروها را آماده مى‌كنیم، رزمایش‌هاى جنگى برپا مى‌كنیم و نقشه‌ها واطّلاعات لازم را آماده مى‌سازیم. این معنى حقیقى انتظار است. این‌ها در حالى است كه تنها یك درصد احتمال حمله باشد. امّا اگر بدانیم دشمن صددرصد حمله مى‌كند مسئله انتظار ماهیّت دیگرى پیدا مى‌نماید و آمادگى كامل براى آن پیدا مى‌كنیم.
براى روشن شدن بیشتر مفهوم انتظار، دو آیه از قرآن را ضمیمه مى‌كنیم و نتیجه آن را مى‌بینیم. در سوره انبیاء مى‌فرماید :
(وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ)[27] ما در زبور و توراتِ موسى و در كتاب‌هاى آسمانى نوشته‌ایم و ثبت كرده‌ایم كه زمین به دست بندگان صالح مى‌افتد (كه تقریباً همه دانشمندان، این آیه را اشاره به ظهور حضرت مهدى(ارواحنا فداه) مى‌دانند) اگر بخواهیم در زمره آیه شریفه قرار گیریم باید مصداق (عِبادِیَ الصَّالِحُونَ) باشیم. یعنى جزء بندگان صالح خدا شویم.
در آیه‌اى دیگر در سوره حجر درباره بندگان واقعى خدا خطاب به شیطان مى‌فرماید :
(إِنَّ عِبَادِی لَیْسَ لَكَ عَلَیْهِمْ سُلْطَانٌ)[28] اى شیطان! تو سلطه‌اى بر بندگان خاصّ من پیدا نمى‌كنى.
با كنار هم قرار دادن این دو آیه درمى‌یابیم كه از یك طرف، زمین در اختیار بندگان صالح قرار مى‌گیرد و از طرفى دیگر، بندگان صالح آن‌هایى هستند كه تحت سلطه شیطان نیستند. پس اگر ما منتظر واقعى هستیم باید تحت سلطه شیطان نباشیم. امّا اگر بازیچه شیطان هستیم دلیل بر این است كه نتوانسته‌ایم منتظر واقعى باشیم.
درباره صالحون كه در آیه اوّل اشاره شد نیز قرآن مى‌فرماید :
(یُسارِعُونَ فِی الْخَیْراتِ)[29] در كارهاى نیك با یكدیگر مسابقه مى‌دهند. اگر این‌چنین باشیم جزء منتظران واقعى خواهیم بود.
امید است خداوند به همه ما توفیق دهد كه مصداق منتظران واقعى و(عِبادِیَ الصَّالِحُونَ) باشیم.

اهمیّت دعا در تعلیمات اسلامى

یكى از بهترین عبادات، دعا به درگاه خداوند است؛ دعا در حق خود، دوستان، گذشتگان، صاحبان حق، همه مسلمانان و حتّى غیر مسلمانان مظلومى كه در بند مستكبران دنیا هستند.
در ابتدا به دو آیه درمورد اهمیّت دعا، و روایتى در این زمینه اشاره مى‌كنیم و بعد به بیان چگونگى تحریف آن توسّط افراد نادان یا مغرض مى‌پردازیم.
قرآن مجید در سوره غافر مى‌فرماید :
(وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ)[30] پروردگار شما دستور داده است كه دعا كنید و دعاى شما را مستجاب خواهد كرد و (در آخر مى‌فرماید:) كسانى كه اهل دعا نباشند و به در خانه خدا نیایند طعمه آتش دوزخ مى‌شوند. و در آیه دیگر مى‌فرماید :
(قُلْ مَا یَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّی لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ)[31] اى پیامبر! بگو اگر به سبب دعاهایتان نباشد خداوند به شما اعتنایى نمى‌كند. یعنى: لطف، توجّه و عنایت خدا به شما به‌واسطه دعاهایى است كه مى‌كنید.
رسول خدا(ص) مى‌فرماید :
«أَ لاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى سِلاَحٍ یُنْجِیكُمْ عَنْ عَدُوِّكُمْ» آیا مى‌خواهید به شما سلاح بسیار برّنده و مؤثّرى كه شما را از شرّ دشمنانتان نجات مى‌دهد «وَ یُدِرُّ رِزْقَكُمْ» و روزى شما را وسیع مى‌كند نشان دهم؟ «قَالُوا نَعَمْ» عرض كردند: چه چیزى بهتر از این. پیامبر (ص) فرمودند : «قَالَ تَدْعُونَ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ» شب و روز دعا كنید. و سپس فرمودند : «فَإِنَّ سِلاَحَ الْمُوْمِنِ الدُّعَاء»[32] سلاح اهل ایمان دعاست.
علاوه بر آنچه گذشت، آیات و روایات فراوانى درباره اهمیّت دعا داریم كه به‌دلیل مختصر بودن بحث، از آن‌ها عبور مى‌كنیم.

مفهوم دعا

امّا حقیقت و محتواى دعا از نظر اسلام چیست؟
وقتى از كسانى كه اهل تحریف‌اند و دعا را وسیله تنبلى قرار داده‌اند. سؤال مى‌كنیم: چرا به دنبال فعالیت زندگى نمى‌روید؟ مى‌گویند: دعا كرده‌ام إن‌شاءاللّه مشكلات حل مى‌شود. سؤال مى‌كنیم: چرا براى مبارزه با فساد فكرى نمى‌كنید، فساد، جامعه را فراگرفته است؟ جواب مى‌دهند: دعا مى‌كنیم مشكلات حل شود.
سؤال مى‌كنیم: چرا در فلان اختلاف میانجى‌گرى نمى‌كنید تا به صلح و آشتى و محبّت تبدیل شود؟ مى‌گویند: دعا كرده‌ایم خداوند خودش اصلاح كند. به این معنى كه تلاش و كوشش را كنار بگذاریم و به دعا قناعت كنیم.
در حالى كه معنى دعا در جایى است كه انسان تمام توان خود را براى كسب علم و دانش و روزى به كار مى‌گیرد آن‌گاه دست به دعا برمى‌داردوازمنبع لایزال الهى كمك ونتیجه عالى براى كارش مى‌طلبد.