پند جاوید جلد دوم

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : نگارش: علی زینتی

اعتدال در بهره‌مندى از امكانات روزگار‌

حضرت در ادامه در یك تشبیه بدیع و زیبا مى‌فرمایند: ساهِلِ الدَّهْرَ ماذَلَّ لَكَ قُعُودُه؛ تا مركب دنیا رام توست با او بساز! حضرت، در این عبارت بى‌بدیل و جمله آسمانى، دنیا را به مسند شتر تشبیه فرموده‌اند كه انسان وقتى سوار آن مى‌شود، مى‌تواند آن را آرام آرام براند و به مقصد برسد؛ ولى احتمال دارد این شتر، چموشى كند و ما را از رسیدن به مقصد باز دارد. از این روى باید تا چموشى ساز نكرده است از آن بهره بگیریم. البته اگر در مورد مركب‌هاى آهنى و امروزى بخواهیم مثال بزنیم، مى‌گوییم گاهى ممكن است كه ماشین یا هواپیما یا قطارى كه بر آن سوار هستیم و با آن مسیر را طى مى‌كنیم، تصادف كند و یا با مشكلاتى روبه‌رو شود كه ادامه مسیر با آن غیر ممكن گردد. تا این حالت پیش نیامده است، سریع‌تر حركت كنید. این مركب، مركب راهوارى است؛ اما اگر چموشى كند، دیگر نمى‌توان از آن بهره جست؛ پس تا زمانى كه
‌﴿ صفحه 135 ﴾
راهوار است از آن استفاده كنید و كارى نكنید كه زمینه چموشى آن فراهم آید و شما را به زمین بزند؛ بلكه با او مدارا كنید و حداكثر استفاده را از آن ببرید. این سخن، در نظر ابتدایى، مطلب بسیار ساده‌اى به نظر مى‌رسد؛ ولى در عمق خود نكته‌هاى ناگفته بسیار دارد. همه ما در زندگى روزمره با مصادیقى از این مطلب و روبه‌رو هستیم؛ به عنوان نمونه بدن ما همانند یك مركب است و ما از آن استفاده مى‌كنیم؛ اما اغلب در نظر نمى‌گیریم كه این بدن توان محدودى دارد. در غذا خوردن، در استراحت نمودن، در رعایت بهداشت و... كمتر توان آن را رعایت مى‌كنیم. پس این نكته را فراموش نكنید كه توان این مركب، محدود است. توان این مركب را بسنجید و از امكانات فراهم‌آمده، همانند موقعیت‌هاى اجتماعى و فرصت‌هاى اقتصادى، غفلت نكنید و در حد لازم از آن بهره بگیرید. این توان و این امكانات همیشه براى انسان باقى نمى‌ماند. از این رو تا مى‌توانید از این امكانات در راه خداوند و خدمت به مردم استفاده كنید و از افراط و تفریط بپرهیزید. مثلا كلاس درس، استاد، مدرسه، رفیق، همسایه خوب، همه نعمت‌هایى هستند كه خداوند سبحان در اختیار ما قرار داده است. ما باید از این نعمت‌ها به شكل مطلوب و ایده‌آل استفاده نماییم؛ چرا كه به احتمال قوى روزى آنها را از دست خواهیم داد و چه بسا در صورت عدم استفاده منشأ ضرر نیز بشوند؛ مثل مركبى كه وقتى چموشى مى‌كند نه تنها انسان را به منزل نمى‌رساند، بلكه وى را به زمین مى‌زند و جانش را به خطر مى‌اندازد. پس قبل از این كه این نعمت‌ها به ضرر ما تمام بشود، باید تا حد مجاز از آنها استفاده كنیم.
‌﴿ صفحه 136 ﴾
‌﴿ صفحه 137 ﴾

درس سى و یكم: ریشه برترى‌طلبى

اعتدال در ارضاى غرایز‌
تأثیر تربیتى ارضاى غرایز‌
پیامد افراط در ارضاى غریزه حب ذات‌
درمان لجاجت‌
ریشه‌یابى و پیامد لجاجت‌
‌﴿ صفحه 138﴾
‌﴿ صفحه 139 ﴾

ریشه برترى‌طلبى

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
وَ إِیّاكَ أَنْ تُطیحَ بِكَ مَطِیَّةُ اللَّجاجِ وَ إِنْ قارَفْتَ سَیّئَةً فَعَجِّلْ مَحْوَها بِالتَّوبَةِ؛
بپرهیز از آن كه مركب ستیزه‌جویى و لجاجت چون اسب چموش تو را بردارد و به گرداب هلاكت درآورد! و اگر به گناهى آلوده شدى زود آن را با توبه محو كن!
تاكنون چند فراز از وصیت مولا امیرالمؤمنین على(علیه السلام) به فرزندشان امام حسن مجتبى(علیه السلام)را شرح و تفسیر نموده‌ایم. حضرت(علیه السلام) عبارت شریف فوق توجه ما را به خطر لجاجت و نیز به تأخیر انداختن توبه معطوف مى‌دارند؛ خطرى كه به شدت از آن غافل مى‌باشیم. همه ما لجاجت را در بچه‌ها فراوان مشاهده نموده‌ایم كه گاهى از همان اوان كودكى بر سر یك موضوع، اصرار فراوان و بیرون از حوصله دارند و به اصطلاح لج‌بازى مى‌كنند و وقتى كه به آنها گفته مى‌شود كارى را انجام بدهید، مخالفت مى‌كنند و هر چه اصرار مى‌شود آنها بدتر و به شكل حادترى رفتار مى‌نمایند و بر همان كار و رفتارى كه انتخاب كرده‌اند، اصرار مىورزند. البته این صفت وقتى در نفس رسوخ پیدا كرد و به صورت ملكه درآمد تنها در كارهاى بچه‌گانه تأثیر نمى‌گذارد؛ بلكه در تمام مراحل و در سنین جوانى، میان‌سالى و حتى پیرى و تا لب گور، زندگى انسان را تحت تأثیر قرار مى‌دهد. چه بسا آدمى به این صفت پلید مبتلا باشد و خودش هم متوجه نباشد.