پند جاوید جلد دوم

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : نگارش: علی زینتی

درس بیست و هشتم: دل صاف

دل و فعالیت‌هاى آن‌
منبع تغذیه دل‌
شُرب مدام باید تا جان برافروزد‌
حكمت تكرار برخى اعمال اخلاقى و عبادى‌
دانش، چراغ راه‌
عوامل انحراف از هدف‌
حق‌شناسى‌
از طریق جهل به تكامل نتوان رسید‌
﴿ صفحه 100 ﴾
‌﴿ صفحه 101 ﴾

دل صاف

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
ذَكِّ قَلْبَكَ بِالاَْدَبِ كَما تُذَكِّى النّارُ بِالْحَطَبِ، وَ لا تَكُنْ كَحاطِبِ اللَّیْلِ وَ غِثاءِ السَّیل وَ كُفْرُ النِّعْمَةِ لُؤْمٌ وَ صُحْبَةُ الجاهِلِ شُؤْمٌ؛
با ادب دل خود را پاك و روشن ساز، آن‌گونه كه آتش را با هیزم مى‌افروزند و به سان هیزم كشِ شب و خاشاكِ روى سیلاب مباش! كفران نعمت و ناسپاسى، لئیمى است و هم‌نشین‌ى با جاهل، شوم مى‌باشد.
حالات عارض بر دل نظیر غم، شادى، اضطراب، اطمینان و... بیشتر از هر چیز در اعمال و رفتار انسان مؤثر هستند؛ به‌گونه‌اى كه بهترین و نزدیك‌ترین راه براى تغییر و اصلاح رفتار، اصلاح قلب و دل دانسته شده است. از این رو نه تنها علماى اخلاق بلكه حكما نیز بر حصول ویژگى‌هاى خاص براى قلب اصرار دارند و آن را مقدمه و راه نیل به معارف الهى مى‌دانند. در این فراز نیز على(علیه السلام) پاكى دل را توصیه مى‌فرمایند تا زمینه كامل براى طى مراحل كمال و ترقى فراهم گردد.

دل و فعالیت‌هاى آن‌

حضرت على(علیه السلام) دراین فراز از وصیت الهى مى‌فرمایند: دل خود را با ادب پاك و روشن بدار؛ آن چنان كه آتش را با هیزم بر مى‌افروزند. در این كلام، قلب انسان به آتشى تشبیه شده است كه اگر آن را رها كنند خاموش مى‌شود و اگر هیزم بیاورند و در آن آتش بیندازند، افروخته مى‌شود. همان‌گونه كه آتش، فروزش و روشنى را با خود دارد و جهت استمرار این حالت به
‌﴿ صفحه 102 ﴾
هیزم احتیاج دارد، دل آدمى نیز به كمك ادب روشنى و فروزش پیدا كند و قوى مى‌گردد. آتش با هیزم برافروخته مى‌ماند و دل، با ادب. در این‌جا به قرینه مقام، از آنچه باید به دل ارایه نمود تا دل تقویت شود و آثار خود را به ظهور برساند به «ادب» تعبیر شده است. البته «ادب» معانى و استعمالات مختلفى دارد كه به برخى از آنها اشاره خواهیم كرد.
منظور از «ادب» چیزهایى است كه باعث حُسن رفتار انسان مى‌شود؛ یعنى به آنچه آدمى جهت حسن و زیبایى رفتارش مى‌آموزد، ادب اطلاق مى‌گردد. «تأدیب» هم از همین مادّه است. پس اگر مى‌خواهى دلت مثل آتشى كه مشتعل است و روشنى مى‌بخشد، برافروخته و روشن باشد، باید آن را با حُسن سلوك و رفتار حكیمانه تغذیه نمایى والاّ فعالیت‌ها و برافروختگى خود را از دست مى‌دهد.