پند جاوید جلد اول

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : نگارش: علی زینتی

دل عبرت‌بین

در ادامه این فراز از وصیّت، حضرت على(علیه السلام) دل را به عبرت گرفتن از فراز و نشیب زندگى فرا مى‌خوانند: وَ حَذِّرْهُ صَوْلَةَ الدَّهْرِ وَ فُحْشَ تَقَلُّبِهِ وَ تَقَلُّبَ اللَّیالى وَالأَْیَّامِ؛ دل را از سطوت روزگار و دگرگونى‌هاى بى‌حد و حساب آن بر حذر بدار. روزگار، حالت حمله و غلبه بر انسان دارد. دل آدمى خواسته‌هاى بى‌پایان دارد و هیچ‌گاه قانع نمى‌شود. در این میان افراد زیادى بودند كه قدرت‌ها داشتند، امّا حوادث روزگار آن‌چنان بر آنها مسلّط شد كه بین آنها و خواسته‌ها و داشته‌هایشان جدایى انداخت. و لذا دل را بر حذر بدار از این‌كه روزگار بر انسان آن‌چنان بتازد كه دیگر مجال حركت و فكر براى تو باقى نگذارد. و نیز قلب را از دگرگونى‌هاى روزگار برحذر بدار؛ چرا كه تقلّب و دگرگونى‌هاى دنیا فاحش و عظیم است: وَفُحْشِ تَقَلُّبِهِ وَ تَقَلُّبِ اللَّیالى وَ الأَْیَّام. این‌گونه نیست كه زیر و روشدن و فراز و نشیب دنیا اندك باشد؛ مثلا نفع و
‌﴿ صفحه 78 ﴾
ضررى كه دارد اندك و ناچیز باشد، بلكه برخى دگرگونى‌هاى دنیا بسیار عجیب است، به گونه‌اى كه برخى افراد از قلّه كوه به قعر درّه خوارى و ذلت مى‌كشاند و كاملا منحط مى‌سازد. امروز در اوج قدرت قرار دارد ولى فردا در حضیض ذلّت است. نه تنها در امور مادى بلكه در امور معنوى نیز جریان به همین شكل رقم مى‌خورد. افراد زیادى بودند كه مدارج عالیه‌اى از علم، تقوا، معنویات و عرفان را كسب كردند، امّا بعد از مدتى كوتاه آن‌چنان سقوط كردند، كه باور نمودن آن مشكل است. در همین عمر كوتاه ما، چنین حوادثى پیش آمده كه اگر حضور نداشتیم و نمى‌دیدیم و فقط مى‌شنیدیم، باور نمى‌كردیم كه چه كسانى به چه جاهایى و به چه مقاماتى نایل شدند، امّا در یك لحظه و فاصله كوتاهى سقوط كردند و از قصرهاى بهشتى به عمق جهنم فرو غلطیدند. لذا باید بدانیم كه هر لحظه ممكن است چنین حوادث و حالاتى بروز كند و تمام هستى و نیستى ما را به تاراج ببرد. پس باید از آنها بر حذر باشیم كه این خطرها سر راه همه ما وجود دارد. باید بصیرت داشته و از اینها عبرت بگیریم و به خودمان مغرور نشویم و یك آن هم، از چنین خطرهایى كه در كمین همه ما نشسته است، غافل نشویم و این عبرت‌آموزى ممكن نمى‌شود مگر این‌كه دگرگونى‌ها و زیر و رو شدن‌هاى آشكار روزگار را به قلب نشان دهیم تا عبرت گیرد و بتوانیم خود را از این دگرگونى‌هاى فاحش برحذر بداریم.
‌﴿ صفحه 79 ﴾

درس پنجم: از عبرت تا غفلت

فراز و نشیب زندگى
گذشتگان، چراغ راه آیندگان
كدامین دنیا؟
سیر در آفاق و انفس
گذر از جادّه حیات
نقد آخرت به ز نسیه دنیا
‌﴿ صفحه 80 ﴾
‌﴿ صفحه 81 ﴾

از عبرت تا غفلت

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
وَأَعْرِضْ عَلَیْهِ أَخْبارَ الْماضِینَ وَ ذَكِّرْهُ بِما أَصابَ مَنْ كانَ قَبْلَكَ مِنَ الاَْوَّلیِنَ، وَسِرْ فِى دِیارِهِمْ، وَاعْتَبِرْ آثارَهُمْ، وَانْظُرْ ما فَعَلوُا وَأَیْنَ حَلُّوا وَنَزَلوُا، وَعَمَّنِ انْتَقَلُوا، فَاِنَّكَ تَجِدُهُمْ قَدْ انْتَقَلوُا عَنِ الأَْحِبَّةِ، وَحَلُّوا دارَ الغُرْبَةِ وَكَأَنَّكَ عَنْ قَلِیل قَدْ صِرْتَ كَأَحَدِهِمْ، فَأَصْلِحْ مَثْواكَ، وَلا تَبِعٌ اَخِرَتَكَ بِدُنْیاكَ.(34)
[اى پسرم] سرگذشت و خبرهاى پیشینیان را به دل خود عرضه بدار و مصائب گذشتگان را به او یادآورى كن. در شهر و دیار آنها سیر و سیاحت نما و از آثار و نشانه‌هاى [باقیمانده از] آنها عبرت بگیر و نگاه كُن چه كردند و كجا بار افكندند و جاى گرفتند. و از چه [كسانى] جدا شدند و دل بریدند. همانا خواهى یافت كه آنها از دوستان خود جدا شده‌اند و در دیار غربت سكنا و مأوا گزیده‌اند و گویا كه به زودى تو هم جزء آنها خواهى بود. پس اقامتگاه و مأواى خود را اصلاح و آباد كن و آخرت خود را به دنیایت مفروش!
بى‌تردید سرگذشت پیشینیان و مردمان گذشته، چراغ راه آیندگان است و آن چه این مهم را میسور مى‌سازد آن است كه پیام تاریخ دریافت شود و دل، عبرت پذیرد حضرت على(علیه السلام)در ادامه وصیّت خود به امام حسن(علیه السلام) مى‌فرمایند: سرگذشت پیشینیان و مردمان گذشته را به دل خود عرضه بدار كه چه افرادى در این دنیا زندگى انسانى و شرافتمندانه‌اى داشتند، امّا در ذلت و خوارى فرو غلطیدند و به سرانجام بدى دچار شدند و چه افرادى با رعایت آداب زندگى
‌﴿ صفحه 82 ﴾
انسانى عالى‌ترین مدارج كمال را طى نمودند و سرفراز به بارگاه حق شتافتند و در مقام قرب الهى سكنا گزیدند. از این‌رو باید انسان آثار و اعمال گذشتگان را بررسى و مطالعه كند و ببیند چه چیزهایى موجب مى‌گردد كه یك قوم و مردمى، با عزّت زندگى كنند؟ و چه امورى باعث مى‌شود كه مردمى به ذلّت و خوارى بیفتند؟ آن‌گاه آن‌چه را موجب سعادت مى‌شود، كسب و از آن‌چه موجب بدبختى مى‌گردد، اجتناب نماید و در یك كلام از گذشته گذشتگان عبرت آموزد، همان‌گونه كه قرآن كریم بارها ما را به این نكته مهم سفارش مى‌فرماید: قُلْ سِیروُا فِى‌الاَْرْضِ فَانْظُروُا كَیْفَ كَانَ عاقِبَةُ الذَّینَ مِنْ قَبْل(35). و اینك در این فراز از پندنامه الهى، آن امام متقین(علیه السلام)این مهم را بررسى مى‌نماید كه به شرح آن مى‌پردازیم.