انقلاب اسلامی و ریشه های آن

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: قاسم شبان‌نیا

پاورقی

1. نهج البلاغه، خطبهٔ 192.
2. Revolution
3. ر.ك: بهمن آقایی و غلام‌رضا علی‌بابایی، فرهنگ علوم سیاسی، ج1، ص 34 و: شهریار زرشناس، واژه‌نامهٔ فرهنگی، سیاسی، چ1، 1383، ص32 و: هانا آرنت، انقلاب، ص57.
4. Gre've,Strike
5. توماس سووه، فرهنگ اصطلاحات اجتماعی و اقتصادی، ص173ـ171.
6. همان، ص172.
7. Coup d'Etat
8. شهریار زرشناس، واژه‌نامه فرهنگی، سیاسی، ص211
9. Revolt, Insurrection, Insurgency, Rebellion, Backlash
10. مجید كاشانی، جامعه‌شناسی انقلاب، ‌‍‌[بی‌جا]: ص78.
11. Reform.
12. Movement.
13. علی آقابخشی و مینو افشاری راد، فرهنگ علوم سیاسی، ص 369.
14. مجید كاشانی، جامعه‌شناسی انقلاب، ص78.
15. آلوین استانفورد کوهن، تئوری‌های انقلاب، ص 13.
16. Theory.
17. غلامرضا علی‌بابایی، فرهنگ سیاسی، ص181.
18. افلاطون، جمهور، ص219.
19. همان، ص453.
20. همان، ص205.
21. رك: مرتضی مطهری، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، ص361 ـ 456. و: محمدتقی مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، ص275 ـ 305. و: محمدتقی مصباح یزدی، نقدی فشرده بر اصول مارکسیسم، ص13 ـ 267. و: آلوین استانفورد کوهن، تئوری‌های انقلاب، ص109 ـ 116.
22. نور (24)، 55.
23. جانسون، چالمرز، تحول انقلابی (بررسی نظری پدیدهٔ انقلاب).
24. ر. ک: مصطفی ملكوتیان، سیری در نظریه‎های انقلاب، ص 110. و: آلوین استانفورد کوهن، تئوری‌های انقلاب، ص 200.
25. ر.ک: همان، ص 235 ـ 238.
26. رك: همان، ص288.
27. حج (22)، 40.
28. بقره (2)، 213.
29. منظور از «مشروعیت»، در این‌جا، اصطلاح اسلامی آن نیست؛ بلکه معنای رایج آن در فرهنگ سیاسی امروز است.
30. ناسیونالیسم= nationalism.
31. شووینیسم= chauvinism.
32. راسیسم= ‌racism.
33. صافات (37)، 173 ـ 171.
34. فتح (48)، 28.
35. انبیاء (21)، 105.
36. نور (24)، 55 و قصص (28)، 5.
37. مرتضی مطهری، پیرامون انقلاب اسلامی، ص110.
38. مرتضی مطهری، پیرامون انقلاب اسلامی، ص110.
39. مرتضی مطهری، پیرامون انقلاب اسلامی، ص45.
40. صافات (37)، 173 ـ 171.
41. یوسف (12)، 108.
42. بقره (2)، 285.
43. آل عمران (3)، 103 و 105، انعام (6)،65، و توبه (9)، 107تا 110.
44. شعراء (26)، 214.
45. حجر (15)، 94.
46. ممتحنه (60)، 4.
47. نساء (4)، 83.
48. اسراء (17)،73 ـ 75.
49. احزاب (33)، 1و2 و قلم (68)، 8 و9.
50. آل عمران (3)، 159.
51. اسراء (17)، 37، حجر (15)، 88، و شعراء (26)، 215.
52. توبه (9)،128.
53. مؤمنون (23)، 95 و فصلت (41)، 34.
54. زخرف (43)، 89.
55. انعام (6)،90، یونس (10)، 72، هود (11)، 29 و 51، یوسف (12)، 104، فرقان (25)، 57، شعراء (26)،180، 164، 145، 127 و 109، سبأ (34)، 47، یس (36)، 21، ص (38)، 86، طور (52)، 40 و قلم (68)، 46.
56. بقره (2)، 153، 155 و 214.
57. نور (24)، 37.
58. انفال (8)، 62 و 63.
59. انفال (8)، 62 و 63.
60. آل عمران (3)، 125.
61. محمد (47)، 7.
62. امام خمینی(رحمه الله)، صحیفهٔ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، ج13، 378) ص 292، 6/8/1359.
63. حجرات (49)، 13.
64. امام خمینی(رحمه الله)، صحیفهٔ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، ج1، ص 420.
65. انفال (8)، 26.
66. ضحی (93)، 11.
67. یوسف (12)، 110.
68. منافقون (63)، 8.
69. See: www.aa pp 2006.com.
70. برگرفته از: علی اکبر کلانتری، رویش؛ درآمدی بر کارآمدی نظام جمهوری اسلامی.
71. نهج البلاغه، خطبهٔ 192.
72. همان، خطبهٔ 50.
73. قصص (28)، 4.
74. آل عمران (3)، 103.
75. مجادله (58)، 21.
76. حج (22)، 40.
77. جوادی آملی، عبدالله، بنیان مرصوص امام خمینی(رحمه الله) در بیان و بنان آیت‌الله جوادی آملی، ص364.
78. ملك (67)، 2.
79. نساء (4)، 58
80. آل عمران (3)، 139.
81. بقره (2)، 25، 82 و 277؛ آل عمران (3)، 57؛ نساء (4)، 57، 122 و 173؛ مائده (5)، 9 و 93؛ اعراف (7)، 42؛ یونس(10)، 4 و 9؛ هود (11)، 23؛ رعد (13)، 29؛ ابراهیم (14)، 23؛ كهف (18)، 2، 30 و 107؛ مریم (19)، 96؛ طه (20)، 75 و 112؛ انبیاء (21)، 94؛ حج (22)، 14، 23، 50 و 56؛ نور (24)، 55؛ شعراء (26)، 227؛ عنكبوت (29)، 7، 9 و 58؛ روم (30)، 15 و 45؛ لقمان (31)، 8؛ سجده (32)، 19؛ سبأ (34)، 4؛ فاطر (35)، 7؛ ص (38)، 24 و 28؛ غافر (40)، 58؛ فصلت (41)، 8؛ شوری (42)، 22، 23 و 26؛ جاثیه (45)، 21 و 30؛ محمد (47)، 2 و 12؛ فتح (48)، 29؛ طلاق (65)، 11؛ انشقاق (84)، 25؛ بروج (85)، 11؛ تین (95)، 6؛ بینه (98)، 7 و عصر (103)، 3.
82. مائده (5)، 51.
83. انفال (8)، 60.
84. انفال (8)، 72؛ توبه (9)، 20، 41، 44، 81 و 88 و حج (22)، 15.
85. حدید (57)، 16.
86. امام خمینی(رحمه الله)، صحیفهٔ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، ج18، ص 170.
87. بر اساس قرارداد رژی، امتیاز تنباکوی سراسر ایران، به مدت 5 سال در انحصار یک شرکت انگلیسی قرار گرفت. زمانی که نتایج اولیهٔ قرارداد مزبور و طیف گستردهٔ حضور خارجیان در کشور و رفتار متکبرانهٔ آنان با مردم به اطلاع میرزای شیرازی(رحمه الله) رسید، وی با بینش دقیق و فراست خدادادی خود دریافت که این قرارداد باعث تسلط اقتصادی کفار بر مسلمین خواهد شد و ذلت آنان را در پی خواهد داشت. بنابراین در ذی‌حجهٔ 1308 قمری، ضمن ارسال تلگرافی به ناصرالدین شاه، این خطر را گوشزد کرد اما وقتی بی‌توجهی شاه را دید، فتوای تحریم تنباکو را صادر کرد.
88. ناظم الاسلام كرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان، ج 3، ص 558.
89. روح‌الله خمینی، كشف الاسرار،‌ ص 271.
90. حبیب‌الله شاملویی،‌ جغرافیای كامل جهان: شامل كلیاتی دربارهٔ آسیا، آفریقا، آمریكا ...، ]تهران[: ص 184.
91. امام خمینی(رحمه الله)، صحیفهٔ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، ج1، ص 375.
92. همان.
93. مرکز بررسی اسناد تاریخی، شهید آیت‌الله سید حسن مدرس به روایت اسناد زندهٔ تاریخ، ص 3 ـ 27.
94. سید جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج1، ص 243.
95. همان، ص 262.
96. نیکی آر. کدی، ریشه‌های انقلاب ایران، ص15.
97. سید جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج1، ص463 ـ 510.
98. حسین فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی: خاطرات ارتشبد حسین فردوست، ج 1، ص 559 ـ 560.
99. همان، ص 56.
100. حسین فردوست در كتاب خاطرات خود، شانزده فقره از دكترین امنیت ملّی را كه به دست محمّدرضا پهلوی در ایران اجرا شد، نام برده است (حسین فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی: خاطرات ارتشبد حسین فردوست، ج 1، ص 282ـ287).
101. همان، ص 273‌ ـ 274.
102. همان، 273 ـ 275.
103. سید حمید روحانی، نهضت امام خمینی، ج1، ص 166.
104. همان.
105. همان، ص 172 و: سید جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 1، ص 376.
106. امام خمینیŠ، صحیفهٔ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، ج1، ص 78.
107. همان، ص 80.
108. سید حمید روحانی، نهضت امام خمینی، ج1، ص178.
109. سید جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج1، ص 380ـ 387.
110. همان، ص 385.
111. اسدالله علم، روز شنبه10/7/1341 در مصاحبه با خبرنگاران‌گفت: «هیأت دولت تصویب نمود ‌كه مقررات تصویب‌نامه شانزدهم مهر 1341 مربوط به انتخابات انجمن‌های ‌ایالتی‌ و ولایتی قابل ‌اجرا نخواهد بود. دولت از آقایان علما، كه در حفظ امنیت كوشیده‌اند و... تشكر می‌كند» (روزنامه‌های كیهان و اطلاعات، 10/7/1341).
112. سید جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج1، ص 10.
113. سید حمید روحانی، نهضت امام خمینی، ج1، ص 249.
114. منوچهر آزمون از اعضای ساواك بود كه در دولت هویدا به معاونت نخست‌وزیر و ریاست اوقاف دست یافت (حسین فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی: خاطرات ارتشبد حسین فردوست، ج 1، ص 275).
115. سید جلال الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 2، ص 10 ـ 11.
116. سید حمید روحانی، نهضت امام خمینی، ج1، ص 256.
117. همان، ص 14 ـ 19.
118. سید حمید روحانی، نهضت امام خمینی، ج1، ص 376 ـ 365.
119. امام خمینی(رحمه الله)، صحیفهٔ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، ج1، ص 167 ـ 183.
120. همان، ص 177.
121. همان، ص 243.
122. گفتنی است امام همان شب به تهران منتقل و تا غروب روز بعد در باشگاه افسران نگهداری شد. سپس ایشان را به زندان قصر بردند، و پس از 19 روز، در چهارم تیرماه، به سلولی در پادگان عشرت‌آباد انتقال دادند. 23 روز بعد (11 مرداد 42) سرلشكر حسن پاكروان، رئیس ساواك، در پادگان عشرت‌آباد به دیدار امام رفت و خبر آزادیِ ایشان را ابلاغ كرد. سپس ایشان را به خانه‌ای متعلق به ساواك در داوودیه انتقال دادند، و به این ترتیب ایشان را در حصر نگاه داشتند تا مانع ارتباط مردم با ایشان شوند. اما هنوز ساعتی نگذشته بود كه سیل جمعیت، روانهٔ داوودیه شد و دستگاه مجبور شد امام را به منزلی دیگر در قیطریه انتقال دهد.
این ماجرا حدود ده ماه ادامه یافت تا‌ آن‌كه سرانجام در روز 17 فروردین 1343، دولت حسنعلی منصور دستور آزادی ایشان را صادر كرد و شب همان روز حضرت امام به قم بازگردانده شد (سید جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 2، ص 42 ـ 43).
123. مركز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، قیام 15 خرداد به روایت اسناد، ج 2، ص 18ـ30.
124. سید حمید روحانی، نهضت امام خمینی، ج1، ص 518.
125. امام خمینی(رحمه الله)، صحیفهٔ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، ج1، ص 415.
126. قصص (28)، 5 و 6.
127. سید جلال الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 2، ص319.
128. جواد منصوری، سیر تکوینی انقلاب اسلامی، ص 309.
129. علی دوانی، نهضت روحانیون ایران، ج 7 و 8، ص 281.
130. همان، ج 1 و2، ص 318.
131. همان، ج 7 و 8، ص 376.
132. همان، ج 7 و 8، ص 349.
133. سید جلال الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ص 401.
134. علی دوانی، نهضت روحانیون ایران، ج 9 و 10، ص 141.
135. امام خمینی(رحمه الله)، صحیفهٔ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، ج6، ص 13 ـ 16.
136. مائده (5)، 52 و 53.
137. امام خمینی(رحمه الله)، صحیفهٔ امام (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، ج14، ص 461.
138. همان، ص 449.
139. نساء (4)، 150 ـ 152.