در جستجوی خدا

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

سنگها با ما سخن می گویند

نوشته های تاریخی که ما را نسبت به ادوار گذشته آشنا می سازد عمرش بسیار محدود است و از چند هزار سال تجاوز نمیکند.
در حالیکه ـ بعقیده دانشمندان ـ جانداران و گیاهان از چند صد میلیون سال پیش در روی زمین پیدا شده اند.
شاید در یکهزار میلیون سال قبل، مطلقاً جانور و گیاهی در روی زمین وجود نداشت؛ اما از آن زمان باین طرف کم کم حیات در روی زمین بصورت بسیار مرموزی آغاز گردید.
دانشمندان حیوانشناس عقیده دارند تقریباً 60 ملیون سال قبل پستانداران روی زمین را جولانگان خود ساختند و بر آن حکومت می کردند، ولی تاریخ پیدایش انسان از چند میلیون سال تجاوز نمیکند.
کسی چه میداند که در این صدها میلیون سال، این مدت فوق العاده طولانی و پر حادثه، چه بر زمین گذشته، و چه حوادث حیرت زائی روی داده، چه جانوران و گیاهان عجیبی ظاهر شدند،و بر اثر چه عواملی عده ای از آنها راه دیار نیستی را در پیش گرفتند و عده ای باقی ماندند.
معمای حیات و زندگی در روی زمین از شگفت انگیزترین و در عین حال پیچیده ترین معماهای عالم هستی است. و آنقدر سؤالهای بلاجواب در این قسمت دانشمندان دارند که حساب ندارد.
البته جای تعجب هم نیست، چیزی که ریشه های آن در تاریخ صدها میلیون سال قبل فرو رفته؛برای کسانیکه تاریخ ضبط شدة آنها از چند هزار سال تجاوز نمی کند چگونه ممکن است کاملاً مفهوم باشد.
ولی در اینجا «سنگها» آری سنگها، بکمک ما می شتابند و با ما سخن میگویند، شبحی پر معنی از تاریخ پر ماجرای گذشته در اختیار ما می گذارد.
این کوههای زمخت؛ این تخته سنگها بظاهر بی مصرف و خاموش بیان عجیبی دارند، و تاریخچه حوادث صدها میلیون سال قبل را کم و بیش بطرز جالبی برای ما بازگو میکنند، اگر ما بزبان آنها کاملاً آشنا شویم بسیار چیزها از آنها میآموزیم.
همة ما نام «سنگواره» یا «فسیل» را شنیده ایم، همانطور که از اسمش پیداست عبارت از قطعات سنگی است ولی نه یک سنگ ساده بلکه سنگهائی آهکی که آثار جانداران و گیاهان گذشته را با «امانت کامل»در خود حفظ کرده است جانوری در میان گل آهکی گرفتار و مدفون شده، و آب آهک بآن راه یافته، استخوانهای آنرا تدریجاً خورده و خود بجای آن نشسته و رسوباتی از خود بجای گذشته و متحجر شده است. در نتیجه همان قیافه حشره، جانور و گیاه (اما بصورت سنگ) باقیمانده است.(10)
این سنگواره گاهی متعلق بصدها میلیون سال قبل است، و عمر آنها را با توجه باین که در چه طبقه ای از طبقات زمین و در چه نقطه ای قرار گرفته است می توان بطور تخمین بدست آورد.
امروز در دنیا هزاران نفر دانشمند این سنگواره ها را بعنوان کتابهای مستند دربارة تاریخ علوم طبیعی مورد مطالعه قرار میدهند و گوشه ای از معماهای حیات و زندگی را به وسیله آن حل می کنند.
از مطالعة این سنگوارها چنین بر می آید که انواع بیشماری از حیوانات و جانورانی که امروز به نظر ما بسیار عجیب الخلقه می باشند در نقاط مختلف جهان زندگی داشتند که هر کدام بعلل گوناگونی برافتادند و این صحنه را بدیگران واگذار کردند.
جانوران و گیاهانی که هر کدام درس جدیدی از «تنوع حیات و زندگی» و نشانة تازه ای از علم نا محدود و قدرت بی پایان آفریدگار جهان محسوب می گردید، که مطالعة حالات آنها اعجاب هر انسانی را برمی انگیزد و در برابر آن مبدء بزرگ عالم هستی به تسلیم و خضوع وامیدارد.
در اینجا یک نمونه از این حیوانات افسانه ای را که دانشمندان امروز در کاوشهای علمی خود بآن پی برده اند از نظر می گذرانیم.

یک مرغ افسانه ای دندان دار

یکی از مرغان قدیمی اعصار گذشته مرغ عجیبی بوده که طول بدن او به یک متر میرسیده است، نخستین مرتبه استخوانهای او را در غرب آمریکا یافتند. و لذا نام «مرغ غربی»(11) آن گذاردند.
از عجائب این مرغ اینکه منقاری بلند و بندبند داشت که تقریباً در سراسر آن دندانهای تیز و برنده ای روئیده بود. دهان او کاملا از هم باز می شد و بخوبی میتوانست یک ماهی نسبتاً بزرگ را یکجا ببلعد!
بدن ماهی هر اندازه لیز و ماهی هر اندازه چابک بود مشکل می توانست از میان آرواره های نیرومند و مجهز به دندان او در برود.
او در شناگری بی رقیب بود و هیچیک از مرغان شناگر امروز بپای او نمی رسیدند.
پاهای نیرومند او که مجهز به پرده های قوی بود کار پاروهای قهرمانان قایقرانی را می کرد و بکمک آن امواج آب را با بدن کاملاً دوکی شکل وسیله صاف خود میشکافت و بدنبال شکار خود می دوید.
ولی «مرغ غربی» با اینهمه که در شناگری مهارت داشت در پرواز کردن ناتوان بود اصلاً نمیتوانست پرواز کند، گر چه از سلسلة مرغان بود، ولی اگر تعجب نکنید اسولاً «بال» نداشت، فقط زیر پرهای نسبتاً فراوان او اثر مختصری از جای دو بال میشد.
و از همه مهمتر اینکه او در خشکی هم نمیتوانست راه برود، زیرا پاهای او در قسمت عقب بدن قرار داشت و قدرت نداشت تعادل بدن خود را روی آن حفظ کند، و بعلاوه پای او به پارو شبیه تر بود تا به پای راه رفتن.
ولی او چه غمی داشت، زندگی و خواب و خوراک و گشت و تفریح و استراحت او همه در آب بود، مگر نه او در شناگری در صحنة دریاها بی رقیب بود؟
تنها او یک احتیاج به خشکی داشت، احتیاجی که بر آوردن آن برای او مشکل بود و او را رنج میداد، و آن این بود که میبایست در خشکی در همان ساحل دریا در آنجا که از پیکر کوه و امواج دریا خبری نبود تخم گذاری کند.
حیوانک ـ طبق یک الهام مرموزـ به هر زحمتی بود افتان و خیزان خود را بخشکی می رسانید و برای حفظ نسل خود کوشش فراوان می نمود و در آنجا تخم گذاری می کرد، و از این شگفت آورتر اینکه گاهی از آشیانه های شناور! استفاده میکرد و تخم خود را در آن می گذارد.(12)

گیاهان گوشتخوار!

«حیوانات گیاهخوار» بسیار دیده ایم و شنیده ایم، اما «گیاهان گوشتخوار» چیز عجیبی بنظر می رسد، و شاید عدهّ ای آنرا افسانه تصور کنند.
گیاه چگونه میتواند حرکت کند، صید نماید، هضم کند، وانگهی گوشت چه تناسبی با اندام ظریف گیاه دارد، حتماً این موضوع از خیال پردازیهای شاعرانه یا اغراق گوئیهای سیاحان و جهانگردان است!
ولی مطمئن باشید چنین نیست، دانشمندان علوم طبیعی امروز انواع زیادی از گیاهان گوشتخوار کشف کرده اند که اگر تعجب نکنید حس و حرکت هم دارند، و با چابکی طعمه خود را بدام می اندازد!
موضوع حرکت آنهم حرکت سریعی که بتواند حشرات گریزپا را غافلگیر کند و بدام اندازد از عجائب زندگی این نوع گیاهان است.
ولی با توجه به نمونه های ساده ای از حرکت گیاهان مانند حرکت محسوس گل آفتاب گردان بسمتی که خورشید گردش میکند و با توجه باینکه مرز مشخصی را که سابقاً میان گیاهان و حیوانات تصور می کردند امروز از نظر دانشمندان واقعیت ندارد، و این دو با هم ریشه های مشترک دارند، زیاد عجیب بنظر نمیرسد.
حق اینست که در جهان آفرینش هیچ چیز عجیب نیست، و تجلی حیات در چهره های فوق العاده مختلف، و تنوع زائد الوصف جانوران و گیاهان بقدری دامنه دار است که همه چیز را در نظر آسان و ممکن می سازد.
اینجاست که انسان بیاد گفته فیلسوف بزرگ ابوعلی سینا می افتد که می گوید: «آنچه از موضوعات عجیب میشنوید فوراً انکار نکنید و مادامی که دلیل قاطعی بر عدم آن در دست نیست احتمال بدهید صحت داشته باشد».
توجه کنید او نمیگوید: بدون مدرک بپذیرید می گوید: احتمال بدهید صحت داشته باشد.
بهر حال گزارش زیر را باتکاء تحقیقاتی که دانشمندان علوم طبیعی عصر ما، مخصوصاً «پروفسور لئون برتن» مدیر موزه ملی تاریخ طبیعی فرانسه دربارة این نوع گیاهان عجیب کرده اند، تهیه نموده و از نظر خوانندگان محترم میگذرانیم:
این دانشمندان می گویند: تاکنون 450 نوع گیاه گوشتخوار دیده شده که تنها ده نوع آن در کشور فرانسه وجود دارد، معروفترین آنها گیاهان زیر است: