امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

د . منكرات خانوادگى

خانواده مى تواند اساس تربیت و تقوا باشد؛ همانگونه كه مى تواند سرچشمه فساد و گناه باشد. اسلام به خاطر اهمیت خانواده از همان گامهاى اول، دقیق ترین سفارشها را فرموده است؛ از جمله:
1 - در انتخاب همسر، به فكر عقاید و افكار او باشید.(791)
2 - همسر زیبایى كه از خانواده فاسد است، مثل گل زیبایى است كه ریشه آن در زباله ها باشد.(792)
3 - مراسم و مهریه را ساده و كم بگیرید.(793)
4 - هدف از آفرینش جنسى، باید نسلى باشد كه نور چشم شما در دنیا(794) و ذخیره قیامت تان باشد.(795)
5 - سفارش درمورد نامگذارى، محبت، آموزش قرآن و شنا و هنر و علم، مساوات میان فرزندان و فرق نگذاشتن بین پسر و دختر، تغذیه حلال و سالم از دوران حاملگى مادر تا پس از تولد و تا آخر عمر، انتخاب شغل و صدها سفارش دیگر، نشانه اهمیت دادن به نظام خانواده است. در نهج البلاغه عفیف بودن همسر و صالح بودن خانواده حتى در عزل و نصب مسؤلیتهاى بزرگ سیاسى مورد توجه حضرت على(ع) است. اولین هرزگى، آلودگى و خلافكاریها در خانواده، سرچشمه هرگونه گناه و فساد و تبه كارى در آینده و جامعه است.
داستان
مى گویند: "روزى شیطان با حرامزاده اى در فتنه گرى و ایجاد فساد مسابقه گذاشت. غروب كه براى گزارش كار كنار هم جمع شدند، شیطان گفت: من امروز یك زنا بوجود آوردم. حرامزاده گفت: من امروز چند برابر تو فتنه انگیزى كرده ام. با فتنه من، افرادى به هم ناسزا گفتند. سوءظن ها و غیبت ها و رشوه گیریهایى به وجود آمد و ...
شیطان به او گفت: آمار تو از من بیشتر است؛ ولى بدان كه من با ایجاد یك زنا، حرامزاده اى تولید كردم كه او مثل تو هر روز صدها فتنه به پا كند. آرى! من یك گناه تولید كردم؛ امّا یك گناه كلیدى."
مسائل خانواده بسیار مهم است و گناهان والدین و سهل انگاریهاى آنان در تغذیه، در عمل، در عبارت و گفتگوها، سرچشمه صدها فتنه و فساد در نسل آنها مى شود.
از دیگر منكرات خانوادگى، سوء استفاده از سرمایه همسر، مهریه هاى زیاد، توقع مراسم و تشریفات بیش از حد و دخالتهاى نابجاى بستگان عروس و داماد است. حضرت شعیب(ع) همین كه خواست دخترش را به حضرت موسى(ع) بدهد، فرمود: "انتخاب مهریه هاى پیشنهادى باشماست؛ ولى بدان كه من بناندارم بر تو سخت بگیرم و تو را به مشقّت بیندازم."(796)
یكى از منكرات خانوادگى، بعضى از ازدواجهایى است كه آثار بسیار شومى دارد. در فقه مى خوانیم: "اگر كسى با پسرى لواط كرد، نمى تواند خواهر آن پسر را به همسرى بگیرد. اگر چنین ازدواجى صورت بگیرد، باید فوراً از هم جدا شوند؛ حتى اگر سالها گذشته باشد و فرزندانى به دنیا آمده باشند."
از دیگر منكرات خانوادگى، بى توجهى به فرزندان، تبعیض میان آنها و كم گذاشتن شیر از مدتى كه در قرآن معین شده است را مى توان نام برد؛ همان گونه كه شوخیهاى نابجا، انتقادات ناصحیح و خداى ناكرده سخنان نارواى والدین در حضور فرزندان و یا دروغهایى كه والدین به یكدیگر مى گویند و فرزند آن را مى فهمد، هریك آثار شومى در تربیت فرزندان و سرنوشت آینده آنها خواهد داشت.
بداخلاقى با همسر
یكى از یاران پیامبر اكرم(ص) از دنیا رفت. حضرت پابرهنه به تشییع جنازه او آمد و فرمود: "هزاران فرشته جنازه او را همراهى مى كردند و با مراسم خاصى دفن شد."
مادر این شخص گفت: "گوارا باد براى تو مرگى كه با این همه عزّت و سربلندى بود و پیامبر اكرم و فرشتگان براى دفن تو حاضر شدند."
رسول خدا(ص) فرمود: "اى مادر، زود قضاوت نكن! فرزند تو با همه خوبیهایى كه داشت، به خاطر بدرفتارى با همسرش، گرفتار فشار قبر خواهد شد."(797)
انكار كردن مهریه، آمیزش جنسى در ایام خاص، ترساندن همسر و بهانه گرفتن، فرزندكشى، سقط جنین، توقع نابجا از همسر، نام بد روى همسر گذاشتن، بى اعتنایى به خواست هاى طبیعى همسر، بى عدالتى نسبت به همسر و فرزند، تحكّم نابجا و ده ها نمونه دیگر از منكرات خانوادگى است.
در قرآن و روایات براى نافرمانى همسر و جلوگیرى از شقاق و طلاق میان دوهمسر و رفتار و حقوق متقابل آنان، صدها دستور آمده است.

ه.منكرات اخلاقى

منكرات اخلاقى بسیار است كه ما چند نمونه آن را فهرست وار بیان مى كنیم:
خودبینى و خودستایى؛ قرآن مى فرماید: "كسانى كه دوست دارند آنها را به خاطر كارى كه انجام نداده اند ستایش كنند، هرگز رستگارشان نپندار."(798)
ریا؛ ریا نوعى شرك پنهان و توجه به غیر خداست. ریا، كار را بى ارزش مى كند. در قرآن و روایات براى ریاكاران و آثارشوم ریا هشدارهایى مى خوانیم.
دروغ، غیبت، سخن چینى، ناسزاگفتن، گرد لغو جمع شدن، بى احترامى به مقدسات، نام یكدیگر را زشت بردن، منت گذاشتن و ده ها منكرات دیگر كه اگر براى هریك،آیه یا حدیثى بیاوریم، از موضوع اصلى دور مى شویم (اگر تاكنون دور نشده باشیم).

و . منكرات اقتصادى

تعداد منكرات اقتصادى بیش از سایر منكرات است و ما نمونه هایى از آن را مى نویسیم:
1 - ربا كه به منزله اعلام جنگ با خداست(799) و حتى در دین یهود نهى شده(800) و از درآمدهاى حرام و متأسفانه رایج دنیاست، بسیار نكوهش شده است؛ طورى كه گرفتن یك درهم ربا به منزله زناكردن با مادر است.(801)
2 - سوگند دروغ، شهادت ناحق، گران فروشى، غش در مال، فروش جنس معیوب، فروش اسلحه به كفار، فروش انگور و امثال آن براى شراب سازى،دلالى فساد، گواهى ناحق، چاپلوسى و ستایش افراد فاسد در برابر گرفتن مال، سوء استفاده از بیت المال و احتكار، از منكرات اقتصادى است.
3 - كم فروشى
در قرآن، سوره اى به نام مطففین است كه مى فرماید: "وَیْلٌ لِلْمُطَفِّفِینَ"؛ "واى بر كم فروشان!"
اولین سخن حضرت شعیب بعد از دعوت به توحید، نهى از كم فروشى بود.(802) در قرآن مى خوانیم: "مگر ایمان به معاد ندارید كه كم فروشى مى كنید؟"(803)
كم كارى كارمندان و معلمان، نپرداختن مالیاتهاى اسلامى، كنز، خوردن مال یتیم و ... نیز مثل كم فروشى است.
4 - رشوه
در حدیث مى خوانیم: "رشوه دهنده و رشوه گیرنده در آتش هستند."(804)
بعضى گمان مى كنند كه اگر نام رشوه را به كلماتى از قبیل هدیه و حق حساب و تشویق و یا نام دیگر عوض كنند، حقیقت هم عوض مى شود.