امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

10- بى تفاوتى

بى تفاوتى و احساس مسؤولیت نكردن، یكى از منكرات اجتماعى است. در حدیث مى خوانیم: "اگر كسى ناله مظلومى را شنید و به او پاسخ نداد، مسلمان نیست."(763)
در حدیثى دیگر مى خوانیم: "كسى كه در حال سیرى بخوابد و همسایه او گرسنه باشد، به خدا ایمان نیاورده است."(764)
در حدیث به كسانى كه نسبت به منكرات بى تفاوت هستند، "بى ایمان" گفته شده است.(765)
قرآن مى فرماید: "چرا شما براى نجات مستضعفان قیام مسلحانه نمى كنید؟"(766)
اهل دوزخ به اهل بهشت مى گویند كه: "یكى از دلایل گرفتارى ما، بى تفاوتى نسبت به گرسنگان بود؛ وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِین."(767)
در روایات مى خوانیم كه خداوند، اهل منطقه اى را عذاب كرد و همین كه فرشتگان از خدا پرسیدند: "گروهى از اهل منطقه گنهكار نیستند، چرا آنها به آتش گنهكاران مى سوزند؟"
خداوند فرمود: "به خاطر سكوت و بى تفاوتى آنها."
امام صادق(ع) به یكى از شیعیانى كه براى توبه نزدش آمده بود، فرمود: "اگر امثال شما گرد بنى عباس جمع نمى شدید، آنها ما اهل بیت را خانه نشین نمى كردند."
امیر المؤمنین(ع) تندترین جملات را به افراد بى تفاوت نثار مى كند و گاهى به آنها نفرین مى كند. تا آنجا كه به یاد دارم، هیجده كلمه تند نثار افراد سُست عنصر، فرومایه و بى تفاوت مى كند كه بعضى از آنها در پاورقى اشاره مى شود!(768)
البته، این بى تفاوتى نسبت به جامعه بود؛ امّا گاهى انسان نوعى بى تفاوتى درونى نسبت به خود پیدا مى كند كه در برابر دیدنیها و شنیدنیها عبرت نمى گیرد، سنگدل مى شود، قطره اشكى هم ندارد. قرآن بارها از این گروه انتقاد كرده است؛ "وَاِذَا ذُكِّروُا لایَذْكُروُن."(769)

11- تفرقه

یكى از منكرات اجتماعى تفرقه است. قرآن، تفرقه را همچون عذاب آسمانى و زمینى و در كنار آنها قرار داده است.(770)
رمز شكست مسلمانان در سال سوّم هجرى در جنگ احد، تفرقه و نافرمانى از رهبرى بود.(771)
سكوت 25 ساله حضرت على(ع) با داشتن حدود صدهزار شاهد در غدیرخم كه رسول خدا(ص) فرمود: "بعد از من خلیفه على بى ابیطالب است." به خاطر حفظ وحدت بود. همین كه حضرت موسى (ع)، بعد از چهل روز از "كوه طور" برگشت و دید كه یارانش دور گوساله سامرى جمع شده اند و عبادت مى كنند، بشدت عصبانى شد و به برادرش هارون گفت: "چرا جلو این انحراف را نگرفتى؟"
هارون گفت: "من آنها را نهى كردم، امّا آنها به سخنم گوش ندادند و نزدیك بود مرا بكشند. به فكر افتادم با قاطعیت بیشترى قیام كنم؛ ولى ترسیدم كه به من بگویى، تو به خاطر این حركت انقلابى بین بنى اسرائیل تفرقه ایجاد كردى. لذا ترجیح دادم كه اینها جمعى گوساله پرست باشند، ولى من عامل تفرقه نشده باشم."
در اسلام، هرگونه كارى، كه عامل تفرقه باشد، حرام شمرده شده است؛ براى مثال، سخن چینى، غیبت، تهمت، سوءظن، شایعه پراكنى و امثال آن بشدت تحریم شده است و برعكس، هرگونه كارى كه عامل وحدت و آرامش قلوب باشد، مورد سفارش قرار گرفته است؛ تا آنجا كه مى گویند: "اگر با كلمه راستى فتنه مى شود، دروغ گفتن جایز است."
آنچه در طول تاریخ اسلام بر سر مسلمین آمده، به خاطر تفرقه بوده است. آنچه هم كه امروز و دیروز بزرگترین حربه استكبار جهانى به حساب مى آید، ایجاد تفرقه است.(772) قرآن، تفرقه اندازان را مشرك دانسته است.(773) قرآن همچنین محور وحدت را حبل اللّه دانسته است.(774) اگر مسلمانها متحد باشند، هیچ قدرتى آنها را تهدید نمى كند؛ البته آنچه اهمیت دارد، وحدت قلبى است و نه ظاهرى.(775) در آیات و روایات از وحدتهاى صورى انتقاد شده است.(776) البته كسانى مى توانند عامل وحدت باشند كه روح بلند و سعه صدر داشته باشند و از تنگ نظرى و خودمحورى بپرهیزند. قرآن مى فرماید: "گرامى ترین شما، نزد خدا، با تقواترین شماست."(777)
و با این كلام، مسائل قومى، نژادى، منطقه اى، اقلیمى، سنّى و اقتصادى را نادیده مى گیرد.
طرح نماز جمعه و جماعت، یك تمرین شبانه روزى براى وحدت است. سفارش به صله رحم، دیدوبازدید، عفو و اغماض، تعاون، كمك به محرومان، هجرت، هدیه دادن، عیادت مریض، مصافحه، براى ایجاد محبت و وحدت و تقویت روابط انسانى و علاقه هاست.

12- اشاعه فحشاء

اشاعه فحشا از منكرات اجتماعى است. نكته قابل توجه این است كه در تمام گناهان، آنچه سبب قهر خدا مى شود، انجام دادن آن است؛ ولى درباره اشاعه فحشا همین كه انسان به آن علاقه داشته باشد (ولو آنرا انجام ندهد)، مرتكب گناه كبیره شده است؛ یعنى نه تنها اشاعه فحشا بلكه علاقه به آن گناه بزرگى است؛ در حالى كه علاقه به هیچ گناهى (تا مادامى كه انجام نگرفته است) گناه نیست.(778) ناگفته پیداست كه زمینه اشاعه فحشا همین خلوت كردن زن و مرد اجنبى و اختلاط آنها در محل كار و دانشگاه و بیمارستان و مراكز عمومى دیگر است. بى حجابى و بدحجابى، مناسب ترین زمینه براى اشاعه فحشا است. اگر كمى فكر كنیم، درخواهیم یافت كه بى بندوبارى، چشم چرانى، خود را آرایش كردن و به مردم نشان دادن، كلید شعله ورشدن هوسها، دامها، فحشا و انواع روابط نامشروع خواهد شد كه ضربه هاى علمى و اخلاقى و خانوادگى آن بركسى پوشیده نیست.