امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

تحصیل

در هیچ مكتبى اولین فرمان آن آیه مباركه اقرأ نیست. اسلام علم را شرط اول براى رهبرى و مرحمت قضاوت و زمان تحصیل را از گهواره تا گور و مكان را تا چین و ثریا دانسته و براى تحصیل علم تنها یك شرط قرار داده است و آن این است كه باید علم مفید باشد و از علوم بى فایده و یا مضر به شدت انتقاد كرده است.(596) و براى شیوه تحصیل و یادداشت كردن و نشر آن و احترام استاد و وظائف متقابل استاد و شاگرد صدها سفارش كرده است.

توجه به مسائل اجتماعى

قرآن در صدها آیه به مسائل جامعه توجه خاصى كرده و مردم را به معروف هاى اجتماعى توصیه و تشویق فرموده است كه ما گوشه اى از آنها را فهرست وار با نقل آیه در پاورقى بیان مى كنیم :
عدالت در گفتار و عمل (597)
اصلاح ذات الیمین (598)
مراقب دشمن بودن (599)
همگامى با خوبان (600)
پیروى از خوبان (601)
سبقت در كار خیر (602)
پذیرفتن طرح صلح (603)
تنبیه مجرمانى كه امنیت جامعه را بهم مى زنند.(604)
عفو و گذشت نسبت به خلافهائى كه مربوط به شخص انسان انجام گرفته(605)
وام دادن(606)
جذب دلهای دیگران از طریق کمکهای مالی و آزاد كردن اسرا و زندانیان بدهكار و نجات مسافران بین راهى؛(607) از طریق پرداخت سهمى از زكات.
ارج نهادن به پیشگامان در نیكى ها؛(608)
رابطه متقابل رهبر و مردم سلام و صلوات عمیق و دائمى باشد؛(609) نه ترس و تهدید.
بایكوت كردن متخلفان از راه حق؛(610) به فرمان پیامبر اكرم همه مسلمانان علیه سه نفرى كه در بسیج عمومى شركت نكردند اعتصاب كردند و هیچ مسلمانى با آنان سخن نمى گفت تا آنكه آن سه نفر توبه كرده و اعتصاب شكسته شد.
مشورت؛(611)
سفارش یكدیگر به صبر و رحمت؛(612)
یتیم نوازى؛(613)
دعا براى گذشتگان و پاكدلى نسبت به اهل ایمان.(614)
تجلیل از خوبان و زنده نگه داشتن یاد و خاطر آنان(615)
در صورت ضرورت جدائى ولى همراه با نیكوئى(616) (جدائى زن از شوهر، مستأجر از موجر، كارگر از كارفرما، شریك از شریك)
خدمت خالصانه به مردم (617)
پاسدارى از ارزش ها (618)
نجات مستضعفان (619)
رازدارى (620)
نیروگیرى براى اهداف مقدس (621)
مردمى بودن (622)
محو آثار شرك (623)
آسان گرفتن با كارگر (624)
مسافرت صاحبان قدرت و حكومت براى سركشى به مناطق محروم و رفع مشكلات آنان (625)
همكارى مردم با دولتمردان در سازندگى (626)
نداشتن چشم داشت به اجرت گرفتن از فقراء (627)
به دیگران فرصت فكر و تحقیقات دادن (628)
اینها و دهها نمونه دیگر از معروف هاى اجتماعى بود.
برخورد مسالمت آمیز با ناآگاهان (629)
قدردانى همه جانبه از زحمات دیگران (630)
تفقد از غائبین (631)
تواضع نسبت به پیروان (632)
خواب راحت را از كفار گرفتن(633)
سركوب یاغى (634)
قرار دادن سهمیه اى در مال خود براى محرومان (635)
غریب نوازى (636)
جا دادن یاترك جلسه هنگام ورود افراد تازه در مكان هاى محدود (637)
دعوت مردم به حركت در راه خدا آن هم از طریق حكمت و موعظه و جدال نیكو(638)
وفاى به عهد و پیمان (639)
گذشت نیكو و بدون منت از مردم (640)
دورى از ستمگران (641)
نشان دادن و معرفى عوامل تقوى (642)
ضربه زدن به منافع ابر قدرت ها (643) (حضرت موسى به فرعونیان نفرین كرد كه پروردگار اموال آنان را نابود كند)
حفظ نیروهاى خودى (644) (مستكبرین به انبیا پیشنهاد مى كردند كه فقراء را از دور خود برهانند ولى آنان نمى پذیرفتند)
مهمان نوازى سریع و عالى (645) گرچه مهمان را نشناسیم
حفظ آثار گذشتگان كه سبب عبرت دیگران است (646)
بكارگیرى شیوه هاى امنیتى و مكتبى در شهر سازى و معمارى (647) خداوند به بنى اسرائیل دستور مى دهد كه خانه هاى خود را رو به قبله یا مقابل هم بسازید.
سعه صدر و لبخند در برابر اهانت زیردستان (648)
نعمت هاى الهى را فضل و رحمت او بدانیم نه علم و زیركى خود (649)
كمك بدنى به نیازمندان (650)
اقرار به كمالات دیگران (651)

نمونه معروفهاى فردى در قرآن

اخلاص در عمل (652) و ایمان به مبدأ و معاد (ایمان به غیب)(653)
امید به فضل خدا داشتن(654)
عجله در كار خیر (655)
صبر و استقامت در عبادت (656)
صبر و استقامت در برابر معصیت (657)
صبر و استقامت در مصیبت (658)
شجاعت و صلابت (659)
خشوع و حضور قلب در نماز(660)
سحر خیزى و استغفار (661)
ادب داشتن به خصوص نسبت به بزرگان دین (662)
آرامش و متانت و وقار در رفت و آمد (663)
میانه روى و تعادل در بخشش (664)
تشكر از نعمت هاى الهى و بازگو كردن آنها (665)
توكل بر خداوند (666)
شتاب براى نماز و نماز جمعه (667)
پناه بردن به خداوند (668)
امید به آینده روشن (669)
نترسیدن از مرگ و آمادگى براى آن (670)
تزكیه و خودسازى و داشتن نفس و روح آرام.
عبادات شبانه و تلاوت قرآن به صورت ترتیل به قدر امكان، گفتن كلمه حق و استقامت بر آن، خستگى ناپذیرى، عفو هنگام غضب، دعا براى نسل و ذریه، شجاعت، روح پاك داشتن و یاد قیامت و صدها نمونه دیگر از معروف هاى شخصى است.