امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

چند مسأله

امام خمینى رضوان الله تعالى علیه مى فرماید: اگر برطرف كردن خلافها و یا برقرارى معروفها در زمانى میسر است كه انسان شدت عمل از خود نشان دهد، پس واجب است كه انسان برخورد تند داشته باشد. و هر كجا اخم كردن و یا گفتن كارساز نیست، باید با قدرت عمل كرد.(581)
اگر جلوگیرى از منكر نیاز به تصرف در مال یا جان خلافكار دارد، باید تصرف كرد، براى مثال، چاقو را باید از دست چاقو كش با زور گرفت. یا ظرف شراب را باید با قدرت از شرابخوار گرفت. حتى گاهى لازم است كه انسان براى جلوگیرى از بعضى منكرات مهم، وارد اقامتگاه مردم شود و در اموال او تصرف كند (از قطع برق و آب و تلفن گرفته تا كارهاى دیگر). اگر جلوگیرى از خلاف هاى مهم نیاز به شكستن چیزى و یا ضرر زدن به مال خلافكار دارد، مى توان چنین كرد و ضمانت هم نیاز ندارد؛ ولى اگر خلافكار لطمه اى به آمرین به معروف زد، ضامن است. ناگفته پیداست كه این قبیل حركات تنها در خلاف هاى مهمى است كه با گفتگو و موعظه قابل حل نیست و آمر به معروف نباید بیش از حد تند برود. براى مثال، اگر لازم شد كه چاقوى خلافكار را بشكند، ظرف هاى خانه را نباید بشكنند؛ بلكه به همان شكستن چاقو باید اكتفا كرد. آمر هر چه بیش از مقدار لازم لطمه وارد كند، ضامن خواهد بود. در مواردى كه تنها از طریق حبس مى توان مانع گناه شد، حبس یا جلوگیرى از خروج فرد از منزلش لازم است. اگر جز با كتك زدن دست از خلاف بر نمى دارد، با اجازه فقیه مى توان او را زد. و قوانین حدود و قصاص و دیات در فقه اسلامى نقش مؤثرى در پیشگیرى از جرائم دارد.
م : شیوه تنبیه مجرم از طریق تشویق نیكوكار
حضرت على (ع) مى فرمایند: «ازجرالمسیى بثوابك للمحسن»؛ همین كه نیكوكار را پاداش دادى، بدكار متنبه و از كردار خود پشیمان مى شود.
در تشویق نیكوكار دو اثر نهفته است؛ یكى اینكه: نیكوكار به كار خود جدى و دلگرم مى شود، دیگر اینكه: بدكار به فكر اصلاح خود مى افتد.
تشویق یك دانشمند، مبتكر، هنرمند، شاعر، ایثارگر رزمنده و نویسنده، هم مى تواند مسیر افكار عمومى را به سوى حق سوق دهد، و هم براى محرومان هشدار خوبى باشد. البته، لازم نیست كه تشویق همیشه جنبه مادى داشته باشد. بوسیدن دست كارگر و تجلیل از بزرگان، ساده ترین راه تشویق است.
وقتى در مسجد افراد با فضیلت در صف اول قرار گیرند، این خود یك تشویق عملى است. روایاتى كه مى فرماید: «نگاه به عالم یا بودن در خانه عالم، ثواب دارد.» تشویقى عملى از علم و عالم است. پیامبر اكرم در پایان جنگ احد فرمود: «من به شهیدى كه بیشتر قرآن حفظ كرده است، زودتر نماز مى خوانم.»
و در جبهه پرچم را از دست یكى گرفت، به دیگرى داد و فرمود: «چون نفر دوم، قرآن بیشترى حفظ است.»
امام صادق (ع) در جلو چشم مردم چنان از هشام تجلیل مى كرد كه همه را به تعجب بر مى انگیخت. از سوى دیگر در قرآن مى خوانیم: به جنازه منافقان نماز نخوانید! بر سر قبرشان نروید! گواهى آنان را نپذیرید و ... .

نمونه اى از معروفها در قرآن

چون قرآن در همه جا نور و هدایت است، لازم است در شناخت معروف و منكر نیز پاى سخن آن بنشینیم و بدین منظور با مرور در قرآن نمونه هائى از معروف ها را بدست مى آوریم .

احیاى مراكز دینى

قرآن مى فرماید : در میان كسانى كه پیشنهاد ساختمان و بنایى را به عنوان یادبود بر مزار جوانمردان خداپرست طرح كردند، بعضى گفتند چرا ساختمان یادبود بى هدف باشد اگر بنا باشد ما یادگارى بر مزار این غارنشینانى كه بشر از طاغوت فرار كرده و عمرى را در راه حفظ عقیده خود به هجرت و زندگى در غار گذراندند، بنا كنیم بهتر است آن بنا را مسجد قرار دهیم(582) و لذا بر مزار این جوانمردان كه به اصحاب كهف معروفند ساختمانى به نام مسجد ساخته شد. اى كاش طراحان شهرها و شهركها از قرآن درس مى گرفتند(583) و در ساختمانهاى خود اول جایگاه مسجد را مشخص مى كردند و سپس خیابانها و طراحى خود را بر محوریت مسجد قرار مى دادند.
فرهنگ سراسرى مسلمانان باید همان مساجد آنان باشد و هر تزئینات و امكاناتى كه در جاى دیگر هزینه مى شود باید در مسجد و اطراف آن هزینه شود زیرا كه در غیر این صورت جاذبه هاى غیر مسجد بیشتر و مساجد خلوت تر خواهد شد به خصوص احیاى مساجدى كه به قول قرآن از روز اول بر اساس تقوى بنیانش گذاشته شده است(584) باید محوریت بیشترى داشته باشد. احیاى مسجد توفیقى است كه خداوند تنها به كسانى مى دهد كه اهل ایمان و شجاعت و اخلاص باشند.(585) مسجد به قدرى ارزش دارد كه انبیاء خدا نظیر ابراهیم و اسماعیل(586) و زكریا علیهم السلام خادم آن بوده اند.
مسجد به قدرى ارزش دارد كه مادر مریم در ایام حاملگى نذر مى كند كه نوزادش را براى خادمى بیت المقدس از هر كار دیگر آزادش كند.(587)
قرآن مى فرماید تولیت مسجدالحرام مقامى است كه جز افراد با تقوى لیاقت آن را ندارند(588) در قرآن هر كارى كه از رونق مسجد بكاهد بزرگترین ظلم شمرده است(589) خواه كم رونقى مسجد بخاطر جلسات عزادارى یا مراسم سوگوارى این و آن باشد و یا بخاطر برگزارى مراسم دیگر و یا محبوب نبودن امام جماعت و یا نامنظم بودن او و یا بداخلاق بودن خادم و یا نااهل بودن هیئت امناء و متولیان و یا طرح مسائل غیر لازم در مساجد و سخنرانى هاى طولانى و یا نداشتن نظافت و زیبائى لازم و یا سوء استفاده كردن از نام و نان مسجد و یا هر عامل دیگرى كه از تعداد شركت كنندگان بكاهد بدترین ظلم است.
با كمال تأسف مساجد ما غمكده شده در حالى كه عقد حضرت زهرا را در مسجد گرفتند ما با هر لباس به مسجد مى رویم در حالى كه قرآن مى فرماید: به هر مسجدى مى روید خود را زینت كنید.(590) اسلامى كه مى فرماید در میان چند نفر امام جماعتى كه از نظر علم و تقوى و سابقه یكسان هستند زیباترین آنان امامت را بپذیرد.
اسلامى كه مى فرماید : در میان چند مؤذن خوش صداترین افراد اذان بگویند.
اسلامى كه مى گوید هنگام نماز از بهترین لباس و عطر استفاده كنید و زنان بهترین وسائل زینت خود را همراه داشته باشند.
اسلامى كه مسجد را مركز مشورت و اعزام به جبهه و كمك رسانى به دیگران و دادرسى محرومان و شناسائى نیروهاى حزب اللهى قرار داده است نباید محل افراد بیكار و وارفته و ترسو و فقیر باشد. از بزرگترین معروف ها در زمان ما احیاى مساجد و بازسازى عمرانى و فرهنگى آن است.
خادم مسجد باید از افراد محبوب و سرشناس و از مقامات عالى باشد. در هر محله باید افراد خوش صدا براى اذان به مساجد جذب شوند تحصیل كرده هاى هر منطقه هر مقصد یك ساعتى در مسجد حضور شغلى و به مردم خدمات رایگان ارائه دهند، مریضى كه راه به جائى ندارد با خود بگوید شب به مسجد مى روم و پزشك رایگان مرا مى بیند، بدهكار خود را با وام از صندوق مسجد دلگرم كند و برعكس هر فردى كه بناى سفر دارد و مشكل خانواده و یا سرویس رفت و آمد مدرسه فرزند و یا نگرانى از سرقت دارد با خود بگوید بسیج و مردم مسجد ناظر بر خانه و زندگى من هستند اگر هر مشكلى داشتم مردم برادر من و نیروهاى حزب اللهى بازوى من هستند با این گونه برنامه ها بزرگترین معروف ها كه احیاى مسجد است عملى خواهد شد . انشاءالله