امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

اخم كردن

گاهى در برابر منكرات باید چهره در هم كشید و اخم كرد. پیامبر اكرم (ص) دستور دادند: «گناهكاران را با قیافه عبوس ملاقات كنید!»(555)
در حدیث مى خوانیم:
فرشتگانى كه مأمور عذاب منطقه اى بودند، عابدى را در حال گریه و تضرع دیدند. به خداوند گفتند: «با این همه ناله و گریه به درگاه تو، او را هم عذاب كنیم؟»
خطاب آمد كه: «همه را عذاب كنید! زیرا در میان این مردم حتى یك نفر نیست كه براى رضاى من در برابر گناهان، قیافه اش تغییر كند».»(556)
روزى اسحاق بن عمار خدمت امام صادق (ع) رسید. حضرت كه او را دیدند، اخم كردند. از امام سؤال شد: «چرا به او اخم كردید؟»
فرمود: «او براى مراجعان دربان گذاشته بود تا فقرا و شیعیان ما نتوانند براحتى به او دسترسى پیدا كنند.»(557)

متاركه

منافقان در مدینه مسجدى در برابر مسجد پیامبر ساختند و از حضرت براى افتتاح آن دعوت كردند. آیه نازل شد: «در آن مسجد، نماز اقامه نكن!»(558)
البته، بعد از آنكه مردم را از مراكز فساد (گرچه به نامهاى مقدس نامگذارى شود) باز داشتیم، باید آنان را به مراكز سالم راهنمایى كنیم؛ همان گونه كه قرآن در كنار تحریم مسجد ضرار منافقان، مردم را به نماز در مسجد قبا كه مسلمانان واقعى ساخته بودند، سفارش فرموده است.(559)

اعراض

گاهى نهى از منكر از طریق اعراض است. قرآن مى فرماید: «هر گاه كسانى را دیدى كه در آیات ما به یاوه سرائى نشسته اند، پس به عنوان اعتراض، آنان را ترك كن! یا مسیر حرف را تغییر ده! اگر شیطان تو را به فراموشى انداخت، تا متوجه شدى جلسه را ترك كن و با ستمگران منشین.»(560)
آرى! بى اعتنایى و قهر گاهى مى توانند مؤثر باشند. قرآن بارها به پیامبرش مى فرماید: از فلان گروه اعراض كن؛ «اَعْرِضْ عَنْهُم».(561) آنان را رها كن؛ «ذرهم».(562)
امام صادق (ع) درباره افرادى كه با مخالفان مى نشینند و یاوه هاى آنان را گوش مى دهند، فرموده است: حتماً آنان را مؤاخذه خواهند كرد.(563)
در تربیت فرزند نیز، در بعضى مراحل قهر و اعراض موقت والدین لازم است؛ ولى كتك زدن نهى شده است.(564)
قرآن در مورد زنى كه نسبت به مرد تمكین ندارد، مى فرماید: «او را موعظه كنید و اگر اثر نكرد، با جداخوابى او را تنبیه كنید.»(565)
از هر خلافكارى كه نهى از منكر را نپذیرفت، باید دورى كرد.(566)
در حدیث مى خوانیم: «سزاوار نیست كه مؤمن در مجلس گناهى كه نمى تواند آن را تغییر دهد، بنشیند.»(567)
در قرآن مى خوانیم : «پیامبر اكرم (ص) مأمور شد كه در برابر پیشنهاد كفار (مبنى بر سكوت حضرت نسبت به كفر آنان و در عوض احترام آنان به مسلمانان) با صراحت بگوید: «لَكُمْ دِینُكُمْ وَلِىَ دِین.»
آیات زیاد است كه ما به این مقدار اكتفا مى كنیم.(568)