امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

با انجام معروف زمینه را بر منكر تنگ كنیم

بدون مقدمه، چند نمونه ذكر مى كنیم:
1 - گروهى فاسد براى انجام خلاف به سراغ مهمانان زیبا روى حضرت لوط آمدند، لوط (ع) به آنها گفت: «من حاضرم دخترانم را به عقد شما در آورم تا شما از فكر منكرى كه نسبت به مهمانان من دارید، بیرون آیید.»(523) ولى آن خلافكاران همچنان نسبت به انجام گناه خود اصرار داشتند.
در این ماجرا، حضرت لوط از طریق ارائه معروف جلو منكر را مى گیرد؛ یعنى با ارائه طرح ازدواج دخترانش به جنگ با لواط مى رود.
2 - همین كه خداوند مى خواهد حضرت آدم را از خوردن غذایى منع كند، ابتدا اجازه بهره بردارى از غذاهاى دیگر را به او مى دهد و مى فرماید: «از هر رقم غذا در بهشت استفاده كن؛ ولى دنبال این نوع غذا نرو!»(524)
آرى! راه معروف را باز كنید تا زمینه اى براى منكر پیدا نشود.
3 - حضرت على (ع) فرمود: «اگر خلیفه دوم ازدواج موقت را حرام نمى كرد، هیچ كس جز افراد شقى مرتكب زنا نمى شد.»(525)
4 - خداوند، مردم را از آمیزش جنسى با همسران خود در روز ماه رمضان منع مى كند؛ ولى در عوض، جواز این آمیزش را در شب این ماه (قبل از آنكه روز فرا رسد) صادر مى كند. یعنى اول انسان را از طریق حلال تأمین مى كند و بعد، از آمیزش در روز خاص نهى مى كند.(526)
شاید به همین دلیل است كه همواره كلمه امر به معروف قبل از نهى از منكر به كار مى رود؛ یعنى چنان جامعه را با معروف پر كنید كه راهى براى منكر نباشد.
در اسلام سفارش شده است كه والدین خود را به كودكى بزنند تا فرزندشان احساس كند كه همبازى دارد و این غریزه در او تأمین شود.(527)
اگر ازدواج را در جامعه آسان كنیم، نصف گناهان كم مى شود. امام صادق (ع) فرمود: «كسى كه ازدواج كند، نصف دین خود را حفظ كرده است.»(528)
قرآن مى فرماید: «راه جلوگیرى از فحشا و منكر، انجام معروفى همچون نماز است».(529)
اگر مساجد ما جامعیت لازم را داشتند، از رونق مراكز فساد كاسته مى شد.
اگر والدین به مقدار لازم به فرزندان خود محبت مى كردند، فرزندان آنان دچار دوستان نااهل نمى شدند.
اگر اغنیا حق محرومان را ادا مى كردند، حركتى علیه آنها صورت نمى گرفت.(530)
تفریح و ورزش از معروف هایى است كه جلو بسیارى از مفاسد، امراض، عقده ها و منكرات را مى گیرد.
زهد و عدالت مسؤولان مملكتى از معروف هایى است كه مى تواند جلو بزرگترین منكرات را كه بدبینى به حكومت اسلامى است، بگیرد.
كوتاه سخن آنكه بهترین راه مبارزه با منكر، پر كردن ایام فراغت، تأمین نیازهاى طبیعى و بازگذاشتن راههاى حلال است.
خداوند همان طور كه دوست دارد از محرمات پرهیز شود، دوست دارد كه از حلالها استفاده شود.
در قرآن، از كسانى كه حلالها را بر خود حرام كرده اند، انتقادات شدیدى شده است.(531)
در سوره تحریم، خداوند به پیامبرش مى فرماید: «چرا به خاطر رضایت بعضى از همسران، حلالهاى خدا را بر خود حرام كرده اى.»(532)
تهیه فیلمهاى مفید، سرودهاى زیبا، كتابهاى پرجاذبه، دید و بازدیدهاى سالم، سرگرمى با طبیعت، ایجاد اشتغال، و پر كردن ایام فراغت با كارهاى علمى، هنرى، فنى و دستى زمینه را براى انجام منكر تنگ مى كند.

علنى كردن خوبیها

با اینكه كار خیر هر چه مخفى تر باشد، پاداش آن بیشتر است، ولى گاهى باید براى رضاى خدا كارهاى خیر را علنى كرد؛ البته حساب تظاهر به خوبیها براى خدا، از ریا و خودنمایى جداست.
اگر مى بینیم گناه علنى كیفر بیشترى دارد، براى آن است كه جامعه را براى فساد آماده مى كند.
اگر مى بینیم كه نماز جماعت و تظاهر به خیر اجر بیشترى دارد، به خاطر همین زمینه سازیهاست.
روزه گرفتن در ماه رمضان از غیر ماه رمضان آسانتر است و این به خاطر فضایى است كه در ماه رمضان به وجود مى آید.
در قرآن از ما نورهاى دسته جمعى كه ارتش اسلام انجام مى دهد. و از این طریق دشمن را مرعوب مى كند، با تظاهر قدرت، ارعاب دشمن مى كند، به عمل صالح تعبیر شده است.(533)
اكنون كه افراد فاسد، گناه خود را علنى انجام مى دهند، چرا اهل ایمان كارهاى خود را مخفى مى كنند؟ زنان بى حجاب خود را در خیابانها به نمایش مى گذارند؛ اما زنان با حجاب در مساجد بزرگ كنار خیابان، پشت دیوارهاى ضخیم و دور از چشم مردم به عبادت مى ایستند. باید خوبیها در معرض دید قرار گیرد تا فضاى جامعه، فضاى معروف شود.

افشاگرى

در تاریخ مى خوانیم:
شخصى از همسایه خود آزار مى دید. نزد پیامبر آمد و شكایت كرد. حضرت او را امر به خیر فرمود. شخص مدتى صبر كرد؛ اما همسایه دست از آزار برنداشت. باز شكایت كرد. حضرت فرمود: «باز هم صبر كن.»
مدتها با صبر گذشت همسایه با پند و موعظه دست از آزار برنداشت. سرانجام در آخرین مرحله پیامبر اكرم (ص) به او فرمود: «روز جمعه اثاثیه خود را در كنار مسیر مردم قرار بده و هر كس از تو پرسید: «چرا كنار راه نشسته اى؟» بگو: «همسایه ام مرا خسته كرد.»
او این شیوه را عملى كرد و همسایه مردم آزار كه آبروى خود را در جامعه در معرض خطر دید، دست از كارش برداشت و تقاضا كرد كه شخص به خانه برگردد.(534)
افشاگرى چهره هاى منحرف
سرچشمه بسیارى از منكرات و انحرافات، چهره هاى مرموزى هستند كه با خودفروشى به ابرقدرت ها مردم را اغفال، حقایق را واژگون و براى انجام معروف مانع تراشى مى كنند. ابزار كار این افراد عبارت است از:
1 - دین تراشى:
مطالبى را با دست خود مى نویسند و مى گویند كه قانون خدا این است؛(535) همان گونه كه سامرى گوساله اى ساخت و به مردم گفت: «خداى شما این است.»(536)
2 - توجیه كارهاى خلاف:
این چهره هاى مرموز براى اینكه منكرات طاغوت ها را معروف جلوه دهند، دست به توجیه كارهاى خلاف آنان مى زنند تا به این وسیله مردم را آرام كنند. این افراد خود فروخته معمولاً از عناوین و القاب برخوردارند؛ براى مثال، معاویه با پول دادن به سمرة بن جندب كه عنوان صحابى داشت، حدیث تراشى مى كرد. امروز هم آخوندهایى كه در خطبه هاى جمعه كلمه مقدس «اولوالامر» را با ستمكاران تاریخ تطبیق مى دهند، كم نیستند.
3 - تضعیف:
چهره هاى خودفروخته، مردم را از قیام علیه طاغوت یا نهى از منكر باز مى دارند و مى گویند: «شما حریف نمى شوید.»
یا: «مال و جان و آبروى شما در خطر مى افتد. بهتر است شما مشغول كار خود باشید.»
یا: « قدرت خلافكار زیاد است.»
و امثال این كلمات كه مردم را از قیام به حق باز مى دارد.
4 - ایجاد تفرقه:
چهره هاى مرموز گاهى براى آنكه اتحاد مردم خطرى براى استكبار نباشد، ساز جدایى مى زنند؛ نداى مخالفت سر مى دهند؛ حزب جدیدى تشكیل مى دهند و با ایجاد انشعاب و تفرقه، به اربابان خود خوش خدمتى مى كنند.
به هر حال؛ كسانى كه بنا دارند امر به معروف و نهى از منكر كنند، اول باید با افشاگرى این چهره هاى مرموز را كه مانع از قیام به معروف و جلوگیرى از منكرات مى شوند، از سر راه خود برداند.