امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

مختصر باشد

در حدیث مى خوانیم: اذا وعظت فاوجز؛ هرگاه كسى را موعظه مى كنى؛ خلاصه بگو!
گاهى آثار جملات و كلمات كوتاه بیش از بحثهاى طولانى است و در ذهن بهتر مى ماند. براى حفظ كردن و نوشتن هم راحت تر است.

وعده و وعید

كى از راه هاى امر به معروف و نهى از منكر، بیان وعده هاى اولیاى خداست. از آنجا كه انسان براى انجام هر كار معروف و یا ترك هر كار منكرى نیاز به انگیزه دارد، این وعده ها مى تواند یكى از بهترین انگیزه ها باشد. انبیا به مردم مى گفتند: شما از راه انحراف خود دست بردارید و استغفار كنید! خداوند شما را بنحو خوبى كامیاب مى كند.(471)
امام كاظم علیه السلام مى فرمود: من بهشت و شفاعت را براى على بن یقطین ضمانت مى كنم.
رسول اكرم صلى الله علیه و اله به كسى كه به بهانه سر زدن به درختش مزاحم صاحب باغ و زن و بچه او مى شد، فرمود: اگر این یك درخت خود را به او بفروشى، من براى تو بهشت را ضمانت مى كنم. ولى او نپذیرفت.
امام صادق علیه السلام به كسى كه در دستگاه بنى امیه موقعیتى داشت و اموالى جمع كرده بود، فرمود: اگر توبه و استغفار كنى، من براى تو بهشت را ضمانت مى كنم.
وعیدها نیز در ترك منكر نقش مهمى دارند. قرآن مى فرماید: كسانى كه از طاغوتها پیروى مى كنند، هم در دنیا به قهر و لعنت خداوند گرفتار مى شوند و هم در آخرت.(472)
كوتاه سخن آنكه، انسان مشمول دعاى اولیاى خدا یا نفرین آن بزرگواران باشد، در حركاتش بسیار مؤثر است.
حضرت على علیه السلام در خطبه 24 نهج البلاغه مى فرماید: اگر شما در راه خدا باشید و به وظیفه الهى خود عمل كنید در دنیا هم به كامیابى نرسید، من در قیامت ضامن رستگارى شما هستم.(473)

شیوه هاى آموزشى

كسى كه امر و نهى مى كند، اگر رمز و راز امر و نهى خود را بگوید، توفیق بیشترى خواهد داشت. البته، گاهى دلایل و اسرار اوامر و نواهى خداوند پیچیده است؛ گاهى امر و نهى به خاطر آزمایش است؛ گاهى فهم دلیل نیاز به گذشت زمان دارد؛ گاهى هم تسلیم فرمان بودن، خود یك دلیل است.(474)
اما بسیار از اوامر و نواهى بر اساس منطق و دلیلى است كه اگر ما آنها را براى مردم بیان كنیم، زودتر به نتیجه مى رسیم؛ لذا در آیات و روایات به بسیارى از دلائل اشاراتى شده است. از جمله:
دلیل فرمان نماز، یاد خدا بودن است. یاد او یگانه وسیله آرامش دلهاست.(475)
دلیل دیگر نماز، تشكر از خداوند است.(476)
دلیل سوم نماز آن است كه نماز شما را از فحشا و منكر باز مى دارد.(477)
اثر روزه گرفتن، پیدا شدن تقواست.(478)
از بركات جهاد، جلوگیرى از فساد در زمین است كه اگر گروهى با قیام خود جلو ستمگران را نگیرند، زمین به فساد كشیده مى شود.(479)
فلسفه خمس و زكات، محروم زدایى، حمایت از تبلیغات دینى، آزاد كردن اسرا، رسیدگى به ورشكستگان و مأموران زكات و در راه ماندگان، جذب دلهاى دیگران و امثال آن است.
دلیل حج، حضور در صحنه و برخوردارى از منافع زیادى است كه در قرآن به آن اشاره شده است.(480) آرى! آشنایى با رازها و رمزها بهترین وسیله انجام گرفتن آن كار است.