امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

تحریك عواطف

براى امر به معروف و نهى از منكر، تحریك عواطف یكى از اهرمهاى بسیار قوى است. قرآن مى فرماید: كسى غیبت دیگرى را نكند؛ زیرا دیگرى هم برادر توست و آبروى او، محترم است. او كه حضور ندارد تا از خود دفاع كند. آیا كسى دوست دارد گوشت برادر مرده خود را بخورد؟
غیبت، همچون خوردن گوشت برادر است؛ آن هم برادرى كه از دنیا رفته است.(467)
پیامبر اسلام (ص) با بیعت، ایجاد اخوّت و برادرى، نقل داستان وفادارى پیروان سایر انبیا، مشورت با مردم، عیادت بیماران غیر مسلمان، محبت كردن به افرادى كه به او دشنام مى دادند، آزاد كردن اهل مكه در روز فتح مكه، اعلام عفو عمومى و سعه صدر، دعا به كسانى كه آنان را نمى دید، در واقع از تمام عواطف مردم براى دعوت به خیر و امر به معروف و نهى از منكر استفاده مى فرمود.
گرچه وطن پرستى مانند بت پرستى شرك است، ولى وطن دوستى و علاقه به دیار و مسكن حق طبیعى انسان است. یكى از كارهاى ستمگران، گرفتن این حق طبیعى و خارج كردن مردم از دیار و كاشانه هاى خودشان است.(468) در امر به معروف مى توان از حسّ وطن دوستى مردم استفاده كرد و گفت: براى عزّت كشور و استقلال ملّى این گونه عمل كنید.
یا: این گونه عمل نكنید!
كشورهاى بى دین، میلیون ها سرباز را با همین حسّ وطن دوستى و ملیّت خواهى به جبهه ها مى فرستند.
در امر به مطالعه تاریخ و جغرافیا نیز مى توان از این حسّ وطن دوستى استفاده كرد. براى مثال، اگر تاریخ مردان منطقه و زنان نمونه هر منطقه را در دسترس جوانان آن منطقه قرار دهند، جاذبه مطالعه بیشتر مى شود. ولى شرح تاریخ كلى و جغرافیاى كلى براى همه، آن جاذبه لازم را ندارد به هر حال، گسترش خوبیها و جلوگیرى از مفاسد نیاز به قصد قربت ندارد. از هر احساس و وجدان ملى و میهنى كه بتوان بهره مند شد، نباید كوتاهى كرد.
شخصى به مادرش تندى كرد. روز بعد، امام صادق علیه السلام او را دید و امام به او فرمود: چرا با مادرت تندى كردى؟ مگر نمى دانى كه شكم مادرت منزل تو بود؟ دامان مادرت گهواره تو بود؟ پستان مادرت غذاى تو بود؟
سپس فرمود: پس با او خشن نباش.(469)

مخفیانه باشد

در حدیث مى خوانیم: هر كس برادر دینى خود را مخفیانه موعظه كند، او را آراسته است؛ ولى هر كس او را آشكارا موعظه كند، شرمنده اش كرده است.(470)
ناگفته پیداست كه اگر خلافكار خود را هنوز عزیز و محترم بداند، پند ما را زودتر و راحت تر خواهد پذیرفت؛ ولى اگر خود را رسواى مردم احساس كند، اصلاح او بسیار سخت خواهد شد.

مختصر باشد

در حدیث مى خوانیم: اذا وعظت فاوجز؛ هرگاه كسى را موعظه مى كنى؛ خلاصه بگو!
گاهى آثار جملات و كلمات كوتاه بیش از بحثهاى طولانى است و در ذهن بهتر مى ماند. براى حفظ كردن و نوشتن هم راحت تر است.