امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

مقدمات تاثیر را به وجود آوریم

براى اینكه در جامعه بتوان خوبیها را گسترش داد و از مفاسد جلوگیرى كرد، باید نخست مقدمات نفوذ كلام و قدرت عمل را به وجود آورد. زیرا هر حرفى از هر كسى، در هر زمان و با هر شرایط علمى و سنّى و فكرى و اجتماعى پذیرفته نمى شود بلكه:
- این ابوذر ، نور چشم پیامبر اكرم صلى الله علیه و اله است كه فریادش بساط معاویه را متزلزل مى كند.
- این امام خمینى است كه فتواى اعدام سلمان رشدى را صادر مى كند و به آمریكا مى گوید: هیچ غلطى نمى تواند بكند.
آرى! مسلمانان باید در برابر مخالفان مجهز باشند. اگر از نظر علمى وتكنولوژى و تشكیلاتى و اقتصادى و نظامى و سیاسى خودكفا و مستقل و عزیز باشند، مى توانند در برابر منكرات بین المللى قیام كنند؛ به مصوبات سازمان ملل (هر كجا كه بر خلاف حق است) اعتراض كنند؛ و دیگران را به مخالفت وادار كنند. در امر و نهى هاى فردى نیز انسان باید وارستگیهایى داشته باشد تا حرفش در جامعه خریدار داشته باشد.
به هر حال، امر به معروف و نهى از منكر در صورتى واجب است كه امر و نهى ما در مخاطب اثر بگذارد. این ما هستیم كه باید از هر جهت شرایط تأثیر كلام را به وجود آوریم. اما چگونه ؟ شرایط عاطفى را با محبت و هدیه و دید و بازدید، و شرایط علمى و اقتصادى را با تحصیلات بالا و خودكفایى مى توانیم به وجود آوریم.
به علاوه، مردم باید بدانند كه هدف ما از نهى و انتقاد، گرفتن پست و مقامِ آنان نیست.
آرى! اگر مردم به گوینده خوش بین باشند، سخنش را با جان و دل گوش مى دهند؛ وگرنه تلاشها كم اثر خواهد بود.

قضاوت عجولانه ممنوع

امام صادق علیه السلام براى مهمان خود خرماى مرغوبى آورد. مهمان آیه اى از قرآن خواند.(260) كه مفهومش این بود: از این نعمت ها در قیامت، مورد بازخواست قرار خواهید گرفت.
گویا به نظرش آمد كه خرماى به این خوبى، چرا در منزل امام است. امام فرمود: مراد از نعمتى كه در قیامت مورد بازخواست قرار گرفته مى شود، نعمت رهبرى و ولایت است و نه خرما.(261)
این مهمان به خیال خود، خرماى عالى را خلاف زهد و مقام امامت دانست و خواست به امام تذكرى بدهد. غافل از آنكه، امر و نهى و تذكر نیاز به شناخت معروف و منكر دارد و با قضاوت عجولانه نمى توان هر كلامى را گفت. در حدیث مى خوانیم: خداوند منزه است از آنكه از نعمتهاى مادى سوال كند زیرا انسان هاى معمولى از آب و نانى كه به شخصى مى دهند، بازخواست نمى كنند؛ تا چه رسد به خداى رحمان.

میانه روى

مسلمان باید در امر و نهى میانه رو باشد و از هرگونه خود كم بینى و ضعف و یا خشونت و تندروى بپرهیزد.(262)