امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : حجه الاسلام محسن قرائتی

بركات سیاسى

حضرت امیر (ع) فرمود: پشتوانه مؤمنان و وسیله تحقیر كفار، امر به معروف و نهى از منكر است.(79)
اگر امر به معروف و نهى از منكر نشود، بتدریج اشرار بر شما حاكم خواهند شد و كار به جایى خواهد رسید كه خوبان شما هر چه فریاد زنند، پاسخى نشنوند.(80)
در روایت دیگرى مى خوانیم: اگر نهى از منكر نكنید و پیرو اهل بیت پاك رسول خدا نباشید، خداوند، اشرار را بر شما مسلط خواهد كرد و چنان در فشار قرار خواهید گرفت كه هر چه خوبان شما دعا كنند، مستجاب نشود.(81)

دایره امر به معروف و نهى از منكر

برخلاف تصور بعضى كه امر و نهى را مربوط به تذكرات فردى در گناهان شخصى مى دانند، این دو واجب در مدارى به وسعت تمام دین در حركت هستند.
لذا تمام وزارت خانه ها، سازمان ها، ارگانها، قوه قضائیه، مرزها و پادگانهاو صدا و سیما میدان امر به معروف و نهى از منكر است. این مدار بزرگ را ما از حدیثى مى فهمیم كه مى فرماید : بهما تقام الفرائض ؛ یعنى قوام واجبات به امر معروف و نهى از منكر است.
احیاى نماز به دعوت مردم است؛ آن هم با صوت زیبا و رسا در مكان بلند به طور مكرر كه بگوئیم : حى على الصلوة. این جمله خود امر به معروف است.
در مسأله جهاداگر تبلیغات و دعوت و تشویق از یك سو و برنامه ریزى اجرائى از سوى دیگر نباشد، جبهه ها خلوت مى شود. در موضوع زكات نیز اگر تذكرات پى در پى نباشد، انگیزه براى پرداخت خمس و زكات از بین مى رود. در ادامه حدیث مى خوانیم : و تأمن المذاهب ؛ یعنى با اجراى امر به معروف و نهى از منكر، امنیت جاده ها تأمین شود.
همین تابلوهاى ساده كه در جاده ها مى بینیم و این تذكرات و هشدارها و اعلام خطرها و كنترلها و تعیین مقدار سرعت، جلو هزاران حادثه تلخ را مى گیرد. اگر پلیس و بازرس در مسیر راهها و یا این هشدارها و جریمه ها و پیامها و نظارت نبود، هر روز ماشینهایى سرقت مى شدند؛ افرادى ربوده مى شدند؛ ماشینهایى با سرعت هاى غیر مجاز مى رفتند و سبقت هاى نابجا مى گرفتند؛ كرایه هاى گزاف و بى رویه گرفته مى شد؛ و...، هرج و مرجى در جاده ها به وجود مى آمد و براى هر مسافرت تمام بستگان دلهره پیدا مى كردند.
در جمله دیگرى كه از بركات امر به معروف سخن مى گوید، مى خوانیم: و تحل المكاسب؛ یعنى با امر به معروف و نهى از منكر، درآمدها حلال مى شود.
اگر فروشنده اى كه جنس معیوب وارد بازار مى كند، همه مردم فریاد بزنند و انتقاد كنند، دولت او را تنبیه كند، بازار اصلاح مى شود. اگر در برابر كم فروشیها، گرانفروشیها، ربا خوریها و حیله و تزویرها همه افراد حساس باشند، بازار اصلاح مى شود.
حضرت على علیه السلام همواره با تازیانه وارد بازار مى شد و به كسانى كه جنس خود را در سایه مى فروختند تا عیب آن مخفى بماند و یا جنس بهتر را روى دیگر اجناس و نوع نامرغوب را در زیر مى نهادند، هشدار مى داد.
در بحث شیوه ها، در همین كتاب ان شاءالله خواهیم خواند كه:
رسول اكرم صلّى اللّه علیه و آله به ابن مسعود فرمود: با گناهكاران معامله نكنید! اگر مسلمانان به همین جمله عمل كنند، یعنى تجار خلافكار را بایكوت و همه بر ضد او اعتصاب كنند، او مجبور است خود و تجارتش را اصلاح كند.
به هر حال، با امر به معروف و نهى از منكر مى توان درآمدها را حلال كرد و مردم را از لقمه هاى حرام كه عامل سنگدلى و انواع مفاسد و انحرافات در خود و نسل انسان است، نجات داد.
حق به حقدار مى رسد.
جمله دیگر درباره نقش امر به معروف و نهى از منكر، در سالم نمودن قوه قضائیه است؛ آنجا كه مى فرماید: و ترد المظالم؛ با امر به معروف و نهى از منكر حق به صاحبش بر مى گردد. آرى! اگر مردم اطلاعات صادقانه خود را به عنوان شاهد در اختیار قاضى و دادستان قرار دهند و مسؤولان قضایى را آگاه كنند، بسیارى از ظلمها قابل برگشت است.
اگر هركس در برابر ظالم به وظیفه خود عمل كند، ظالم، میدانى براى ظلم كردن نمى یابد و قهراً حق ها به صاحبش بر مى گردد.
امام صادق (ع) به یكى از یاران خود فرمود: اگر شما دور بنى عباس را نمى گرفتید، آنها ما را خانه نشین نمى كردند. سكوت شما ما را خانه نشین كرد.(82)
اگر امروز همه كشورهاى اسلامى بر سر اسرائیل غاصب فریاد زنند، او مناطق تحت اشغال خود را به اعراب پس مى دهد.
زمین آباد مى شود.
حضرت مى فرماید: و تعمر الارض. آباد شدن زمین، یكى دیگر از آثار امر به معروف و نهى از منكر است؛ زیرا آبادى نیاز به تلاش و سرمایه گزارى و علاقه و تخصص و بسیج شدن و تعاون دارد كه همه آنها از معروف هاست و باید به آن امر شود فاسد كردن زمین از طریق جنگ و بیكارى و رها كردن و راكد گذاشتن سرمایه ها و فتنه و تفرقه و اسراف و عیاشى است - كه همه آنها از منكرات است - و باید از آنها جلوگیرى شود.
انتقام از دشمن
با امر به معروف و نهى از منكر مى توان از دشمن انتقام گرفت. آرى! گرفتن حق نیاز به آگاهى، قدرت، اراده، وحدت، شجاعت، تبلیغات دارد كه هر یك از آنها با تذكر و حمایت و تشویق و در یك كلمه با امر به معروف حاصل مى شود. چه زیباست سخن حضرت كه مى فرماید: و ینصف من الاعداء.
برقرارى نظام و ثبات
با امر به معروف و نهى از منكر، نظام شما ثبات پیدا مى كند (و یستقیم الامر)؛ زیرا اگر بهترین قانون و نظام، مراقبت و حمایت نشود، متزلزل خواهد شد. امر به معروف و نهى از منكر ضامن پایدارى نظام و حمایت از نیكوكاران، و استخوانى در گلوى خلافكاران است.

مراحل امر به معروف و نهى از منكر

براى دعوت به خیر و امر به معروف و نهى از منكر، سه مرحله گفته اند كه آنها را خلاصه و فهرست وار بیان مى كنیم:
مرحله اول آن است كه انسان قلباً از اینكه معصیت خدا شود، ناراحت باشد و كار خلاف را در روح خود منكر بداند و از آن متنفر باشد. در این مرحله، احدى معاف نیست؛ یعنى حتى افراد ناتوان و لال و نابینا و بى پول باید قلباً از گناه متنفر باشند.
مرحله دوم آن است كه آمر به معروف با زبان به خلافكار هشدار دهد و به خوبیها سفارش كند.
در قرآن مى خوانیم: كیست بهتر از كسى كه به سوى خدا دعوت كند و كردار خودش نیكو باشد و بگوید كه من از مسلمانانم.(83)
مرحله سوم آن است كه اگر بیان اثر نكرد، با قدرت جلو خلاف گرفته شود.