نظریه حقوقی اسلام جلد دوم

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تحقیق و نگارش: محمدمهدی کریمی‌نیا

8. شهید مطهرى و دفاع از «حق امر به معروف و نهى از منكر»

به اعتقاد شهید مطهرى، یكى از حقوق انسانى كه دفاع از آن لازم است، امر به معروف و نهى از منكر مى‌باشد. امر به معروف به معناى دفاع از حق انسانیت است. همه انسان‌ها حق دارند در یك جامعه سالم و شایسته زندگى كنند و ترك امر به معروف و نهى از منكر موجب تباهى تدریجى جامعه مى‌گردد. بنابراین، براى آن كه انسان‌ها از داشتن یك جامعه سالم و شایسته محروم نگردند، باید امر به معروف و نهى از منكر كرد و با كسانى كه مانع امر به معروف و نهى از منكر مى‌شوند جهاد نمود. جهاد حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) بر همین اساس تبیین مى‌شود؛(214)
﴿ صفحه 309 ﴾
چه این كه در آن زمان زمینه امر به معروف و نهى از منكر فراهم نبود و بدتر از آن، وضعیت به گونه‌اى بود كه منكر، معروف بود و معروف منكر تلقى مى‌شد! سبحان الله! حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) چنین روزگارى را پیش‌بینى كرده بود: وَ إنَّهُ سَیَأْتى عَلَیكُمْ مِنْ بَعدى زمانٌ لَیْسَ فیهِ شَىءٌ أخْفى مِنَ الحَقِّ وَ لا أَظهَرَ مِنَ الباطِلِ... وَ لا فى البِلادِ شَىءٌ أَنكَرَ مِنَ المَعروفِ وَ لا أَعرَفَ مِنَ المُنكَر(215)= همانا پس از من روزگارى بر شما فرا خواهد رسید كه چیزى پنهان‌تر از حق، و آشكارتر از باطل نیست.... در شهرها چیزى ناشناخته‌تر از معروف، و رایج‌تر از منكر نیست!
امیرالمؤمنین(علیه السلام) مى‌فرماید، روزگارى خواهد آمد كه هیچ چیز زشت‌تر از معروف و كار خوب نیست! كار خوب و معروف، كارى ناپسند و زشت تلقى مى‌شود و انجام منكرات و گناهان مایه افتخار است! در آن زمان، امر به معروف فضولى در كار مردم شمرده مى‌شود! در آن روزگار، اقامه دین و اجراى احكام اسلامى از زشت‌ترین كارها و به عنوان واپس‌گرایى و ارتجاع معرفى مى‌شود!!
استاد شهید مطهرى مبارزه با این گرایش‌ها را دفاع از حق انسانیت مى‌داند. «معروف» یك اصطلاح قرآنى و به معناى «كار نیك» است. انسان‌ها حق دارند در جامعه‌اى زندگى كنند كه معروف را معروف ببینند و كار نیك و آنچه خدا مى‌پسندد در جامعه رواج داشته باشد. نیز انسان‌ها حق دارند در جامعه‌اى زندگى كنند كه منكرات، یعنى آنچه شیطان مى‌پسندد، در آن جامعه متروك، منفور و مطرود باشد، نه آن كه از بودجه و بیت‌المال مسلمین براى ترویج منكرات صرف شود و عده‌اى از اهل منكر مورد تشویق قرار گیرند و به آنان جایزه داده شود!! اگر عده‌اى معروف را ترك كنند و یا مانع از امر به معروف و نهى از منكر شوند حق انسانیت را تضییع كرده‌اند و جهاد با اینان یكى از موارد جهاد واجب در قانون اسلام است. این سخن یكى از نكاتى است كه شهید مطهرى در همان آغاز انقلاب فرمود و زمینه شهادت خویش را فراهم ساخت.
﴿ صفحه 310 ﴾
نكته دیگرى كه مى‌توان بر مطلب فوق افزود و ما پیش‌تر، از آن یاد كردیم مسأله «دفاع از حق الله» است. بر اساس فرمایشات حضرت امام سجاد(علیه السلام) در «رساله حقوق» و نیز فرمایشات حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام)در «نهج‌البلاغه» تمام حقوق مشروع انسان‌ها فرع حق خدا است. اولین حقى كه رعایت آن بر هر انسانى واجب است حق الله است و آن حق این است كه خدا بر بندگانش حق دارد كه او را پرستش و اطاعت كنند. اگر حق خدا در جامعه‌اى متروك و یا مورد آسیب قرار گرفت دفاع از آن بر همه انسان‌هاى حق‌جو، حق‌شناس و حق‌پرست واجب است.
امید است كه خداى متعال توفیق شناخت بیشتر حقایق و عمل به آن را به همه ما عنایت فرماید و بتوانیم راه شهداى عزیزمان هم‌چون شهید مطهرى را ادامه دهیم. هم‌چنین از خداوند مسألت داریم كه افتخار شهادت در راه حق و حقیقت را به ما عنایت فرماید.
﴿ صفحه 311 ﴾

جلسه چهل و هفتم: عاشورا، تبلور دفاع از دین و ارزش‌ها

1. مرورى بر مباحث پیشین

موضوع بحث «حقوق متقابل مردم و دولت اسلامى» بود. یكى از وظایف دولت اسلامى دفاع از اسلام و مسلمین است. همان‌طور كه پیش‌تر گذشت، اصل مسأله دفاع امرى فطرى بوده و همه عقلاى عالَم آن را قبول دارند. دولتى را سراغ نداریم كه وظیفه خویش را دفاع از مردم و كشورش نداند؛ ولى مسأله دفاع در اسلام نسبت به سایر نظام‌ها تفاوت‌هایى دارد؛ تفاوت‌هایى از نظر وسعت وضیق مصادیق آن، روش‌ها و كیفیت عملكرد.
به طور كلى «دفاع» در مقابل متجاوز صورت مى‌پذیرد و «متجاوز» كسى است كه حق دیگرى را رعایت نكرده و نسبت به دیگران ستم روا دارد. البته این‌كه «حقوق انسان‌ها» چیست، مسأله‌اى است كه نظام‌هاى ارزشى مختلف در آن اختلاف نظر دارند، اما همه آنها در لزوم دفاع از جان و مال افراد جامعه خویش و دفع تعرض دشمنان متفق القول هستند.
به طور طبیعى، امر دفاع به تنهایى از عهده یكایك افراد جامعه بر نمى‌آید، بلكه نیازمند سازماندهى و مدیریت دولت، اعم از دولت اسلامى و یا دولت غیراسلامى است.
در برخى نظام‌هاى ارزشى، مانند نظام لیبرال دمكراسى و كلیه نظام‌هایى كه مبتنى بر گرایش‌هاى اومانیستى است، مسایل عقیدتى، دینى و مذهبى، مسایلى فردى و شخصى تلقى مى‌شود و در نزد آنان «تجاوز» به این گونه امور، معنا و مفهوم روشنى ندارد. هر گاه مسأله «تجاوز به دین» مطرح شود، حداكثر چیزى كه آنان تصور مى‌كنند، خراب شدن كلیسا است و بیش از این، تجاوز به دین تلقى نمى‌شود و اساساً مسأله دین جنبه تعارف و تشریفات دارد! ولى بر عكس در اسلام، دفاع از مقدسات دینى، از دفاع از جان و مال نیز واجب‌تر است. خطر حمله و تجاوز دشمن به دین مردم، از خطر تجاوز به مال، جان، عِرض و ناموسْ بالاتر است. باید براى حفظ مقدسات و ارزش‌هاى دینى جان‌ها فدا شود.
﴿ صفحه 312 ﴾