نظریه حقوقی اسلام جلد دوم

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تحقیق و نگارش: محمدمهدی کریمی‌نیا

5. ارتباط مسأله دفاع با مسایل فرهنگى، اقتصادى و اجتماعى

یكى از اقداماتى كه حكومت اسلامى از باب مقدمه براى دفاع مذكور، موظف به انجام آن است افزایش دادن آگاهى و شناخت مردم و جامعه در این زمینه است. در یك جامعه اسلامى نمى‌توان بخش «دفاع» را از بخش «فرهنگ» جدا ساخت. چنانكه «دفاع» از «اقتصاد» جدا نیست. این بخش‌ها در هم تنیده است. بنابراین نمى‌توان گفت گروهى در زمینه مسایل اقتصادى برنامه‌ریزى كنند و گروهى دیگر برنامه‌ریزى در زمینه امور دفاعى را به عهده گیرند. این دو به یكدیگر ارتباط دارد. كسانى كه براى جامعه اسلامى سیاست‌گذارى كلان مى‌كنند باید حد نصابى از اطلاعات در همه این زمینه‌ها را دارا باشند و متخصصان بتوانند در بخش‌هاى مختلف و در مجالس مشورتى خویش از این سیاست‌هاى كلان بهره گیرند.
به دلیل اهمیت دشمن‌شناسى، حكومت اسلامى باید در سیاست‌گذارى‌هاى خود، نسبت به توسعه اطلاعات مردم در زمینه شناخت دشمنان، عُمال داخلى،انگیزه‌ها و نیز شیوه‌هاى آنان توجه ویژه مبذول دارد و با استفاده از ابزارها و روش‌هاى مختلف، آموزش‌هاى لازم را در
﴿ صفحه 294 ﴾
این زمینه به مردم بدهد. بدین منظور رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و مجامع علمى دیگر وظیفه خطیرى بر عهده دارند. باید با تشكیل كنفرانس‌ها، سمینارها و همایش‌ها، اطلاعاتْ تجزیه و تحلیل شده و در سطوح مختلف در اختیار جامعه قرار گیرد. جامعه اسلامى نمى‌تواند بدون طى این مراحل از خویش دفاع كند. در این زمینه باید حتى مسایل علمى را به زبان ساده و به صورت اطلاعات عمومى در اختیار همگان قرار داد. امام خمینى(رحمه الله)ثابت كرد كه مسایل سیاسى مهم را مى‌توان به بهترین روش و ساده‌ترین بیان براى عموم مردم روشن كرد. الحمدلله هنوز طنین سخنان امام در گوشمان است و جوانان ما گهگاهى از طریق رادیو و تلویزیون با سخنان آن بزرگوار آشنا مى‌شوند. امام با چه سادگى، و بدون استفاده از اصطلاحات پیچیده علمى، و بدون بهره‌گیرى از واژه‌هاى بیگانه و گیج‌كننده كه شنوندگان را دچار حیرت سازد، با مردم سخن مى‌گفت، مشت دشمنان را باز و نقشه‌هاى آنان را افشا مى‌كرد. امام با زبان ساده مردم را در جریان توطئه‌هاى دشمن قرار مى‌داد و با سخنرانى‌هاى خویش آن‌چنان مردم را ارشاد و تربیت مى‌كرد كه خود مردم دشمن‌شناس مى‌شدند. آن بزرگوار، قراین توطئه‌هاى دشمن را از لحن كلام و از رفتارشان تشخیص مى‌داد و عُمال داخلى دشمن را نیز با همان شواهد شناسایى مى‌كرد. افسوس! كه آن روش آن‌چنان كه لازم و شایسته است ادامه و گسترش پیدا نكرد و بعد از رحلت امامْ عمق لازم پیدا ننمود. امیدواریم مسؤولان دلسوز كشور بیشتر به این نكته‌ها توجه كنند و یكى از وظایف خویش را دادن آگاهى و شناخت به مردم در زمینه عملكرد و اهداف دشمن بدانند؛ چه این كه این آگاهى‌ها در حفظ حیات ملت و كیان اسلامى ضرورت دارد. ممكن است برخى از مسؤولان كشور به لحاظ مسایل دیپلماتیك نتوانند بى‌پرده سخن گویند و در برخوردهاى سیاسى ملاحظاتى را در نظر داشته باشند. آنان مجبورند برخى امور را به عنوان «عرف سیاسى و دیپلماسى» رعایت كنند؛ اما باید به كسانى كه این محذورات را ندارند و توان افشاى توطئه‌هاى دشمن را دارند اجازه فعالیت دهند و حتى آنان را تشویق كنند. اگر عده‌اى توطئه‌هاى دشمن را افشا كردند آنها را به عنوان مخالف حكومت یا دشمن شخصى تلقى نكنند. آنان اگر خود از صراحت بیان و گفتار در این زمینه معذورند، باید به صورت‌هاى گوناگون به دیگران اجازه فعالیت بدهند تا آنان مردم را «دشمن‌شناس» كنند، نه این كه آنان را به عنوان «مرتجع» و «واپس‌گرا» و «خشونت طلب» متهم سازند.
اینها حقایقى است كه نمى‌توان از كنار آن گذشت. قرآن كریم مى‌فرماید دشمنان در صدد
﴿ صفحه 295 ﴾
گرفتن دین شما هستند: وَ لا یَزالُونَ یُقاتِلُونَكُمْ حَتّى یَرُدُّوكُمْ عَنْ دِینِكُمْ إِنِ اسْتَطاعُوا(199)= و آنان پیوسته با شما مى‌جنگند تا اگر بتوانند شما را از دینتان برگردانند. هم‌چنین مى‌فرماید: وَ لَنْ تَرْضى عَنْكَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصارى حَتّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُم(200)= و هرگز یهودیان و ترسایان از تو راضى نمى‌شوند، مگر آن كه از كیش آنان پیروى كنى.
اینها سخنان صریح قرآن كریم است، البته به شرطى كه نگویید این مطالب مربوط به 1400 سال پیش بوده و امروزه دیگر به كار نمى‌آید! تعبیر قرآن در این باره «لا یزالون» است كه در فارسى به واژه‌هایى مانند «همواره»، «پیوسته» و «همیشه» ترجمه مى‌شود؛ یعنى دشمنان همواره با شما جنگ خواهند كرد و حتى یك روز هم از شما دست نخواهند كشید. در ظاهر، شعار صلح مى‌دهند كه شما را بفریبند، ولى همیشه در صدد كارزار نظامى با شما خواهند بود. جنگ آنان تا چه وقت است؟ حَتّى یَرُدُّوكُمْ عَنْ دِینِكُمْ إِنِ اسْتَطاعُوا؛ تا زمانى كه شما را از دینتان برگردانند. تا وقتى كه شما از دینتان دست برندارید آنها نیز از شما دست نخواهند كشید. آنان تنها در صدد تسلط بر اموال و اشغال اراضى شما نیستند.
قرآن كریم 1400 سال پیش انگیزه اصلى دشمنان را افشا مى‌كند، ولى متأسفانه ما باور نمى‌كنیم. حماقت دشمنان اسلام موجب شده كه آنان سرّشان را از پرده برون اندازند و بگویند: دشمن اصلى ما اسلام است. افسوس! كه كلام جاودانه قرآن كریم را باور نكردیم و خیال كردیم مى‌توان با آنان سازش نمود و با لبخند و روى خوش رفتار كرد! غافل از آن كه اگر توان داشته باشند یك لحظه از جنگ دست بر نخواهند داشت. آنان دوست دارند شما نیز مثل آنان كافر باشید تا یكسان شوید: وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَواء.(201) ما باید هوشیار باشیم. فكر نكنیم با دادن آوانس به آمریكا و در اختیار گذاشتن نفت، دست از سر ما مى‌كشند. هرگز آنها از ما راضى و خشنود نخواهند شد مگر این كه از راه و روش آنان پیروى كنیم و به رنگ آنها درآییم: وَ لَنْ تَرْضى عَنْكَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصارى حَتّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُم. باید طوق بندگى آنان را به گردن بیندازیم، در غیر این صورت، و اگر بخواهیم دین خودمان را نگه داریم، از ما خشنود نخواهند شد. این سخن اغراق نیست، بلكه عین حقیقت است كه قرآن آن را فرموده است. ما باید از
﴿ صفحه 296 ﴾
این كلام نورانى هدایت‌گر استفاده كنیم؛ اما متأسفانه با تغافل یا غفلت از آن عبور مى‌كنیم. امید است خداى متعال دل هوشیار، چشم بینا و گوش شنوا به همه ما عنایت كند تا بیشتر و بهتر از دستورات قرآن پیروى كرده و از اوامر ولىّ‌امر مسلمین كه در جهت سعادت و هدایت جامعه اسلامى است، اطاعت كنیم.
﴿ صفحه 297 ﴾

جلسه چهل و ششم: شهید مطهرى و مسأله دفاع

1. جهاد و دفاع از دیدگاه علامه شهید مطهرى(رحمه الله)

شهید مطهرى از شخصیت‌هاى ممتاز كشور ما است و خدمات بسیار ارزش‌مندى به مردم و جامعه ما ارائه كرده است. بسیار به جا است كه مردم حق شناس و قدردان ما، مخصوصاً اقشار تحصیل كرده و فرهیخته، مراتب ارادت و حق شناسى خویش را نسبت به این شخصیت والا مقام ابراز كنند و حق ایشان را با احیاى آثار و افكار و نیز با پیروى از رهنمودهاى آن بزرگوار ادا نمایند. این عالم بزرگ، حق بسیار عظیمى بر امّت اسلامى و انقلاب ما دارد. او در طول عمر نسبتاً كوتاه خویش، خدمات فرهنگى و سیاسى بسیار ارزنده‌اى را ارائه داد. متأسفانه على‌رغم سفارش‌هاى حضرت امام خمینى رضوان الله علیه در باره آن شهید بزرگوار و نیز با وجود عدم جانشین مناسب براى ایشان در عرصه‌هاى فرهنگى و علمى، آن‌گونه كه شایسته و لازم است از آثار علمى ایشان استفاده نشده است. كتاب‌هاى استاد شهید مطهرى به صورت‌هاى گوناگون چاپ شده و سخنرانى‌هاى ایشان نیز به صورت كتاب تدوین گشته است. سزاوار است اقشار تحصیل كرده و فرهنگى به خصوص جوانان دانشگاهى ما نسبت به مطالعه و تحقیق آثار ایشان اهتمام داشته باشند.
سلسله مباحث گذشته ما در باره «حقوق مردم بر دولت اسلامى» یا «وظایف دولت اسلامى در برابر امت اسلامى» بود. به این مناسبت «دفاع از دیدگاه اسلام» مورد بحث و بررسى قرار گرفت. در این‌جا به برخى مباحث استاد شهید مطهرى رضوان الله تعالى علیه در باره جهاد و دفاع اشاره مى‌كنیم تا هم اندكى از حق ایشان ادا شود و هم از آثار علمى و تحقیقاتى ایشان استفاده كرده باشیم.
در باره موضوع جهاد و دفاع، مطالبى در آثار مختلف استاد مطهرى دیده مى‌شود. برخى از این آثار عبارتند از: جهاد، نهضت‌هاى اسلامى در صد ساله اخیر، قیام و انقلاب مهدى(علیه السلام)، آشنایى با قرآن، و تعلیم و تربیت در اسلام.
﴿ صفحه 298 ﴾
كتاب «جهاد» ایشان، مجموعه سخنرانى‌هاى آن بزرگوار در باره «جهاد و دفاع» است. در كتاب «آشنایى با قرآن» با طرح آیاتى از كلام الله مجید در باره این موضوع، به شرح و تفسیر آنها پرداخته‌اند. هم‌چنین در پایان كتاب «تعلیم و تربیت در اسلام» با این كه عنوانش چندان با مباحث جهاد و دفاع ارتباط ندارد، بخشى را به این مطالب اختصاص داده‌اند و مطالب آموزنده‌اى در باره تأیید روحیه جهاد و شهادت در تربیت اسلامى مطرح فرموده‌اند.