نظریه حقوقی اسلام جلد دوم

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تحقیق و نگارش: محمدمهدی کریمی‌نیا

5. مشكل تعدد قرائت‌ها در زمان امام زمان(علیه السلام)

امروز روز میلاد فرخنده امام زمان(علیه السلام) است. ضرورى بود كه ما در این باب سخن بگوییم، اما چگونه سخن بگوییم؟! آرزوى ما این است كه خداى متعال در ظهور آن حضرت تعجیل كند تا آن بزرگوار این مشكلات را حل كند. مسأله تعدد قرائت‌ها براى امام زمان(علیه السلام)هم مشكل و بلاى بزرگى خواهد بود. به این مناسبت یك روایت از كتابى به نام «الغیبه» بیان مى‌كنم. نویسنده این كتاب نعمانى یكى از علماى بزرگ شیعه است كه در زمان قدیم مى‌زیسته است. این كتاب حكم كتاب مرجع را دارد و كتاب‌ها و مجموعه‌هاى روایى دیگر كه در احوالات امام زمان(علیه السلام) نوشته شده است، از این كتاب نقل روایت مى‌كنند.
عن فضیلِ بن یَسار سمعتُ أباعبداللّه(علیه السلام) یَقولُ: إنَّ قائِمَنا إِذا قام استَقبلَ مِن جَهَلَةِ النّاسِ أشَدَّ مِمَّا
﴿ صفحه 193 ﴾
اسْتَقبَلَهُ رَسولُ اللّه(صلى الله علیه وآله) مِن جُهّالِ الجاهلیة، قلتُ: وَ كَیف ذاك؟ قال: إنّ رسولَ اللّهِ أَتَى النّاسَ وَ هم یَعْبُدونَ الْحِجارةَ والصُّخورَ والعیدانَ و الْخُشُبَ المنحوتة، و إنّ قائِمَنا إذا قامَ أَتَى النّاسَ وَ كُلُّهُم یَتَأوَّلُ عَلیه كتابَ اللّهِ و یَحْتَجُّ عَلَیْهِ بِه(130)= فضیل بن یسار از امام صادق(علیه السلام) نقل مى‌كند كه آن حضرت فرمود: زمانى كه قائم ما حضرت مهدى(علیه السلام) قیام مى‌كند با مشكلاتى از طرف مردم جاهلْ مواجه مى‌شود كه به مراتب سخت‌تر و شدیدتر از مشكلاتى است كه پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) با آنها روبه‌رو گشت. فضیل با تعجّب از امام صادق(علیه السلام)پرسید: چگونه این قضیه اتفاق مى‌افتد؟ حضرت فرمود: پیامبر اكرم(علیه السلام) به سوى مردم آمد در حالى كه مردم سنگها و صخره‌ها و چوب‌هاى تراشیده شده را پرستش مى‌كردند، ولى زمانى كه قائم ما قیام كند به سوى مردمى مى‌آید كه همه آنان علیه آن حضرت كتاب خدا را تأویل كرده و با تمسك به آیات آن بر علیه آن حضرت احتجاج و استدلال مى‌كنند!!
فضیل بن یسار از اصحاب امام صادق(علیه السلام) است كه این روایت را از آن بزرگوار نقل مى‌كند. حضرت مى‌فرماید: زمانى كه قائم ما قیام مى‌كند از جهل، نادانى و نابخردى مردم آن‌چنان با سختى‌ها مواجه مى‌گردد كه حتى پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله) با این مشكلات روبه‌رو نگشت. حدیث معروفى وجود دارد كه شیعه و سنّى آن را نقل كرده‌اند كه پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) فرمود: ما اُوذِىَ نبىٌّ مثلَ ما اُوذیت(131)= هیچ پیامبرى همانند من اذیت نشد. امام صادق(علیه السلام) مى‌فرماید آزار و اذیتى كه امام زمان(علیه السلام) از دست مردم زمان خویش خواهد كشید، بیش از آزارى است كه پیغمبر از كفار تحمّل كرد! این مطلب براى فضیل عجیب مى‌نماید و تصور آن برایش سخت است؛ از این رو با تعجب از امام صادق(علیه السلام)مى‌پرسد: چگونه چنین امرى واقع مى‌شود؟! آن حضرت در پاسخ مى‌فرماید: آن‌گاه كه پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله)مبعوث گشت، مردم سنگ و چوب‌هاى تراشیده را مى‌پرستیدند. سخن گفتن با مردم زمان جاهلیت مبنى بر غیر قابل پرستش بودن سنگ، چوب و بت‌هاى دیگر مشكل نبود؛ چون هر عاقلى با اندكى تأمل درمى‌یابد سنگ و چوبى كه به دست خویش تراشیده است، نمى‌تواند خدا باشد. در عمل هم ممكن است بت را امتحان كند و از او درخواست كمك و یارى كند تا عجز و ناتوانى بت‌ها روشن گردد. بنابراین براى نبى مكرّم اسلام، اثبات حقانیت خویش و بطلان بت‌پرستى و مذاهب خرافى چندان مشكل نبود؛ اما آن‌گاه كه امام زمان(علیه السلام)ظهور فرماید با مردمى روبه‌رو خواهد شد كه بسیارى از
﴿ صفحه 194 ﴾
آنان خود را عالِم به قرآن مى‌دانند و آن را به رأى و دیدگاه خویش تفسیر مى‌كنند و مى‌گویند: قرائت ما از قرآن این است نه آنچه تو مى‌گویى!! اگر آن حضرت براى ایشان از قرآن استدلال كند در پاسخ مى‌گویند: این قرائت شما است و قرائت ما غیر از این است! بسیارى از مردم قرآن را تأویل كرده و قرائت جدیدى براى آن عرضه مى‌كنند. آنان به این امر اكتفا نمى‌كنند، بلكه با امام زمان(علیه السلام)به بحث و مجادله مى‌پردازند و مى‌گویند: سخن تو و قرائت تو درست نیست، بلكه تنها قرائت ما صحیح است! ممكن است امام زمان(علیه السلام) براى ایشان هزار دلیل اقامه كند و طبق ضوابط، ملاك‌ها و قواعد لغت و عرف، معانى الفاظ قرآن را به آنان گوشزد نماید؛ اما آنان در مقابل خواهند گفت: تو مى‌گویى قرآن ما را به نماز، روزه، حج، جهاد، اجراى احكام جزایى، قطع دست دزد و مجازات محارب امر كرده است؟ اینها قرائت تو از قرآن است امّا قرائت ما این است كه خدا بشر را آفرید و كار انسان را به خودش واگذاشت و به او گفت: تمدن و فرهنگ تو را قبول دارم، هر تمدنى مى‌خواهى ایجاد كن و هر فرهنگى مى‌خواهى بپذیر! امام زمان(علیه السلام) با اینان چگونه استدلال كند؟! هرگاه به آیه‌اى استدلال و استناد جوید در پاسخ خواهند گفت: این قرائت شما است و قرائت ما غیر از این است! بنابراین، راه بحث و استدلال مسدود مى‌گردد. این خون دلى است كه امام زمان(علیه السلام) از دست عالِم نماهاى زمان خویش خواهد خورد، و این مصیبت از خون دلى كه پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله)از مشركان زمان خویش خورد بالاتر است.
﴿ صفحه 195 ﴾

جلسه سى و نهم: حقوق متقابل مردم و حكومت

1. مرورى بر مطالب پیشین

موضوع بحث «حقوق متقابل حكومت و مردم» بود. اشاره كردیم كه حكومت اسلامى بر اساس احكام و تعالیم اسلام تشكیل مى‌شود و رسالت اصلى آن برقرارى یك نظام اسلامى و تحقق بخشیدن به ارزش‌هاى دینى است. احیاى سنّت‌ها و ارزش‌هاى اسلام و مبارزه با بدعت‌ها و انحرافات اخلاقى و رفتارى، وظیفه خاص حكومت اسلامى است كه سایر حكومت‌ها خود را بدان متعهد نمى‌دانند. در این میان، موانعى در راه تحقق بخشیدن به ارزش‌هاى اسلامى وجود دارد كه در جلسات گذشته بدان اشاره شد. هم‌چنین گفتیم، حكومت‌ها اعم از اسلامى و غیراسلامى داراى یك سرى وظایف مشترك هستند، اما هر كدام بر اساس نظام ارزشى خویش، شكل خاصى به آن وظایف مى‌دهند. در تعداد این وظایف و تعیین مصادیق آن، كم و بیش اختلافاتى مشاهده مى‌شود. براى تعیین «حقوق متقابل مردم و حكومت» در نظام اسلامى، حداقل دو راه در پیش روى داریم: یك راه آن مراجعه به منابع اسلامى است، و راه دیگر، شناخت وظایف حكومت با استفاده از تحلیل‌هاى عقلى است. براى نمونه، یكى از بهترین منابع اسلامى براى تعیین «حقوق متقابل مردم و حكومت» كتاب شریف «نهج‌البلاغه» است. امیرالمؤمنین(علیه السلام) در خطبه‌هاى خود و نیز نامه‌هایى كه براى والیان و استانداران خویش مى‌نگاشت، به «وظایف حكومت و مردم» اشاره كرده است. آن حضرت حتى در نامه‌هاى خویش به معاویه و سایر مخالفان، به این مطلب اشاراتى دارد.