نقش تقلید در زندگی انسان

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تحقیق و نگارش: کریم سبحانی

جلسه اول: جستارى در مقام‌‌ها و وظایف پیامبر و امامان معصوم(صلوات اللّه علیهم اجمعین)

اهمیت شب قدر

امشب، شب بیست و یكم ماه مبارك رمضان، یكى از شب‌‌هاى قدر است و بیش از شب نوزدهم احتمال مى‌‌رود كه شب قدر واقعى باشد و به جهت اهمیت و عظمت این شب عزیز كه در قرآن نیز به آن تصریح شده، بایسته است كه فرصت را غنیمت بشماریم و نگذاریم این لحظات ارزشمند عمرمان بیهوده مصرف گردد. ممكن است كسانى درباره هر موضوعى كه روایتى درباره آن وارد شده و علما و بزرگان درباره آن سخنانى فرموده‌‌اند، تشكیك كنند، اما حتى كسى كه اندكى ایمان به قرآن دارد، در آنچه نص قرآن درباره آن وارد شده تشكیك نمى‌‌كند. خداوند متعال صراحتاً در قرآن مى‌‌فرماید: لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْر؛(2) شب قدر بهتر از هزار ماه است. هزارماه، هشتاد و سه سال و چهار ماه است و با توجه به آنچه خداوند فرموده است، ارزش و عظمت شب قدر بیش از هشتاد و سه سالى است كه فاقد شب قدر باشد. باور كردن این حقیقت ما را بر آن مى‌‌دارد كه امشب را به بهترین كارها سپرى كنیم و بى‌‌تردید بهترین كارها در درجه اول واجبات هستند. پس اگر كسانى نماز قضا برعهده دارند، بكوشند در حد میسور نمازهاى قضایشان را بخوانند و اگر خمس، زكات و مال كسى بر عهده آنهاست و
﴿ صفحه 14 ﴾
حقوقى از خویشان، همسایگان و سایرین بر گردن آنهاست، بكوشند ادا كنند. همچنین اگر با كسى كدورتى دارند، در رفع آن بكوشند. البته باید در نظر داشت كه توبه از گناهان از مهمترین واجبات است كه نباید از آن غافل بود. پس از توجه به واجبات، شایسته است كه به مستحبات خاص این شب عزیز، از قبیل قرائت قرآن و ادعیه مأثوره و مناجات با خداوند، بپردازند.
درباره آن دسته از مستحباتى كه انجامشان در شب قدر بهتر و شایسته‌‌تر است، بزرگان و علماى دین سخنانى بیان فرموده‌‌اند از جمله مرحوم شیخ صدوق(رضوان اللّه علیه) در مجلسى كه اصول اعتقادات شیعه امامیه را براى شاگردان و راویان اخبار بیان مى‌‌كردند درباره شب قدر چنین فرمودند: «اعتقاد ما این است كه شب قدر مردد بین شب بیست و یكم و بیست و سوم ماه رمضان است و احیاى این شب از احیاى هزار ماه برتر است.» سپس اضافه كرده‌‌اند: و من أَحْیى هاتَیْنِ الْلَیْلَتَیْنِ بِمُذَاكِرَةِ الْعِلْمِ فَهُو أَفْضَلُ؛(3) شایسته تر آن است كه این دو شب به گفتگوى علمى احیا گردد. البته منظور ایشان گفتگو درباره علم دین و علمى است كه انسان را به خداوند نزدیك مى‌‌كند. همچنین شاید نظر ایشان این باشد كه احیاى شب قدر به مذاكره علمى، افضل از احیاى تهى از معرفت و شناخت است؛ نه اینكه گفتگوى علمى از همه عبادات افضل باشد، چون بعید است كه گفتگوى علمى را برتر از انجام عبادات واجبى چون توبه و اداى حقوق دیگران بدانند. تأكید ایشان بر قرین ساختن عبادات با شناخت و معرفت است، چه اینكه معرفت و شناخت بر عظمت و ارزش عبادت انسان مى‌‌افزاید.
بى‌‌شك از زمره بهترین و والاترین عبادت‌‌ها در این شب عزیز، عرض ارادت به پیشگاه مقدس امیرالمؤمنین(علیه السلام)، آن بزرگ مظلوم تاریخ است و عزادارى براى آن حضرت، عبادتى است كه از عبادت‌‌هاى هزار ماه برتر است. از این
﴿ صفحه 15 ﴾
جهت، بنده مراتب خضوع خودم را در برابر كسانى كه این شب‌‌ها را به بزرگ‌‌داشت و عزادارى امیرالمؤمنین(علیه السلام)مى‌‌پردازند، ابراز مى‌‌دارم و به پاس حفظ و ابقاى این سنت ارزشمند، دست آنها را مى‌‌بوسم. اما باید در نظر داشت كه همه عزادارى‌‌ها و نوحه‌‌سرایى‌‌ها یكسان نیستند و آنچه بر عظمت و ارزش این عزادارى‌‌ها مى‌‌افزاید، شناخت و معرفت است و از این روى، هركس معرفت بیشترى به آن حضرت داشته باشد، عرض ارادت و عزادارى‌‌هایش عمیق‌‌تر و ارزشمندتر خواهد بود و تأثیر فزون‌‌ترى بر روح او مى‌‌بخشد. بدین جهت، بنده فرصت را مغتنم مى‌‌شمارم و در باب مقامات پیامبر(صلى الله علیه وآله) و ائمه اطهار(علیهم السلام) سخن مى‌‌گویم تا بدین وسیله بر معرفت ما به آن حضرات افزوده گردد.

مقام‌هاى پیامبر و امامان معصوم(صلوات اللّه علیهم اجمعین)

به جز مقام نبوت و رسالت كه مقام اختصاصى رسول خدا(صلى الله علیه وآله) است و اراده خداوند به آن تعلق گرفت كه سلسله جلیله انبیا(صلوات اللّه علیهم اجمعین) با وجود مقدس آن حضرت ختم پذیرد، در سایر مقامات كه خداوند متعال به آن حضرت عنایت فرموده، امیرالمؤمنین و سایر ائمه(صلوات الله علیهم) شركت دارند. درباره مقاماتى كه علاوه بر رسول خدا(صلى الله علیه وآله) امامان معصوم نیز از آنها برخوردار بوده‌‌اند، علما و بزرگان مطالبى بیان فرموده‌‌اند و از جمله مرحوم علامه طباطبایى(رضوان اللّه علیه) در تفسیر المیزان و نیز در سایر كتاب‌‌هایشان، در این زمینه، بحث كرده‌‌اند. آنچه ما در این زمینه‌‌ها داریم از ایشان فرا گرفته‌‌ایم و توفیق شاگردى ایشان افتخار بزرگى بود كه نصیب ما گردید و ما یاد آن استاد بزرگوار را گرامى مى‌‌داریم و در این شب عزیز از خداوند متعال درجات عالى براى ایشان درخواست مى‌‌كنیم و امید آن داریم كه بتوانیم حق شاگردى ایشان را ادا كنیم. ایشان حق بزرگى بر عالم اسلام و بخصوص عالم تشیع دارند، چون بخشى از
﴿ صفحه 16 ﴾
حقایق اسلام و تشیع را كه چندان مورد بحث و گفتگو قرار نمى‌‌گرفت و اهتمامى به تبیین آنها نبود، ایشان در طول عمرشان در درس‌‌ها و كتاب‌‌هاى خود و به صورت‌‌هاى گوناگون بیان فرمودند. امروزه دست‌‌آوردهاى علمى آن عالم بزرگوار، منابع تحقیق هر پژوهشگرى است كه در زمینه معارف اسلامى كار مى‌‌كند و باور ندارم كسى بخواهد در زمینه معارف اسلام و تشیع تحقیق كند، اما از تفسیر المیزان و سایر كتاب‌‌هاى ایشان بى‌‌نیاز باشد.
ایشان با استفاده از آیات و روایات، به جز مقام نبوت و رسالت چند مقام دیگر را براى پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله)برمى‌‌شمارند كه به ذكر آنها مى‌‌پردازیم: