پندهای الاهی

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: کریم سبحانی

پاورقی

1. حدیث قدسى، حدیثى است كه معنا و مضمون آن بر قلب پیامبر القا مى‌شود و آن پیامبر با لفظ خود آن را از خداوند نقل مى‌كند. از این رو، در الفاظ آن تحدّى و اعجاز نیست، برخلاف قرآن كه با الفاظ مخصوص وحى شده است و دیگران در آوردن مانند آن عاجزند.
هفت فرق بین قرآن و حدیث قدسى برشمرده‌اند: 1. قرآن معجزه است، اما حدیث قدسى معجزه نیست؛ 2. در قرائت نماز تنها مى‌توان قرآن خواند؛ 3. منكر قرآن كافر شمرده مى‌شود، اما منكر حدیث قدسى كافر نیست؛ 4. قرآن به وساطت جبرائیل وحى مى‌شود، برخلاف حدیث قدسى؛ 5. قرآن با الفاظ مخصوص از لوح محفوظ وحى مى‌شود، ولى در حدیث قدسى لفظ از پیغمبر است؛ 6. برخلاف حدیث قدسى، مسّ قرآن بدون طهارت جایز نیست؛ 7. در ایصال حدیث قدسى به پیغمبر، كیفیت خاصى شرط نیست؛ چه ممكن است در رؤیا به پیغمبر القا شود یا به زبان ملك در بیدارى یا به القاى در خاطر باشد (كاظم مدیر شانه‌چى، علم‌الحدیث و درایة‌الحدیث، بخش دوم، ص 14 ـ 13).
2. براى آگاهى از متن حدیث، ر.ك: روضه بحارالانوار، ج 77، ص 34 ـ 31؛ روضة الكافى، ص 46 ـ 40 و تحف العقول عن آل الرسول، ص 496 ـ 490.
3. نساء (4)، 164.
4. حج (22)، 46.
5. انفال (8)، 2.
6. نجم (53)، 11.
7. تغابن (64)، 11.
8. جاثیه (45)، 23.
9. بقره (2)، 7.
10. حج (22)، 46.
11. صف (61)، 5.
12. زمر (39)، 45.
13. بقره (2)، 74.
14. محمدباقر مجلسى، حیاة القلوب، قم، انتشارات سرور، ج 2، ص 1050 ـ 1049.
15. حاقه (69)، 32 ـ 30.
16. محمدباقر، مجلسى، بحارالانوار، ج 73، باب 124، ص 145.
17. انفال (8)، 2.
18. حدید (57)، 16.
19. احزاب (33)، 4.
20. عنكبوت (29)، 16.
21. شعراء (26)، 126.
22. هود (11)، 36.
23. نوح (71)، 27.
24. على بن ابراهیم قمى، تفسیر القمى، قم، مؤسسة دار الكتاب للطباعة والنشر، 1404 ق‌، ج 1، ص 326 ـ 325.
25. براى نمونه، در آیه 207 سوره بقره كه در آن صفت «خوشنودى» به خداوند نسبت داده شده، خداوند مى‌فرماید: «وَمِنَ النّاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللهِ‌...؛ و از میان مردم كسى است كه جان خود را براى طلب خوشنودى خدا مى‌فروشد» یا در آیه 81 سوره طه كه ویژگى «غضب» به خداوند نسبت داده شده، چنین آمده است: «كُلُوا مِنْ طَیِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَلا تَطْغَوْا فِیهِ فَیَحِلَّ عَلَیْكُمْ غَضَبِی‌...؛ از خوراكى‌هاى پاكیزه‌اى كه روزى شما كردیم، بخورید، و ]لى[ در آن زیاده‌روى نكنید كه خشم من بر شما فرود آید».
26. یس (36)، 11.
27. نهج‌البلاغه، نامه 31.
28. یس (36)، 70.
29. ق (50)، 37.
30. حج (22)، 46.
31. نهج‌البلاغه (صبحى صالح)، خطبه 179.
32. حج (22)، 46.
33. اعلى (87)، 13.
34. انعام (6)، 122.
35. نمل (27)، 81 ـ 80.
36. قصص (28)، 76.
37. یس (36)، 11.
38. بحارالانوار، ج 52، ص 138.
39. زمر (39)، 3.
40. یونس (10)، 18.
41. بقره (2)، 255.
42. آل عمران (3)، 49.
43. انبیاء (21)، 27.
44. نساء (4)، 64.
45. توبه (9)، 113.
46. مریم (19)، 47.
47. توبه (9)، 114.
48. بحارالانوار، ج 47، باب 1، ص7، ح 23.
49. یوسف (12)، 106.
50. نحل (16)، 75.
51. اعراف (7)، 188.
52. فرقان (25)، 3.
53. زمر (39)، 3.
54. جاثیه (45)، 23.
55. بحارالانوار، ج 7، باب 54، ص 243، ح15.
56. حدید (57)، 27.
57. بحارالانوار، ج 52، باب 22، ص 138، ح43.
58. ممتحنه (60)، 8.
59. بحارالانوار، ج 74، باب 14، ص 192، ح12.
60. همان، باب 13، ص 186، ح3.
61. همان، ص 188، ح13.
62. فرقان (25)، 28 ـ 27.
63. نساء (14)، 140.
64. بحارالانوار، ج 2، باب 14، ص 94، ح30.
65. اعراف (17)، 145.
66. عبدعلى، حویزى، تفسیر نور الثقلین، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، 1422 ق، چ1، ج 2، ص 503.
67. اسراء (17)، 106.
68. نساء (4)، 160.
69. آل عمران (3)، 50.
70. بحارالانوار، ج 72، باب 94، روایت 30، ص 38.
71. همان، ح 31.
72. همان، ج 75، باب 56، ص 146، ح15.
73. نساء (4)، 77.
74. فجر (89)، 16 ـ 15.
75. قصص (28)، 76.
76. قصص (28)، 79.
77. توبه (9)، 55.
78. اسراء (17)، 20 ـ 18.
79. محمد(صلى الله علیه وآله) (47)، 17.
80. صف (61)، 5.
81. حدید (57)، 23.
82. بلد (90)، 4.
83. اسراء (17)، 83.
84. نساء (4)، 32.
85. طه (20)، 14.
86. بقره (2)، 82.
87. نحل (16)، 97.
88. اسراء (17)، 19.
89. نهج‌البلاغه (صبحى صالح)، خطبه 179.
90. رعد (13)، 28.
91. زمر (39)، 45.
92. نجم (53)، 29.
93. بحارالانوار، ج 58، باب 4، ص 39، ح 61.
94. عبدالواحد بن محمد، آمدى، غرر‌الحكم و درر‌الكلم، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ج 2، ص 36.
95. نحل (16)، 36.
96. طه (20)، 14.
97. محمدباقر، مجلسى، حیاة القلوب، ج 1، ص 592 ـ 590؛ سید محمدحسین، طباطبایى، المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوى همدانى، ج 14، ص 209 و 213.
98. اعراف (7)، 59.
99. آل عمران (3)، 51.
100. یس (36)، 61.
101. ذاریات (51)، 56.
102. بحارالانوار، ج 103، باب 1، ص 18، ح 81.
103. بقره (2)، 249.
104. آل عمران (3)، 120.
105. طه (20)، 67 و 68.
106. انعام (6)، 95.
107. شورى (42)، 28.
108. روم (30)، 41.
109. شورى (42)، 30.
110. فاطر (35)، 45.
111. همان، 24.
112. آل عمران (3)، 77.
113. یونس (10)، 107.
114. فرقان (25)، 2 ـ 3.
115. بحارالانوار، ج 69، باب 38، ص 406، ح114.
116. آل عمران (3)، 178.
117. انعام (6)، 44.
118. آل عمران (3)، 103.
119. تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 448.
120. همان، ص 449.
121. بقره (2)، 256.
122. تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 317.
123. همان، ص 138.
124. همان.
125. انعام (6)، 102.
126. هود (11)، 123.
127. بحارالانوار، ج 78، باب 22،ص 162، ح 1.
128. اصول كافى، ج 2، باب 218، ص 66، ح7.