فهرست کتاب


گناه شناسی

حاج شیخ محسن قرائتی

عرض اعمال

یكى از معتقدات اسلامى كه نقش بسزایى در كنترل و بازدارندگى از گناه دارد مساله ى «عرض اعمال بر پیشوایان دینى» است یعنى خداوند از طرق خاصى اعمال انسان ها را هر روز یا هر هفته یكبار به عرض پیامبر صلى الله علیه وآله و امامان علیهم السلام مى رساند. اگر نیك بود، موجب خوشحالى آنها مى گردد و اگر بد بود موجب ناراحتى آنها مى شود.
انسان وقتى بداند، چنین جریانى در كار است بیشتر رعایت و مراقبت مى نماید تا با ترك گناه قلب آن عزیزان را خشنود سازد مثل اینكه كاركنان مؤسسه اى بدانند همه روزه یا هر هفته یكروز همه كارهاى نیك و بد آنها را به مقامات بالا گزارش مى دهند، در این صورت مى كوشند كه با كارهاى نیك خود موجب خرسندى مقامات گردند. چنانكه در قرآن آمده:
«و قل اعملوا فَسَیرى اللّه عَمَلكم و رَسوله و المؤمنون و سَتُردّون اِلى عالِم الغَیب و الشّهادة فَیُنبِّئُكم بما كُنتم تَعملون»(376)
«بگو عمل كنید، خداوند و فرستاده ى او و مؤمنان، اعمال شمارا مى بینند و بزودى به سوى كسى باز مى گردید كه پنهان و آشكار را مى داند و شما را به آنچه عمل مى كردید خبر مى دهد.»
در مورد عرض اعمال، روایات متعددى از طرق امامان علیهم السلام به ما رسیده و در كتاب اصول كافى بابى با عنوان «عرض الاعمال على النبى و الائمه» تنظیم شده كه داراى شش حدیث است.(377)
در بعضى از این روایات آمده: اعمال نیك و بد انسان هر روز صبح بر پیامبر صلى الله علیه وآله عرضه مى شود و در بعضى آمده: هر عصر پنجشنبه. و در بعضى یادآورى شده كه اعمال بر امامان علیهم السلام عرضه مى گردد و در بعضى آمده كه اعمال بر امیرمؤمنان على علیه السلام عرضه مى شود.

یاد مرگ

یاد مرگ، موجب شكستن غرور و عامل بازدارنده و كنترل كننده است؛
رسول اكرم صلى الله علیه وآله فرمودند:
«اكثروا ذكرالموت فانه یمحض الذنوب».(378)
«بسیار در یاد مرگ باشید، زیرا یاد مرگ گناهان را مى زداید.»
امیرمؤمنان على علیه السلام مى فرماید:
«الموت الزم لكم من ظلكم»(379)
«پیوند مرگ از سایه محكمتر است.»

خداترسى و ترس از عواقب گناه

یكى از عوامل كنترل كننده گناه خوف از خدا و ترس از عواقب گناه است. امام صادق علیه السلام فرمودند:
«كسى كه بداند خدا او را مى بیند و گفتار او را مى شنود و به كار نیك و بد او آگاه است، همین دانستن او را از كارهاى زشت باز مى دارد و چنین فردى كسى است كه از مقام پروردگارش ترسیده و نفس خود را از هوس گناه باز داشته است.»(380)
نیز فرمودند:
«چنان از خدا بترس كه گویا خدا را مى بینى و اگر تو او را نمى بینى او تو را مى بیند...»(381)
رسول اكرم صلى الله علیه وآله مى فرماید:
«مؤمن گناهش را چون سنگ بزرگى مى نگرد و ترس آن دارد كه آن سنگ بر سر او فرود آید، ولى كافر گناه خود را چون پشّه اى مى نگرد كه از كنار بینى اش عبور كند.»(382)
امیرمؤمنان على علیه السلام فرمود:
«لاتخف الا ذنبك»(383)
«از هیچ چیز مترس مگر از گناه خود.»
امام صادق علیه السلام فرمودند:
«العجب ممن یخاف العقاب و لم یكف»(384)
«عجبا از كسى كه از عذاب الهى مى ترسد، ولى خوددارى از گناه نمى كند.»
یعنى دورى از گناه نشانه ى ترس از عذاب الهى است.