جامی از زلال کوثر

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

اعدام، مجازات توهین به فاطمه(علیها السلام)

با كمال تأسف و تأثر از صداى جمهورى اسلامى مطلبى در مورد الگوى زن پخش شده است كه انسان از بازگو كردن آن شرم دارد.(338) فردى كه این مطلب را پخش كرده است، تعزیر و اخراج می‌گردد و دست‌اندركاران آن تعزیر خواهند شد. در صورتى كه ثابت شود، قصد توهین در كار بوده است، بدون شك فرد توهین‌كننده محكوم به اعدام است. اگر بار دیگر این‌گونه قضایا تكرار گردد، موجب تنبیه، توبیخ و مجازات شدید و جدى مسؤولان بالاى صدا و سیما خواهد شد و البته در تمامى زمینه‌ها قوه قضاییه اقدام می‌نماید.(339)

پاورقی

1. محمد حسین غروى اصفهانى، دیوان: ص 39.
2. محمد حسین غروى اصفهانى، دیوان: ص 39.
3. مجموعه كامل فرموده‌هاى حضرت امام خمینى رضوان اللّه تعالى علیه درباره حضرت زهرا (علیها السلام)، به صورت موضوعى و تحت قالب و نظمى نُوین، در پیوست شماره 1 همین كتاب به محضر همه دوستداران و دلسپردگان آن حضرت، تقدیم شده است.
4. ویراسته قسمتى از پیام حضرت امام(رحمه الله) در تاریخ 15/2/1359. صحیفه نور: ج 12، ص 72.
5. محمدرضا ربانى، آیینه ایزدنُما: ص 191.
6. الامام صادق(علیه السلام): لایَقْدِرُ الخلایقُ على كُنْهِ صِفَةِ اللّهِ عزّوجلّ، فَكَما لا یَقْدِرُ على كُنْه صِفَة اللّهِ عَزَّوَجَلَّ فَكَذلِكَ لایَقْدِرُ على كنه ِ صفَةِ رَسُولِ اللّهِ وَ كَما لا یَقْدِرُ عَلى كُنه صِفَةِ الرَّسُول فَكَذلِكَ لا یَقْدِرُ عَلى كُنْهِ صِفَةِالاِمامِ و كَما لا یَقْدِرُ على كُنْهِ صِفَةِ الامامِ كَذلِكَ لایَقْدِرُ على كُنْه ِ صِفَةِ الْمُؤْمِنِ.
7. شعر از محمدحسین میرزانادرى، معروف به «امیرالشعراء». مناقب فاطمی‌ در شعر فارسى،احمد احمدى بیرجندى: ص 56.
8. المخفیّة قَبْرُها، المجهولةُ قدرُها.
9. محمدحسین غروى اصفهانى، دیوان: ص 39.
10. شعر از میرزا محمد محیط قمی‌، ملقب به «شمس الفصحا». مناقب فاطمی‌ در شعر فارسى: ص 78.
11. دُخان (44): 1-4.
12. تفسیر برهان، ج 4، ص 158. اصول كافى، ج 2، ص 326، «كتاب الحجّة، باب مولد النبّى»، حدیث 4.
13. محمدحسین غروى اصفهانى، دیوان: ص 39.
14. شعر از شیخ على اكبر مروّج(شفیق). مناقب فاطمی‌ در شعر فارسى: ص 108.
15. فى تفسیر «انّا انزلناه فى لیلة القدر»، عن الصادق(علیه السلام): اللّیلة، فاطمه و القدر، اللّه. فَمَنْ عَرَفَ فاطِمَةَ حَقَّ مَعْرِفَتِها فَقَدْ اَدْرَكَ لَیْلَةَ الْقَدرِ وَ اِنَّما سُمِّیَتْ فاطِمَةُ لاَنَّ الخَلْقَ فُطِمُوا عَنْ مَعْرِفَتِها. بحارالانوار: ج 43، ص 65.
16. آیةاللّه حسن‌زاده آملى، انسان كامل: ص 214.
17. حم وَ الْكِتبِ الْمُبینْ اِنَّا أَنْزَلْنهُ فِى لَیْلَة مُبرَكَة . دخان (44): 1ـ3.
18. آیینه ایزدنُما: ص 52، به نقل از «الجنّة العاصمه».
19. آیةاللّه محمدحسین غروى اصفهانى، دیوان: ص 39.
20. تفسیر مجمع البیان، ج 5، ص 548.
21. مجمع البیان: ج 5، ص 548.
22. ترجمه تفسیر مجمع البیان: ج 27، ص 309.
23. شعر از سید عباس حسینى، متخلص به حیران. مناقب فاطمی‌ در شعر فارسى: ص 92.
24. همان.
25. شعر از سیدعباس حسینى، متخلص به حیران. مناقب فاطمى در شعر فارسى: ص 92.
26. اِنّى تارِكٌ فِیكُمُ الثَّقَلینِ: كِتابَ اللّهِ وَ عِتْرَتى... وَ لَنْ یَّفْتِرقا حَتّى یَرِدا عَلَىَّ الْحَوْضَ. برخى از منابع اهل سنت كه حدیث فوق را نقل كرده‌اند عبارتند از: صحیح ترمذى، محمد بن عیسى ترمذى (متوفّاى 279 هجرى):ج 5، ص 238 و ص 199. ینابیع المودّة، قندوزى حنفى، ص 33 و 45. تفسیر ابن كثیر، اسماعیل بن عمر (متوفاى 774)، ج 4، ص 113. المعجم الكبیر، طبرانى (متوفاى 360 هجرى)؛ ص 137.
27. شعر از حاجى محمدجان قدسى. مناقب فاطمی‌ در شعر فارسى: ص 22.
28. شعر از محمدجان قدسى. مناقب فاطمی‌ در شعر فارسى: ص 22.
29. بقره (2): 30.
30. بقره (2): 30.
31. بقره (2): 30.
32. بقره (2): 31.
33. شعر از فؤاد كرمانى. اختران ادب: ص 78.
34. محمدرضا ربانى. آیینه ایزدنُما، ص: 191 و 192
35. سخنرانى حضرت امامخمینى در زاد روز فاطمهزهرا، تاریخ 26/2/58، بااندكى تلخیص و ویرایش محتوایى.
36. شعر از حكیم صفاى اصفهانى، اختران ادب: ص 77.
37. رسولُ اللّه(ص): الشّفاعَةُ لِلْأَنْبِیاءِ وَ اْلاوْصِیاءِ وَ الْمُؤمِنینَ و الْمَلائِكَةِ. بحارالانوار: ج 8، ص 5، ح 75.
38. الامام على(ع): لنا شفاعَةٌ و لِاَهْلِ مَوَدّتِنا شَفَاعَةٌ... الخصال: ص 624، ح 10.
39. رسولُاللّه(ص): ثلاثة یشفَعوُنَ الى اللّه عزّوجلّ فَیُشَفَّعوُن: الاَنبِیاءُ، ثُمَّ الْعُلَماءُ، ثُمَّ الشُّهَداءُ. الخصال: ص 156، ح 197.
40. رسول اللّه(ص) تَعَلّمُوا القُرآنَ فَاِنَّهُ شافِعُ یَوْمَ القِیامَة. مسند احمد: ح 22219.
الامام على(ع): واعْلَمُوا اَنّهُ شافِعٌ مُشَفَّعٌ وَ قائِلٌ مُصَدَّقٌ وَ اَنَّهُ مَنْ شَفَعَ لَهُ القرآن یَوْمَ القیامَة شُفِّعَ فیه. نهجالبلاغة: خطبه 176.
41. ر.ك بحارالانوار: ج 43، ص 219 تا 227.
42. امالى صدوق: ص 25. بحارالانوار: ج 43، ص 219. ناسخ التواریخ: ص 176. غایة المرام: ص 594. روضةالواعظین: ص 148. عوالم العلوم: ج 11، ص 322. المناقب: ج 3، ص 327.
43. ریاحین الشریعه: ج 1، ص 233 .
44. قمر (54): 55.
45. مهدى الهى قمشه‌اى، شكوفه‌هاى عرفان: ص 294.
46. محتشم كاشانى، دیوان، ص 305.
47. الامام صادق(علیه السلام):... انَّ فاطمةَ مَكثَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللّهِ(صلى الله علیه وآله) خَمْسَةٌ وَ سَبْعینَ یَوْماً و كانَ دَخَلَها خُزنٌ شدیدٌ عَلى اَبیها و كانَ جِبْرِئیلَ(علیه السلام)یَأتیها فَیَحْسُنُ عَزاءَها عَلى اَبیها وَ یُطَیّبُ نَفْسَها وَ یُخْبِرُها عَنْ اَبیها وَ مَكَانُهُ وَ یُخْبِرُها بِما یَكُونُ بَعْدِها فى ذُرِّیَّتِها و كانَ على(علیه السلام) یَكْتُبُ ذلِكَ فَهذا مُصْحَفُ فاطِمَةُ. الكافى: ج 1، ص 241. مسند فاطمة الزهرا(علیها السلام)، عطاردى: ص 282.
48. الامام باقر(علیه السلام):... فیه خَبَرُ ما یكونُ اِلى یَوْمِ القِیامَةِ وَ فیهِ خَبَرُ السَّماءِ وَ عَدَدُ ما فِى السَّماواتِ مِنَ الْمَلائِكَةِ وَ غَیْرُ ذلِكَ وَ عَدَدُ كُلُّ مَنْ خَلَقَ اللّه مُرسَلاً و غیرَ مُرسَل وَ اَسْماءَهُمْ وَ اَسْماءَ مَنْ اُرْسِلَ اِلَیْهِمْ وَ اَسْماءَ مَنْ كَذَّبَ و مَنْ اَجابَ و اسماءَ جمیعِ مَنْ خَلَقَ اللّهُ مِنَ المُؤمنینَ و الكافِرینَ مِنَ الاَوَّلینَ و الآخِرینَ وَ اَسْماءَ البُلْدانِ وَ صِفَةُ كُلِّ بَلَد فى شَرْقِ الاَرْضِ وَ غَرْبِها وَ عَدَدُ ما فیها مِنَ المُؤمنِین وَ عَدَدُ ما فیها مِنَ الكافِرینَ و صِفَةُ كُلِّ مَنْ كَذّبَ وَ صِفَةُ القُرونِ الاوُلى وَ قِصَصُهُمْ وَ مَنْ وَلّى مِنَ الطَّواغیتِ وَ مُدَّةِ مِلْكِهِم وَ عَدَدِهِم وَ اَسْماءُ الاَئِمَّةِ وَ صِفَتِهِم وَ ما یَمْلِكُ كُلُّ واحِد واحِد وَ صِفَةُ كُبَرائِهِمِ وَ جَمیعُ مَنْ تَرَدّدَ فِى الأدْوارِ... فیهِ َاْسماءُ جَمیعِ ما خَلَقَ اللّهُ وَ اجالِهِمْ وَ صِفَةُ اَهلِ الجَنّةِ وَ عَدَدُ مَنْ یُدْخِلُها و عَدَدُ مَنْ یُدخِلُ النّارَ وَ اَسْماءُ هؤلاءِ و فیهِ عِلْمُ القُرآنِ كَما اُنْزِلَ وَ عِلْمُ التوراةِ كَما اُنْزِلَتْ وَ عِلْمُ الاِءنجیل كَما اُنْزِلَ و عِلْمُ الزَّبُور وَ عَدَدُ كُلِّ شَجَرَة وَ مَدَرَة فی جَمیعِ البِلادِ.... مسند فاطمة الزّهرا(علیها السلام)، شیخ الاسلامى، ص 157. دلائل الامامة: ص 27.
الامام صادق(علیه السلام):... اَما اَنَّهُ لَیْسَ فیه شَىءٌ مِنَ الحَلالِ وَ الحَرامِ وَ لكِنْ فیهِ عِلْمُ ما یَكُونُ. مُسند فاطمة الزّهرا(علیها السلام): عطاردى، ص 282. الكافى: ج 1، ص 240.
49. الامام باقر(علیه السلام):... دَفعَتْهُ اِلى اَمیرالْمُؤْمِنینَ فَلَّما مَضى صارَ اِلىَ الْحَسَنِ ثُمَّ اِلىَ الْحُسَیْنِ ثُمَّ عِنْدَ اَهْلِهِ حَتّى یَدْفَعُوُه اِلى صاحِبِ هذَا الاَمْرِ. مسند فاطمة الزّهرا(علیها السلام)، شیخ الاسلامى: ص 158. دلائل الامامة، ص 28.
50. اصول كافى: ج 2، ص 355.
51. صحیفه نور: ج 19، ص 278. سخنرانى حضرت امام در دیدار با گروهى از خواهران به مناسبت روز زن در تاریخ 11/12/1362. با اندكى ویرایش محتوایى.
52. محتشم كاشانى، دیوان: ص 304.
53. خَرَجَ النّبى وَ هُوَ آخِذٌ بِیَدِ فاطِمَةَ، فَقالَ: مَنْ عَرَفَ هذِهِ فَقَدْ عَرَفها وَ مَنْ لَمْ یَعْرِفْها فَهِىَ فاطِمَةُ بِنْت مُحَمَّد وَ هِىَ بَضْعَةٌ مِنّى وَ هِىَ قَلْبى وَ رُوحِى الَّتى بَیْنَ جَنْبَىّ، فَمَنْ آذاها فَقَدْ آذانى و مَنْ آذانى فَقَدْ آذَى اللّهُ. الفصولُ المهمّة: ص 139. نزهة المجالس: ج 2، ص 228. نور الابصار: ص 41.
54. نجم (53): 3 تا 5.
55. نجم (53): 3 تا 5.
56. بحارالانوار: ج 22، ص 490.
57. شعر از محمدجان قدسى. مناقب فاطمی‌ در شعر فارسى: ص22.
58. محمد حسین غروى اصفهانى، دیوان: ص 39.
59. عن عایشة: كانَتْ اِذا دَخَلَتْ عَلَیهِ رَحّبَ بها وَ قَبَّلَ یَدَیْها وَ اَجْلَسَها فى مَجْلِسِهِ. فَاِذا دَخَلَ عَلَیْها قامَتْ اِلَیْه فَرَحَّبَتْ بِهِ وَ قَبَّلَتْ یَدیَه.... سفینةالبحار: ج 2، ص 374. سنن ترمذى: ج 5 ص 700.مستدرك صَحیحَین: ج 3، ص 154. امالى طوسى: ج 2، ص 14. العقد الفرید: ج 3،ص 230.
60. رسول اللّه(صلى الله علیه وآله): فَفاطِمَةُ حَوْراءٌ اِنسیَّةٌ وَ كُلَّما اشْتَقْتُ اِلى رائِحَةِ الْجَنَّةِ شَمَمْتُ رائِحَةَ ابَنَتى فاطِمَةَ.توحید صدوق: ص 17.
61. غلامرضا سازگار، نخل میثم: ص 87.
62. سخنرانى حضرت امام(قدس سره) تاریخ 4/2/1360. در دیدار با گروهى از خلبانان نیروى هوایى.صحیفه نور: ج 14، ص 200.
63. مسند فاطمة الّزهرا(علیها السلام)، عطاردى: ص 354. امالى مفید: ص 94 و 95. المناقب: ج 2، ص 90. امالى صدوق: ص 230.
64. مسند فاطمة الزّهرا(علیها السلام)، عطاردى: ص 355. دلائل الامامة: ص 52. مستدرك صحیحین:ج 3، ص 153 و 154. مجمع الزّواید: ج 9، ص 203. روضة الواعظین: ص 129.
65. الامام صادق(علیه السلام): لِفاطِمَةَ تِسعَةُ اَسْماءِ عَنْدَاللّهِ عَزَّوَجَلَّ: فاطِمَةُ وَ الصدّیقَةُ وَ الْمُبارَكَةُ وَ الطّاهِرَةُ وَ الزَّكیَِّةُ وَ الرّاضِیَةُ و الْمَرضِیَّةُ وَ الْمُحَدَّثَةُ وَ الزَّهْراء. اعلام الورى: ص 155. مسند فاطمة الزّهرا(علیها السلام)، عطاردى: ص 26.
66. الامام صادق(علیه السلام): لِفاطِمَةَ تِسعَةُ اَسْماءِ عَنْدَاللّهِ عَزَّوَجَلَّ: فاطِمَةُ وَ الصدّیقَةُ وَ الْمُبارَكَةُ وَ الطّاهِرَةُ وَ الزَّكیَِّةُ وَ الرّاضِیَةُ و الْمَرضِیَّةُ وَ الْمُحَدَّثَةُ وَ الزَّهْراء. اعلام الورى: ص 155. مسند فاطمة الزّهرا(علیها السلام)، عطاردى: ص 26.
67. اشاره به حدیثى حكمتآمیز از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) خطاب به امام حسن و امام حسین(علیهم السلام): امّكُما لسانُ المیزان و لامُّكما الشّفاعة ؛ مادر شما زبانه میزان است و براى مادر شماست مقام شفاعت.
68. حبیب اللّه چایچیان (حسان).
69. الامام موسى بن جعفر(علیه السلام): اِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وَ تَعالى خَلَقَ نُورَ مُحَمَّد مِنْ اخْتِراعَهِ مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ وَ جَلالِهِ... ثمَّ اقْتَبَسَ مِنْ نُورِ مُحَمَّد فاطِمَةَ اَبْنِیةِ... بحار الانوار: ج 35، صفحه 38، روایت 24.
70. محمدعلى انصارى، اختران ادب: ص 80.
71. محمدعلى انصارى، اختران ادب: ص 80.
72. الامام الصادق(علیه السلام) فى جوابِ «لِمَ سُمّیت فاطمة الزّهراء، زهراء؟» قال: لِاَنَّ اللّه عَزَّوَجَلَّ خلق‌ها مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ فَلمّا اَضاءَتِ السَّماواتُ وَ الأَرضُ به نورها وَ غَشِیَتْ اَبْصارُ الْمَلائِكَةِ وَ خَرَّتِ الْمَلائِكَةُ لِلّهِ ساجِدینَ وَ قالُوا: اِلهَنا وَ سَیِّدَنا! ما هذَا الْنُّورُ؟! فَاَوْحَى اللّهُ اِلَیْهِمْ: هذا نُورٌ مِنْ نُورى وَ اَسْكَنْتُهُ فى سَمائى، خَلَقْتُهُ مِن عَظِمَتى ... . بحارالانوار: ج 43، ص 12، روایت 5.
73. شعر از سرایى جهرمی‌، ملقب به «امیرالشعرا» مناقب فاطمی‌ در شعر فارسى: ص 89.
74. رسولُ اللّه(ص): بینما اهلُ الجنّهِ فى الجنّةِ یَتَنعَّمُون و اهلُ النّارِ فى النّارِ یُعَذّبُون اِذاً لاهل الجَنّةِ نورٌ ساطِع، فَیَقولُ بَعْضُهُم لِبَعْض: ما هذا النّور؟! لَعَلَّ رَبُّ العزّة اطلَعَ فَنَظَر اِلَیْنا!! فَیقولُ لَهُمْ رضوان: لا ولكن علىُّ(علیه السلام)مازح فاطمة فتَبَسَّمَتْ فَأضاءَ ذلك النّور من ثنایاها. بحارالانوار: ج 43، ص 75، روایت 62.
75. الامام صادق(علیه السلام) عن ابیه(ع):... اَنَّهُ قال ابن عبّاس: بینما اهل الجنّة فى الجنّة بَعْدَ ما سَكَنُوا رَأوْا نوراً اَضاءَ الجنان فَیَقُولُ اَهْلُ الْجَنَّةِ: یا رَبِّ اِنَّكَ قَدْ قُلْتَ فى كِتابِكَ المُنزَلِ عَلى نَبِیّكَ المُرْسَل: «لا یَرَوْنَ فِیهَا شَمْساً» فَیُنادى مُناد: لَیْسَ هذا نُورُ الشَّمْسِ وَ لا نُورُ الْقَمَرِ وَ اِنَّ علیّاً وَ فاطِمَةَ تَعَجَّبا مِنْ شَىء فَضحَكا فَاَشْرَقَتِ الْجِنانُ مِنْ نُورِهِما. بحارالانوار: ج 43، ص 45، روایت 44.
76. انسان (76): 13
77. ...قال ابن عبّاس: فبینا اهل الجنّة فىالْجَنّة اذ رَأوْا ضُوءاً كَفُوء الشَّمس و قَدْ اَشْرَقَتِ الجنان بها فیقولُ اهلُ الجَنّة: یا رضوان! قال ربّنا عزّوجلّ: «لایَرَوْنَ فیها شَمْساً و لا زمهریراً» فیقولُ لَهُمْ رضوان: لَیْسَت هذه بِشَمْس و لا قَمر ولكن هذه فاطمه و على ضَحِكا ضِحكاً اَشْرَقَتِ الجَنانُ من نورِ ضِحْكَهَما.... المناقب: ج 3، ص 329. بناءُ المقالة الفاطمیّه: ص 239. تأویل الآیات: ص 727.
78. الامام صادق(علیه السلام) عن ابیه(علیه السلام):... فبینا اهلُ الجنّةِ فىِ الجنّةِ اِذْ رَأَوْا مَثَلَ الشَّمسِ قَدْ اَشْرَقَتْ بِها الجنانُ فَیَقُولُ اهلُ الجَنّةِ یاربّ انّكَ قُلْتَ فى كتابِكَ: «لایَرَوْنَ فیها شَمْساً» فیُرسِلُ اللّهُ جَلّ اسمه الیهِمْ جبرئیل فیقولُ: لَیْسَ هذه بِشَمْسِ ولكن علیاً و فاطمةَ ضَحِكا فأشْرَقَتِ الجنان مِنْ نورِ ضِحْكِهِما... . امالى صدوق: مجلس 44،ص 261. روضةالواعظین: ص 163. العمدة: ص 349. بحارالانوار: ج 35، ص 241.
79. رسولُ اللّه(صلى الله علیه وآله): بَیْنَما اهلُ الجَنَّةِ یَتَنَعَّموُن و اهل النّار فى النّار یُعَذّبون اذاً لاهل الجَنّةِ نورٌ ساطِعٌ، فَیَقُولُ بَعْضُهُمْ لِبَعْض: ما هذا النّور؟! لَعَّلَ رَبُّ العزّةِ اطلَعَ فَنَظَرَ الینا!! فَیَقوُلُ لَهُمْ رِضوان: لا ولكن علىٌ(علیه السلام) مازَحَ فاطمة فَتَبَسَّمَتْ فَاَضاء النّور مِنْ ثنایاها. بحارالانوار: ج 43، ص 75، روایت 62.
80. محمدحسن غروى اصفهانى، دیوان: ص 39.
81. شعر از میرزا یحیى مدرس اصفهانى. مناقب فاطمی‌ در شعر فارسى: ص 34.
82. از اشعار استاد الحكما و الفلاسفه، آقا بزرگ قمی‌ در مدح فاطمه زهرا(علیها السلام). اختران ادب: ج 1، ص 81.
83. شعر از فؤاد كرمانى، اختران ادب: ص 79.
84. با الهام از پیام حضرت آیت‌الله سید على حسینى خامنه‌اى به سمینار كوثر در شیراز (در زمان تصدى ریاست جمهورى)، 20/11/66.
85. حج (22): 32.
86. جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 226.
87. رسولُ الله(صلى الله علیه وآله): تَذاكَروا وَتَلاقُوا و تَحَدَّثُّوا فَاِنَّ الْحَدِیثَ جَلاَء الْقُلوُبِ. إِنَّ القُلوبَ لَتَرینَ كَمَایَرینَ السَّیْف جَلاَؤُها الْحَدِیثُ. الكافى: ص 41، روایت 8.
88. الامام الصادق(علیه السلام): إنَّ حَدیثَنَا یُحْیِى القُلُوبَ. بحارالانوار: ج 2، ص 144، روایت 5 .
89. شورى (42):23.
90. تفسیر المیزان: ج 18، ص 42.
91. برگرفته از خودشناسى براى خودسازى، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 31.
92. فرازى از دُعاى روزانه ماه رجب، بحارالانوار: ج 98، ص 389.
93. فرازهایى از زیارت جامعه كبیره
94. فرازهایى از زیارت جامعه كبیره
95. از فرموده‌های مقام معظم رهبرى در جمع اساتید و دانشجویان دوره پنجم طرح ولایت. هفته‌نامه پرتو: شماره 56.
96. اعلى (87): 14.
97. شمس (91): 9.
98. براى اطلاع بیشتر مراجعه فرمایید به: اخلاق در قرآن، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 33.
99. اشاره به حدیث نورانى امام حسین(علیه السلام): النّاسُ عَبیدُ الدُّنیا وَ الدّینُ لَعِقٌ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ... .
100. آل عمران(3): 163.
101. با الهام از پیام امام خمینى در تاریخ 1/7/1367. صحیفه نور: ج 21، ص 32.
102. عده‌ای با تلاشى خام و رُسوا، سعى می‌کنند تا نام شهدا را از خاطره‌ها محو گردانند. در این راستا شاهدیم كه با شعار زیباسازى شهرها، عکس‌های شهدا را از خیابان‌ها برمی‌دارند یا اسم خیابان‌های مزین به نام شهدا را تغییر می‌دهند یا نام شهیدان را به طور ناقص و ابهام‌انگیز مطرح می‌کنند تا مردم متوجه نشوند كه چنین اسمى، نام یكى از شهداست. اسم خیابان شهید نواب صفوى را گاهى شهیدش را برمی‌دارند گاهى صفوی‌اش را و گاهى نوابش را، تا به تدریج مردم ندانند این خیابان به نام آن اسوه شهیدان نام‌گذاری شده است.
103. براى نمونه به این بیان‌های شبهه‌انگیز بنگرید:
عبدالكریم سروش: فرهنگ شهادت، خشونت‌آفرین است؛ اگر كشته شدن، آسان شد، كشتن هم آسان می‌شود روایت هم داریم كه مَنْ هانَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ فَلا تَأمَنْ شَرُّه عبدالكریم سروش: نشاط و خرداد 78.
عبدالكریم سروش: هنوز هم از داستان حسین استفاده كردن و عنصر انتقام و عنصر خشونت و خونریزى را زنده نگهداشتن از طریق تحریك عواطف، دشمنان عینى و غیرعینى موهوم و غیرموهوم تراشیدن و این حادثه را خرج آن امور كردن، شایسته نیست». نشاط: 30/1/78.
اكبر گنجى: پیامبر در بدر و حنین و... به حق بر كفار و مشركان و معاندان شمشیر زد و در واقع گفتار و كردار و رفتار نبى، دلیل و حجت است؛ اما آیا جنگ جبهه‌های حق علیه باطل پیامدهایى ناخواسته یا آثار وضعیه به دنبال ندارد؟... خشونت، فرزند خشونت است و درخت خشونت، میوه‌هایی جز خشونت به بار نمی‌آورد.»صبح امروز: 23/2/78.
104. ذكر دو نمونه از ده‌ها مورد بی‌حرمتی و توهین به ساحت پاك شهیدان را در این مجال كافى مىدانیم:
طاهر احمدزاده: نواب صفوى و همراهان او، مردمانى مخلص و فداكار بودند كه مورد سوء استفاده دشمن قرار گرفتند؛ چنانچه شیخ محمود حلبى (رئیس انجمن حجتیه) و خوارج نهروان نیز از این قبیل افرادند. چشم انداز ایران: ش 1، مهر و آبان 78.
شیخ فضل‌الله، مستبد و مخالف حاكمیت مردم بود. مبین: 8/5/77.
105. حضرت امام خمینى(رحمه‌الله): «محّرم و صفر است كه اسلام را زنده نگه داشته است. فداكارى سیدالشهدا(علیه السلام)است كه اسلام را براى ما زنده نگه داشته است.... خطبا و مرثیه‌سرایان به همان شیوه سابق مرثیه و روضه بخوانند و مردم را براى فداكارى آماده نمایند. خون سیدالشهداست كه مردم را به هیجان می‌آورد و براى اسلام و مقاصد اسلامى مهیّا می‌کند.» صحیفه نور: ج 15، ص 204.
106. برگرفته از سخنان آیت‌الله مصباح یزدی در چهل و پنجمین سالگرد شهادت شهید نواب صفوى و دیگر فداییان اسلام. مراجعه فرمایید به هفته نامه فیضیه: شماره 422، ص 4.
107. عن سید بن طاووس، انّه سمع سحراً فى السَّردَابِ عن مولانا صاحب‌العصر و الزمان عجّل اللّه تعالى فرجه الشّریف: اَلَّلهُمَّ شیِعَتُنَا مِنَّا خُلِقُوا مِنْ فَاضِلِ طِینَتِنَا وَ عُجِنُوا مِنْ مَاءِ عَذْبِ وِلایَتِنَا... . بحارالانوار: ج 53، ص 302.
108. خودشناسى براى خودسازى، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 13.
109. برگرفته از جامعه و تاریخ، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 212 ـ 214.
110. در هشتم بهمن‌ماه سال 1367 از صداى جمهورى اسلامى ایران مصاحبه‌ای پخش شد كه مصاحبه شونده گفت: الگوى زنان ما باید قهرمان سریال سال‌های دور از خانه (اوشین) باشد؛ نه فاطمه زهرا(علیها السلام) ... .
111. پیام امام خطاب به دست‌اندرکاران رادیو جمهورى اسلامى ایران، تاریخ 9/11/67. صحیفه نور: ج21، ص76.
112. مائده(5)، 104.
113. عنكبوت(29): 25.
114. جامعه و تاریخ، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 219ـ221.
115. جامعه و تاریخ، آیت الله مصباح یزدى: ص 224 و 224.
116. احزاب (33): 21.
117. با الهام از تفسیر المیزان: ج 16، ص 305.
118. اخلاق در قرآن، آیت الله مصباح یزدی: ج 1، ص 156.
119. احقاف(46): 35.
120. انعام (6): 90.
121. ممتحنه (60): 6
122. توبه (9): 100.
123. برگرفته از جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، استاد محمد تقى مصباح یزدى: ص 277 و 288.
124. یوسف (12): 111.
125. تحریم (66): 11 و 12.
126. رسول‌الله(صلى الله علیه وآله): ان‌ها (فاطَمَةَ) لَسَیَّدَةِ نِساءِ الْعَالَمِینَ فَقِیلَ أَ هِىَ سَیّدةُ نِساء عالم‌ها فَقَالَ: ذاكَ لِمَرْیَمَ بِنْتَ عِمْرانَ فَاَمَّا اِبْنَتى فاطِمَة فَهِى سیِدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِین مِنَ الْاوَّلینَ و الْآخِرِینَ. بحارالانوار: ج43، ص 24، روایت 20.
127. رسول‌الله(صلى الله علیه وآله): اَتانى مَلَكٌ فَبَشّرَنِى إِنَّ فاطِمَةَ سَیِّدَةِ نِساءِ اَهْلِ الْجَنَّةِ وَ نِساءِ أُمَّتِى. بحارالانوار: ج21، ص 279.
128. آینه ایزدنما: ص 2. شعر از حضرت آیت‌الله محمد حسین غروى اصفهانى.
129. چگونگى ولادت یگانه كوثر محمدى را می‌توان از بیان سلاله راستین او، امام صادق(علیه‌السلام)، جویا شد: از آن هنگام كه خدیجه كبرا ازدواج با محمد خاتم انبیا را اختیار نمود، زنان کینه‌جوی قریش جملگى از او دورى گزیدند و او را در وادى تنهایى واگذاردند؛ به گونه‌ای كه هیچ زنى را اجازه دیدار با خدیجه كبرا نمی‌دادند ... .آن هنگام كه زمان وضع حمل خدیجه نزدیك شد، احدى از زنان مكه براى یارى او حضور نیافت؛ اما در این هنگام چهار بانوى رشید و بزرگوار به اذن خداوند از بهشت بر خدیجه وارد شدند. یكى از این زنان، زبان به سخن گشود و گفت: اَنَا سارَةُ و هذِه آسِیَةُ بِنْتُ مُزاحِم وَ هِىَ رَفِیقَتُكِ فِى الْجَنَّةِ وَ هذِه مَرْیَم بنتَ عِمْرَان وَ هذِهِ صَفُورا بِنْتَ شُعَیْب. بَعَثْنا اللّهُ تَعالَى اِلَیْكَ لِنَلِى مِنْامْرِكِ ما تَلِى النِّساءُ مِنَ النِّساءِ؛ من ساره (همسر ابراهیم خلیل) و این آسیه دختر مزاحم و او مریم دختر عمران و دیگرى صفورا دختر شعیب است. ما فرستادگان پروردگاریم تا یارىگر تو در لحظه‌ای باشیم كه هر زنى به كمك دیگر زنان نیازمند است، و آنگاه خدیجه را كمك كردند تا فاطمه پاك و پاكیزه به دنیا آمد. هنگامى كه فاطمه متولد شد چنان نورى از او ساطع شد كه تمام خانه‌های مكه و مشرق و مغرب عالم را در بر گرفت. در این هنگام ده نفر از حوریان بهشتى بر آن خانه وارد شدند در حالى كه هر یك، دو ظرف پر از آب كوثر به دست داشتند. بانویى كه پیش روى خدیجه بود (مریم) فاطمه را برداشت و با آب كوثر غسل داد و آنگاه فاطمه را در پارچه سفیدى، از شیر سفیدتر و از مشك خوشبوتر، پیچید و پارچه دیگرى را مقنعه او كرد. آنگاه با فاطمه سخن گفت. فاطمه فرمود: اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلَهَ اِلَّا اللّه و اَنَّ اَبِى رَسُوُلُ اللَّهِ سَیَدُ الْاَنْبیاءِ و اَنَّ به علی سَیِّدُ اْلاَوْصِیاءِ و وُلْدى سادَةُ الْاسْباطِ. آنگاه هر یك از آن بانوان را به اسم صدا زد و به یكایك ایشان سلام كرد. آن بانوان، شادمان و حوریان بهشتى خندان شدند. اهل آسمان‌ها نیز ولادت سرور زنان جهان را به یكدیگر بشارت دادند. در آن لحظه نورى بی‌نظیر در آسمان درخشیدن گرفت كه تا آن روز چنان نورى دیده نشده بود. این بار بانوان (مریم، آسیه، ساره، صفورا) فاطمه را به آغوش خدیجه سپردند و گفتند: این دختر را بگیر كه پاک‌کننده (طاهر) و پاك شده (مطهّر) و پربركت (مباركة) است. خداوند به او و نسل او بركت داده است.
امالى شیخ صدوق: ص 457. غایة الحرام: ص 177. دلائل الامامة: ص 8. بحار الانوار: ج 43، ص 2.
130. احزاب (33): 21.
131. عوالم العلوم: ج 11، ص 5.
132. فى توقیع مولانا صاحب الزمان الذى خرج فیمن ارتاب فیه صلوات الله علیه: ... وَ فِى اِبْنَةِ رَسُولِ اللَّهِ لِىَ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ ... . بحارالانوار: ج 53، ص 178، باب 31، روایت 9.
133. دیوان محتشم كاشانى: ص 303.
134. چهار سال با مردم، گزارشى از دومین دوره ریاست جمهورى حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: ص 272. پیام به سمینار كوثر شیراز به مناسبت تولد حضرت زهرا(علیها السلام)، 20/11/66.
135. براى آگاهى بیشتر در این زمینه مراجعه فرمایید به كتاب جامعه و تاریخ، آیت‌الله مصباح یزدى،ص 175 - 199.
136. عامل وراثت به عنوان یكى از عوامل مؤثر در شخصیت انسان، و نه به عنوان تنها عامل، قابل قبول می‌باشد. به عنوان شواهدى بر پذیرش این عامل از سوى اسلام می‌توان توصیه‌های اسلامى راجع به انتخاب همسر، پاكى و طهارت غذاى والدین، پاكى و طهارت جسمى و روحى ایشان قبل از انعقاد نطفه را برشمرد. جامعه و تاریخ، ص 183.
137. نقش دو عامل محیط داخلى و محیط طبیعى و جغرافیایى نیز فی‌الجمله قابل پذیرش است؛ چرا كه در زمینه تأثیر و دخالت محیط داخلى و محیط طبیعى و جغرافیایى، شواهد نقلى و دینى فراوانى داریم. مخصوصاً درباره نوع تغذیه انسان كه از جمله عوامل محیط طبیعى است، تأكیدهاى فراوانى از سوى پیشوایان دین شده است. به عنوان مثال توصیه‌های فراوان درباره انتخاب دایه یا استحباب خوردن خرما براى مادر شیرده كه بچه را بردبار و صبور می‌سازد، بر اهمیت این عامل دلالت دارد.
خداوند متعال خطاب به حضرت مریم(علیها السلام) كه تازه از وضع حمل فارغ شده بود، می‌فرماید: وَ هُزِّى إِلَیْكِ بِجِذْع النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَیْكِ رُطَبًا جَنِیًّا: و این تنه نخل را به طرف خود تكان ده، رطب تازه‌ای بر تو فرو می‌ریزد.مریم (19): 25. كه حكمتش احتمالاً این است كه خرما خوردنِ مادر شیرده، در شخصیت كودك اثرى مطلوب می‌گذارد. جامعه و تاریخ: ص 183.
138. تأثیر عامل گذشت زمان (سن) نیز فی‌الجمله مورد قبول ماست. در قرآن كریم بر این مطلب شواهدى هست. در آیه 68 سوره یس آمده است: وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِى الخَلْق؛ هر كه را عمر دراز دهیم آفرینشش را [دگرگونه و ]واژگون كنیم. مراد این است كه خداى متعال انسانى را كه عمر دراز می‌یابد و پیر و سالخورده می‌شود، پس از آن كه در پارهاى از زمینه‌های زیستى و روانى كمال یافته است، به همان نقص‌های سابقش باز می‌گرداند: سالخوردگان گاهى چنان راه نقص و كاستى در پیش می‌گیرند كه از لحاظ ناتوانی‌های بدنى و ضعف‌های روحى حالى شبیه به حال كودكان پیدا می‌کنند. این آیه می‌تواند مؤیّدى براى این نظریه روانشناسان باشد كه صفت اصلى مرحله پیرى و سالخوردگى را ظهور تدریجى عیب و نقص در فعالیت‌های روانى است كه ابتدا به علت خستگى فراوان و بعد به دلیل بدىِ كیفیت كار انجام یافته نمودار می‌شود. این سخن روانشناسان نیز كه تحلیل رفتن قوا و استعداداهاى نفسانى و تقلیل نیروى حیاتى در سالخوردگان سبب سیر قهقرایى؛ یعنى بازگشت و ظهور مجدد صفات مخصوص دوران كودكى می‌شود، مورد تأیید آیه مذكور است. در آیه 70 از سوره نحل می‌خوانیم: وَمِنْكُمْ مَنْ یُّرَدُّ اِلَى اَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَىْ لَا یَعْلَمَ بَعْدَ عِلْم شیَئًا؛ بعضى از شما به نامطلوب‌ترین سنین بالاى عمر می‌رسند تا بعد از علم و آگاهى چیزى ندانند [و همه چیز را فراموش كنند]. در آیه 5 سوره حج نیز همین جمله با «مِنْ بَعْدِ» به جاى بَعْدَ) آمده است.
این آیه می‌تواند اشاره‌ای باشد به اینكه پذیرفتن رأى جدید یا سلیقه تازه، براى سالخوردگان، بسیار دشوار می‌شود و نیز استعداد تمركز حواس؛ یعنى دقت و همچنین قوه ضبط و نگهدارى امورى كه ذهن را عارض می‌شوند، در آنان رو به ضعف می‌رود و این همه موجب می‌شود كه آنان نتوانند مطلبى جدید بیاموزند. علاوه بر آیات قرآنى، روایات معصومین: نیز حاكى از دخالت عامل سن در شخصیت آدمى است. فی‌المثل، این حدیث نبوى كه می‌فرماید: یَشِیبُ ابْنُ آدَمَ وَ تَشُبُّ فِیهِ خَصْلَتَان الْحِرْصُ وَ الأمَلُ؛ آدمیزاد چون پیر شود دو خصلتش جوان می‌شود: آز وَ آرزو. مؤیّد این سخن روانشناسان خواهد بود كه پیرى میل بهره گیری و لذت بردن از زندگى را سخت تشدید می‌کند و از این روى این مرحله كه از نظر شدت تمایلات شخصى و حبّ ذات به حد اعلى می‌رسد، بی‌شباهت به دوران جوانى نیست. جامعه و تاریخ: ص 183 و 184.
139. كهف (18): 110 و فصلت (41): 6.
140. جامعه و تاریخ، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 187.
141. جامعه و تاریخ، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 190.
142. آینه ایزدنما: ص 63. شعر از آقابزرگ قمى معروف به میرزا محمود شاطر (رضوان).
143. عظمت، شرافت و نجابت حضرت خدیجه كبرا، زینت‌بخش صفحات تاریخ اسلام گردیده است. تاریخ نگاران بارها از خدیجه(علیها السلام) با عناوینى چون بانوى زیرك، دوراندیش و خردمند یاد کرده‌اند: «كانت خدیجة امرأة عاقلة شریفة مع ما اراد الله بها من الكرامة و الخیر و هى یومئذ افضلهم نسباً و اعظمهم شرفاً و اكثرهم مالا؛ خدیجه، زنى خردمند و با شرافت بود كه خداوند كرامت و خیر را براى او اراده فرموده بود. خدیجه در روزگار خویش از با فضیلت‌ترین ریشه‌ها و نسب‌ها، بزرگ‌ترین و برترین شرافت‌ها و بیشترین ثروت‌ها برخوردار بود. (تاریخ خمیس: ج 1، ص 263). خدیجه در عین برخوردارى از سیادت، ریاست، حشمت و عزت با ترتیب دادن کاروان‌هایی تجارى به كسب روزى می‌پرداخت. او با مدیریتى خلّاق و به دور از رباخوارى كه رسم آن زمانه بود، به تجارت مضاربه‌ای روى آورده بود.
خدیجه(علیها السلام) واجد اخلاقى والا و صفاتى زیبا بود؛ صفاتى چون عفت، كرامت، سخاوت و .... . در مقام سخاوت و كرامتش همین بس كه تمام ثروت و مكنت خود را براى پیشرفت اسلام در اختیار همسرش، پیامبر والا مقام اسلام، نهاد. در مقام عظمت و شرافتش نیز همین بس كه جبرئیل هر هنگام كه به محضر پیامبر(صلى الله علیه وآله)شرفیاب می‌شد، سلام پروردگار را به واسطه پیامبر به خدیجه ابلاغ می‌نمود. فَقَالَ رسول الله(صلى الله علیه وآله): یَا خَدِیْجَة! هَذَا جِبْرَئِیل یُقْرِئُكَ مِنْ َربّكِ السَّلَام قالَتْ خَدیجَةُ: اللّهُ السَّلامُ و مِنْهُ السَّلام عَلَى جبرئیلَ السَّلَامُ؛ پس رسول خدا خطاب به خدیجه می‌فرمود: اى خدیجه! این جبرئیل است كه از جانب پروردگارت بر تو سلام می‌رساند. خدیجه می‌گفت: خداوند، سلام است و سلام از اوست و بر جبرئیل سلام باد.بحارالانوار: ج 16، ص 8، روایت 12.
144. اختران ادب: ج 1، ص 81. شعر از حیكم آقا بزرگ قمى.
145. بحارالانوار: ج 16، ص 78. عوالم: ج 16، ص 15.
146. اختران ادب: ج 1، ص 77. شعر از حكیم صفاى اصفهانى.
147. حضرت على(علیه‌السلام) می‌فرماید: زمانى كه كار فراوان در خانه، جسم زهرا را بی‌طاقت گردانیده بود، به او گفتم: اى كاش نزد پدرت می‌رفتی و از او خدمتكارى طلب می‌کردی تا به تو در كار خانه كمك می‌رسانید و جسمت این همه آسیب نمی‌دید. فاطمه خدمت پیامبر رسید؛ ولى از بیان مطلب شرم كرد و بازگشت. فرداى آن روز، پیامبر به خانه ما آمد و فرمود: اى فاطمه! دیروز حاجتت به نزد پدر چه بود؟ من به آن حضرت گفتم: سختى كار در خانه بر جسم فاطمه اثر گذاشته و او را رنج می‌دهد. از او خواستم كه نزد شما بیاید. پیامبر خدا فرمود: آیا چیزى به شما نیاموزم كه از خدمت‌گزار بهتر است؟! سپس تسبیحات را به ایشان آموخت. آن گاه فاطمه سه مرتبه فرمود: از خدا و رسولش راضى شدم. بحارالانوار: ج 43، ص 82، روایت 5.
148. بخشى از سخنرانى تاریخى مقام عظماى ولایت، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، در نخستین روز هفته جوان، 1/2/1379.
149. قال الحسن البصرى: مَا كَانَ فِى الدُّنْیَا اَعْبَدُ مِنْ فَاطِمَةَ. كَانَت تَقُومُ حَتّى تَتَورَّمُ قَدَمَاهَا. بحارالانوار: ج43،ص 75، روایت 62.
150. شعر از مرحوم آقابزرگ قمى. اختران ادب: ج 1 ص 82.
151. رسول الله(صلى الله علیه وآله): وَ اللّه ماكَانَ لِفَاطِمَةِ كُفْوٌ غَیرَ عَلىّ. بحارالانوار: ج43، ص 107، روایت 22.
152. آل عمران (3): 191 ـ 195.
153. پس از هجرت فرارگونه پیامبر اكرم(ص) از مكه، على(ع) در پى مأموریتى كه از جانب پیامبر دریافت كرده بود، بلافاصله به همراه فاطمه زهرا(علیها السلام) و تنى چند از زنان و ضعیفان، كاروانى ترتیب داد و شتابان به سوى مدینه سرعت گرفت. مشركان مكه كه از كف دادن پیامبر، خشمشان را برانگیخته بود، تصمیم گرفتند كه آنان را از میانه راه بازگردانند و به گروگانشان گیرند؛ اما شجاعت و مردانگى حضرت على(علیه‌السلام)، داغ این آرزو را بر دل‌هایشان نهاد و عاقبت این كاروان پس از جنگ و گریزهاى طاقت‌فرسا، به سلامت بر پیامبر وارد شد. به محض ورود على و فاطمه، پیامبر با سرورى کم‌نظیر به استقبالشان شتافت. على را در آغوش فشرد و فرمود: پیش پاى شما جبرییل بر من نازل شد و مرا از تمام احوال شما در این سفر باخبر ساخت؛ از عبادت‌های میان راهتان، از تهجّد شب‌هایتان، از مناجات‌های مداومتان، از تفكر پیوسته‌تان و نیز از جنگ و گریزهایتان تا بدین جا. او این آیات جان‌بخش را از جانب خداوند رحمان، به استقبال شما فرود آورده است:آنان كه یاد خدا می‌کنند؛ ایستاده، نشسته و بر پهلو و در آفرینش آسمان و زمین اندیشه می‌کنند [و مى‌گویند:]خدایا تو این‌ها را به عبث نیافریده‌ای، تو پاك و منزهى؛ ما را از عذاب جهنم نگاه دار... .
عطر روح‌افزای وحى، به یكباره تمام خستگى آن جنگ و گریزهاى طاقت‌فرسا را از تن خسته على و فاطمه سترد؛ چرا كه خداوند متعال با این آیات بر نماز، تهجد، مناجات، تفكر و ذكر مدام آنان، مهر قبولى نهاده بود. با الهام از كشف الغُمّة فى معرفة الائمة: ص 539.
154. رسول‌الله(صلى الله علیه وآله): یَا سَلْمَانُ! إِنَّ فَاطِمَةَ، مَلَأَ اللَّهُ قلب‌ها وَ جوارح‌ها إِیْمَانًا إِلَى مَشَاشِهَا تَفَرَّغَتْ لطاعَةِ اللّه.
155. فاطمة الزّهرا(علیها السلام): تَفَكَّرْتُ فِى حَالِى عِنْدَ ذهَابِ عُمْرِى وَ نُزُولِى فى قَبْرِى فَشَبَّهْتُ دُخُولِى فِى فِرَاشِى بِمَنْزِلِى كَدُخُولِى اِلَى لَحَدِى وَ قَبْرِى فَأُنشِدُكَ اللَّهَ إِنْ قُمْتَ اِلىَ الصَّلوةِ فنَعْبُدُ اللَّهَ تَعَالى هذِهِ اللَّیْلَةِ... .احقاق الحق: ج 4، ص 481.
156. ثُمَّ أتَاهُمَا فِى صَبِیحَتِهِمَا فَسَألَ عَلِیّاً: كَیْفَ وَجَدْتَ اَهْلَكَ؟ قَالَ: نِعْمَ العَوْنِ عَلَى طَاعَةِ اللّهِ... . بحارالانوار: ج42، ص 117.
157. الامام الحسن(علیه‌السلام): رَأَیْتُ اُمِّى فَاطِمَةَ قَامَتْ فِى محراب‌ها لَیْلَةَ جُمُعَتِهَا؛ فَلَمْ تَزَلْ رَاكِعَةً ساجِدَةً حَتَّى اتَّضَحَ عَمُودُ الصُّبْحِ وَ سَمِعْتُهَا تَدْعُوا المُؤمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ تُسَمِّیهِمْ وَ تَكثرُ الدُّعَاءَ لَهُمْ وَ لاَ تَدْعُو لِنَفْسِهَا به شیء فَقُلتُ لَهَا: یا اُمَّاهُ! لِمَ لَا تَدعِینَ لِنَفْسِكِ كَمَا تَدْعِینَ لِغَیْرِكِ. فَقَالَتْ: یَا بُنَىَّ! اَلْجَارْ ثُمَّ الدَّارُ. بحارالانوار: ج 43، ص 81، روایت 3؛ ج 89، ص 313، روایت 19.
158. رسول‌الله(صلى الله علیه وآله):... اَمّا اِبْنَتِى فَاطِمَةُ... مَتَى قَامَتْ فِى محراب‌ها بَیْنَ یَدَىْ رب‌ها جَلَّ جَلَالُهُ زَهَرَ نُورُهَا لِمَلائِكَةِ السَّمَاءِ كَمَا یَزْهُرُ نُورَ الكَوَاكِبِ لِأَهْل الْاَرْضِ وَ یَقُولُ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِمَلائِكتِهِ: یَا مَلائِكَتِى! اُنْظُرُوا اِلَى اَمَتِى فَاطِمَةُ، سَیِّدَةِ اِمَائِى، قَائِمَةٌ بَیْنَ یَدَىَّ یَرْتَعِدُ فرائض‌ها مِنْ خِیفَتِى وَ قَدْ اَقْبَلَتْ بِقَلْبِهَا عَلَى عِبادَتِى. اُشْهِدُكُمْ اَنِّى قَدْ آمَنْتُ شِیْعَتَها مِنْ النّارِ... .بحارالانوار: ج28، ص38، روایت 1.
159. رسول‌الله(صلى الله علیه وآله):... ان‌ها لَتَقُومُ فِى محراب‌ها فَیُسَلِّمُ عَلیهَا سَبْعُونَ اَلْفَ مَلَك مِنَ الْمَلاَئِكَةِ الْمُقَرَّبینَ وَ یُنَادُونَهَا به ما نَادَتْ بهِ الْمَلاَئِكَةُ مَرْیَمَ فَیَقُولُونَ: یَا فَاطِمَةَ! اِنَّ اللّهَ اصْطَفَاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِینَ... . بحارالانوار: ج37، ص84، روایت52 و نیز ج43، ص 24، روایت 20.
160. رسول الله(صلى الله علیه وآله).... اَمّا اِبْنتى فَاطِمَةُ فِى محراب‌ها بَیْنَ یَدَىْ رب‌ها جَلَّ جَلالُهُ زَهَرَ نُورُهَا لِمَلائِكَةِ السَّمَاءِ كَمَا یَزْهَرُ نُورُ الكَوَاكِبِ لِاَهْلِ الْاَرْضِ ... یُؤْنِسُهَا اللَّهُ تَعَالى ذِكْرَهُ بالْمَلَائِكَةِ فَنَادَتْهَا به ما نَادَتْ بِهِ مَرْیَمَ بِنْتَ عِمْرَان فَتَقُولُ: یا فَاطِمَةَ! اِنَّ اللّهَ اصْطَفَاكِ و طَهَّرَكِ و اصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعالمینَ. یَا فَاطِمَةَ! اُقْنُتِى لِرَبّكِ واسْجُدِى و ارْكَعِى مَعَ الرَّاكِعِینَ. بحارالانوار:ج28، ص 37، روایت1 و نیز ج43، ص 172، روایت3.
161. الامام الصادق(علیه‌السلام) فى جَوابِ «لِمَ سُمِّیَتْ فَاطِمَةَ، زَهْرَا؟»: لِاَنَّهَا كَانَتْ اِذَا قَامَتْ فِى محراب‌ها زَهَرَ نُورُها لِاَهْلِ السَّمَاءِ كَمَا یَزْهَرُ الْكَوَاكِبُ لِاَهْلِ الاَرْضِ. بحارالانوار: ج43، ص12، روایت 6.
162. با الهام از خودشناسى براى خودسازى، آیت‌الله مصباح یزدی: ص 31.
163. نحل (16): 97.
164. حضرت امام(رحمه‌الله) در نامه تاریخى خود به گورباچف محی‌الدین بن عربى را «چهره درخشان عرفان اسلامى» می‌خواند.
165. «اُمّالزّهرا» و «فاطمه قرطبى، بنت ابن المثنّى» از سالكان آزموده طریقت و از عارفان بابصیرت بوده‌اند كه ابن عربی در اشبیلیّه به دیدارشان توفیق یافته و در آثارش مقام معنوى آنان را ستوده است و از محقَّقان در «منزل نفس الرّحمان» دانسته و در زمره مشایخ صوفیان به شمارشان آورده است. ملاقات این دو بانوى صوفى، به ویژه فاطمه سالخورده، در وى تأثیرى عظیم داشته است. ابن عربی به مدت دو سال وى را خدمت كرده و به دست خود، خان‌های از نِى برایش ساخته است. فاطمه با اینكه مریدان و پیروانى فراوان داشته است، به ابن عربی عنایت و محبتى شدید می‌ورزیده و او را بر دیگر مریدانش برترى می‌داده و خود را مادر الهى وى می‌خوانده است. ابن عربی هم او را مادر خطاب می‌کرده است. ابن عربی با احترام و اجلال فراوان كمال باطنى و جمال ظاهرى وى را ستوده و در مقام ستایش كمالش، او را صاحب كرامات و رحمت عالمیان خوانده و نوشته است. «محی‌الدین بن عربى، چهره برجسته عرفان اسلامى»، دكتر محسن جهانگیرى: ص32. با استناد به فتوحات مكّیه: ج1، ص 247، و ج2، ص 347.
166. احزاب (33)، 59.
167. شعر از مرحوم آقا بزرگ قمى (میرزا محمود شاطر). اختران ادب: ج1، ص 81.
168. قالت فاطمه (علیها السلام): اِنْ لَمْ یَكُنْ یَرانِى فَاِنِّى أَرَاهُ وَ هُوَ یَشُمُّ الرِّیحَ. بحار الانوار: ج43، ص91 و ج 101، ص 38.
169. المناقب، ابن مغازلى: ص 380، حدیث 428. مستدرك الوسائل: ج14، ص 289. احقاق الحق:ج 10،ص 258.
170. وسائل الشیعه: ج 14، ص 43 و ص 172. مكارم الاخلاق: ص 233. بحارالانوار: ج 43، ص 54.
171. از آن جمله است: كشف الغمه: ج 2، ص 23، و ج 1، ص 466 (ط قدیم). مكارم الاخلاق: ص 267. بحارالانوار: ج 101، ص 36 و ج 100، ص 238 و ج 37، ص 69 و ج 43، ص 84. مناقب ابن شهر آشوب: ج 3، ص 341. كنزالعمال: ج 8، ص 315 و ج 16، ص 601. احقاق الحق: ج 10 ص 223 و 257. مجمع‌الزوائد: ج 4، ص 255 و ج 9، ص 202. فضائل الخمسه: ج 3 ص 153 و 154. كوكب‌الدّرى: ج 1 ص 149. وسائلالشیعه: ج 14، ص 43. كتاب‌الكبائر: ص 71. مناقب ابن‌مغازلى: ص 381.
172. براى نمونه، در این نمونه دقت نمایید. عبدالكریم سروش: به نظر من گفتار فاطمه كه: بهترین زنان كسانى‌اند كه «لاَیَرِینَ اَحَداً وَ لاَ یَرَاهُنَّ» و رفتار او در پنهان شدن از مقابل فرد نابینا، نمی‌تواند الگوى رفتارى زنان ما باشد. مجله زنان: ش 59، دی‌ماه 78.
173. براى آگاهى بیشتر مراجعه فرمایید به حقوق و سیاست، آیت‌الله مصباح یزدى: ص22 (تفاوت اخلاق با حقوق).
174. روزى پیامبر گرامى اسلام از یاران خویش پرسید: در كدام لحظه، زن به خدا نزدیک‌تر است؟ پیامبر، هیچ پاسخى را نپسندید تا اینكه حضرت زهرا(علیها السلام)سؤال پدر را شنید و این‌گونه پاسخ فرمود:« أَدْنَى مَا تَكُوَن مِنْ رب‌ها أَنْ تَلْزَمَ قَعْرَ بیت‌ها». بحارالانوار: ج 43، ص 92 و ج 100، ص 250. مجمع الزّوائد: ج 9، ص 202. مناقب ابن مغازلى: ص 381.
175. بحارالانوار: ج 43، ص 9.
176. از آن بانوى بزرگوار، آن فاتح قله‌های فصاحت و بلاغت، 3 خطبه و سخنرانى بعد از رحلت پیامبر، گزارش شده است:
1. سخنرانى عرش لرزان فاطمه در مسجد مدینه و در حضور جمع كثیرى از مهاجران و انصار؛
2. سخنرانى تهدیدآمیز فاطمه در جمع زنان مهاجر و انصار در روزهاى سخت بیمارى؛
3. سخنرانى انتقادآمیز فاطمه در بین جمعى از مردم كوچه و بازار.
177. احزاب (33): 32 و 33.
178. احزاب (33): 32 و 33.
179. نمونه‌هایی وصف‌ناشدنی از شور و اشتیاق بانوان جوامع آمریكاى لاتین را بنده با چشمان خویش دیده‌ام. براى نمونه وقتى در یكى از دانشگاه‌های آرژانتین دقایقى درباره منزلت زن از دیدگاه اسلام و موقعیت زنان در خانواده‌های ایرانى صحبت كردم، چنان شور و شعفى در جمعیت زنان حاضر كه جملگى از اساتید یا دانشجویان آن دانشگاه بودند، بر پا شد كه 20 دقیقه با كف زدن مدام به تشویق پرداختند و آنگاه جمع زیادى از آنان با اشتیاقى باورنكردنى براى ابراز تشكر به سوى جایگاه هجوم آوردند. دختر دانشجویى كه به زحمت خود را از لابه لای جمعیت به جلو رسانده بود، در حالى كه به شدت می‌گریست با اشاره دستان و كلماتى بریده بریده به زبان اسپانیولى قدردانى خویش را ابراز می‌داشت. یكى از اعضاى هیأت علمى یكى از دانشگاه‌های آمریكاى لاتین از ما قرآنى به زبان اسپانیولى می‌خواست و آرزو می‌کرد كه هر چه زودتر بتواند به ایران بیاید و درباره زندگى حضرت امام "؛رضوان الله تعالى علیه"؛ به تحقیق بپردازد.
180. الامام الصادق(علیه‌السلام): كُونُوا دُعَاةَ النَّاسِ بِالْخَیْرِ به غیرِ اَلْسِنَتِكُمْ لِیَرَوا مِنْكُمْ الْاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ. اصول كافى: ج 2، ص 86.
181. انفال(8): 67
182. براى شناخت دیدگاه قرآن مراجعه فرماید به كتاب اخلاق در قرآن، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 213 ـ 230.
183. درآمد سالیانه فدك را بین 70000 تا 120000 سكه طلا ثبت کرده‌اند. بحارالانوار: ج 29، ص 118.
184. تمام درآمد فدك تقدیم فاطمه(علیها السلام) می‌شد؛ اما آن حضرت تنها به اندازه نیاز ضرورى خود از آن برمی‌داشت و بقیه را بین نیازمندان تقسیم می‌فرمود. بحارالانوار: ج 29، ص 123، حدیث 25.
185. رسول‌الله(صلى الله علیه وآله): یَا بُنَیَّة! مَا اَبُوكِ به فقیر وَ لاَ بَعْلُكِ به فقیر وَ لَقَدْ عُرِضَتْ عَلىَّ خَزَائِنُ الْاَرْضِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ فَاخْتَرْتُ مَا عِنْدَ رَبِّى عَزَّوَجَلَّ. یَا بُنَیَّة! لَوْ تَعْلَمِینَ مَا عَلِمَ اَبُوكِ لَسَمَجَتِ الدُّنْیَا فِى عَیْنَیْكِ ... . بحارالانوار: ج 43، ص 133.
186. قال رسول‌الله(صلى الله علیه وآله): «قَدْ جُعِلَتْ فِدَاهَا اَبُوهَا (ثَلاَثَ مَرَّات) مَا لِآلِ مُحَمَّد وَ لِلدُّنْیَا فَاِنَّهُمْ خُلِقُوا لِلْآخِرَةِ وَ خُلِقَتِ الدُّنْیَا لَهُمْ» و به روایتى دیگر: «جُعِلَتْ فِدَاهَا اَبُوهَا ثَلَاثَ مَرَّات لَیْسَتِ الدُّنْیَا مِنْ مُحَمَّد وَ لَا مِنْ آلِ مُحَمَّد وَلَوْ كَانَتِ الدُّنْیَا تَعْدِلُ عِنْدَاللَّهِ مِن الْخَیْرِ جَنَاحَ بَعُوضَة مَا أَسْقَى فِیهَا كَافِرًا شَرْبَةَ مَاء، ثُمَّ قَامَ فَدَخَلَ عَلَیْها». بحارالانوار: ج 43، ص 20، روایت 7 و نیز ص 86.
187. قَالت فَاطِمَة(علیها السلام): یَا رَسُولَ اللَّه إِنَّ سَلْمانَ تَعَجَّبَ مِنْ لِبَاسِى، فَوَالَّذِى بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مالِىَ وَ لِعَلىّ مُنْذُ خَمْسِ سِنِینَ إِلّا مَسْكُ كَبْش تَعَلَّفَ عَلَیْهَا بِالنَّهَارِ بَعِیرُنَا و اِذَا كَانَ اللَّیْلُ اِفْتَرَشْنَاهُ و إِنَّ مِرْفَقَتَنَا لِمَنْأَدْم حَشْوُهَا لِیفٌ». فَقَالَ النَّبِى(صلى الله علیه وآله): یَا سَلْمَانَ! إِنَّ ابْنَتِى لَفِى الْخَیْلِ السَّوَابِق.
بحارالانوار: ج 43، ص 88. تفسیر البرهان: ج 2، ص 346. ریاحین الشریعة: ج 1، ص 148.
188. شعر از مرحوم میرزا آقا بزرگ قمى (شاطر)، اختران ادب: ص 82.
189. بقره (2): 138.
190. بحارالانوار: ج 67، ص 249. عوالم: ج 11، ص 623. تفسیر امام حسن عسگرى(علیه‌السلام): ص 327، حدیث 177.
191. اسراء (17): 36.
192. نجم (53): 38ـ41.
193. در این زمینه مراجعه فرمایید به: اخلاق در قرآن: ج اول، ص 35 تا 39.
194. برگرفته از فرموده‌های مقام معظم رهبرى در دیدار با جوانان به مناسبت هفته جوان، 7/2/1377. دانشگاه اسلامى و رسالت دانشجوى مسلمان: جلد چهارم ص 18 تا 20.
195. جمعه (62): 2.
196. با الهام از معارف قرآن (3-1)، آیت‌الله مصباح یزدى: ص 5 و 6.
197. جمعه (62)، 2.
198. تعلیم قرآن، صرف خواندن و آموزش الفاظ نیست؛ چرا كه خواندن قرآن براى یادگیرى دیگران، همان تلاوت است. منظور از تعلیم قرآن، فهمانیدن معانى آن است و تعلیم آنچه خود مردم نمی‌فهمند: یُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ» (بقره(2): 151) در آیه دیگرى می‌فرماید: «وَ اَنْزَلْنَا إِلَیْكَ الذِّكْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلیْهِمْ؛ ما این قرآن را بر تو نازل كردیم تا آیاتش را براى مردم تبیین نمایى (نحل(16): 44): از این آیات معلوم می‌شود كه آیات قرآن به تبیین احتیاج دارد و وظیفه پیامبر(صلى الله علیه وآله) تبیین آن‌هاست كه این تبیین مسلماً غیر از تلاوت است. ما شیعیان معتقدیم كه این مقام براى معصومان(علیهم السلام)هم ثابت است و مقام معلمى قرآن، از آنِ پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله)و ائمه اطهار(علیهم السلام)است. با الهام از معارف قرآن (3-1)، آیت‌الله مصباح یزدی: پاورقى ص 6.
199. توبه (9): 128.
200. نجم (53): 3-5.
201. شعر از آیت‌الله غروى اصفهانى.
202. قالت فاطمه(علیها السلام): هَاتِى وَسَلِى عَمَّا بَدَا لَكِ، أَرَاَیْتَ مَن اكْتَرَى یَوْمًا یَصْعَدُ اِلَى سَطْح به حمل ثَقِیل وَ كَرَاهُ مِأَةَ اَلْفَ دِینَار یَثْقُلُ عَلَیْهِ؟ اَكْتَرَیْتُ أَنَا به کلِّ مَسْأَلَة بِأَكْثَرَ مِنْ مِلِْ مَا بَیْنَ الثَّرَى إِلَى الْعَرْشِ لُؤْلُؤًا فَأحْرَى اَنْ لا یَثْقُلَ عَلَىَّ. بحارالانوار: ج 2، ص 3. لئالى الاخبار: ج 2، ص 254. تفسیر امام عسكرى(علیه‌السلام): ص 340. محجة البیضاء: ج 1، ص 30.
203. قَالَتْ فَاطمه (علیها السلام): قُولِى لَهُ: لَیْسَ هَكَذَا، شِیْعَتُنَا مِنْ خِیَارِ أَهْلِ الجَنَّةِ وَ كُلُّ مُحِبِّینا وَ مَوَالِىَ أَوْلِیَائِنَا وَ مُعَادِى أَعْدَائِنَا. وَ المُسْلِمُ بِقَلْبِهِ و لِسَانِهِ لَنا، لَیْسُواْ مِنْ شِیْعَتَنا اِذَا خَالَفُوا أَوَامِرَنَا و نَوَاهِینَا فِى سَائِرِ الْموبِقَات وَ هُمْ مَعَ ذَلِكَ فِى الْجَنَّةِ، وَلَكِنْ بَعْدَ مَا یُطَهِّرُونَ مِنْ ذُنُوبِهِمْ بِالْبَلایَا وَ الرَّزَایَا أَوْ فِى عَرَصَات ِالْقِیَامَةِ بِأَنْوَاعِ شدائِدِهَا أَوْ فِى الطّبَقِ الْأَعْلى مِنْ جَهَنَّمَ بِعَذَابِهَا اِلَى اَنْ نَسْتَنْقِذَهُمْ بِحُبِّنا وَ نَنْقُلَهُمْ اِلَى حَضْرَتِنَا. بحارالانوار: ج 65، ص 155. لئالى الاخبار: ج 5، ص 156. تفسیر امام حسن عسگرى(علیه‌السلام): ص 308. تفسیر البرهان: ج 4، ص 21.
204. روم (30): 21.
205. هم از نظر علمى و هم از نظر روایى ثابت شده است كه وضع روحى ـ روانى مادر به هنگام باردارى و دوره شیردهى در سلامت روحى فرزند مؤثر است. اگر مادر در محیطى آرام، باصفا و دور از نگرانى،هیجان و خستگى این دوران را بگذراند، روح و روان فرزند نیز از سلامت و آرامش مطلوبى برخوردار می‌شود.
206. در اسلام، از آنجا كه وظیفه طاقت‌فرسای خانه‌داری و نیز حمل، شیردهى و پرورش فرزند بر عهده مادر است، وظیفه تأمین اقتصادى مادر و فرزند بر عهده پدر قرار می‌گیرد. از سوى دیگر اسلام با نگاهى واقع‌بینانه به وظایف هر یك از مرد و زن، ارث مرد را دو برابر زن قرار می‌دهد تا سرمایه و امكانات بیشترى در اختیار مردان قرار گیرد و در عرصه فعالیت‌های اقتصادى و تأمین هزینه‌های خانواده موفق‌تر باشند. كسانى كه دورادور به قانون ارث می‌نگرند، شاید آن را ظلمى در حق زنان بینگارند؛ ولى با نگاهى ژرف به گستره وظایف هر یك از زن و مرد، نه‌تنها ظلمى صورت نگرفته، بلكه از این رهگذر عدالت و تعادل مطلوبى در عرصه وظایف خانوادگى برقرار شده است.
207. ذاریات (51):49.
208. قالت فاطمه(علیها السلام): فَلَا یَعْلَمُ مَا دَاخَلَنِى مِنَ السُّرُورِ اِلّا اللَّه بِاكْفَائِى رَسُولُ اللَّه تَحَمُّلَ رِقابِ الرِّجالِ.بحارالانوار: ج 43، ص 81 و 31. وسائل الشیعة: ج 14، ص 123. تفسیر البرهان: ج 1، ص 282. كوكب الدرّى: ج 1، ص 151.
209. بحارالانوار: ج 103، ص 253. شرح نهج‌البلاغه، ابن ابىالحدید: ج20، ص 313. اعلامالدین: ص 288.
210. با الهام از فرموده‌های مقام معظم رهبرى در سالروز ولادت با سعادت حضرت فاطمه زهرا(علیها السلام)، 30/6/79.
211. تحف العقول: ص 60. مكارم الاخلاق: 215.
212. ر.ك. المیزان: ج 4، ص 350.
213. با الهام از فرموده امام على(علیه‌السلام): وَ لَقَدْ كُنْتُ أَنْظُرُ الی‌ها فَتَنْكَشِفُ عَنِّى الْهُمُومَ وَ الْاَحْزَانَ؛ هرگاه كه به چهره‌اش می‌نگریستم، تمام غم و اندوهم برطرف می‌شد. كشف الغمّة: ج1، ص 492.
214. الامام على(علیه‌السلام): فَوَ اللّه ما أَغْضَبْتُها وَ لا أَكْرَهْتُها عَلَى اَمْر حَتَّى قبض‌ها اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا اَغْضَبْتَنِى وَ لَا غَضَبَتْ لِى اَمْراً. كشف الغمّة: ج1، ص 492.
215. از فرموده‌هاى مقام معظم رهبرى در دیدار با جوانان به مناسبت هفته جوان، 7/2/1377. دانشگاه اسلامى و رسالت دانشجوى مسلمان در بیانات مقام معظم رهبرى: ص 20 و 21.
216. قالَتْ فاطِمَةُ (علیها السلام) لَقَدْ قالَ رَسوُلُ اللّهِ (صلى الله علیه وآله وسلم): مَثَلُ الاِمامِ مَثَلُ الْكَعْبَةِ اِذْ تُؤْتى وَ لاتَأْتى. بحار الانوار: ج 36، ص 353، روایت 224.
217. كوكب الدُرّى: ج 1، ص 196.
218. شعر از علامه محمد اقبال لاهورى. مناقب فاطمى در شعر فارسى: ص 41.
219. از آن یگانه بانوى خلقت سه خطبه تاریخى گزارش شده است:
1. خطبهاى آتشین و قیامانگیز در مسجد مدینه؛
2. خطبهاى افشاگرانه و هشدارآمیز در جمع زنان مهاجر و انصار در منزل؛
3. خطبهاى بیدارگرانه و نكوهشآمیز در میان مردم كوچه در نزدیك منزل.
220. شعر از حاجى محمد جان قدسى از سخنوران سده یازدهم هجرى. مناقب فاطمى در شعر فارسى: ص 22.
221. ألا وَ قَدْ قُلْتُ الَّذى قُلْتُ عَلى مَعْرِفَة مِنّى بِالْخَذْلَةِ الَّتى خامَرَتْكُم. وَلكِنَّها فَیْضَةُ النَّفْسِ وَ نَفْثَةُ الغَیْظِ وَ خَوْرُالْقَناةِ وَ بَثَّةُ الصَّدْرِ وَ مَعذِرَةُ الحُجَّةِ. فَدوُنَكُمُوها فَاحْتَقِبُوها مُدْبِرَةَ الظَّهْرِ، ناقِبَةَ الْخُفِّ، باقِیَةَ العارِ، مَوْسُومَةً به غضبِ الجَبّارِ شَنارِ الابَدِ مَوْصوُلَةً به نارِ اللّهِ الْمُوقَدَةِ الَّتى تَطّلِعُ عَلَى الأَفْئِدَةِ. فَبِعَیْنِ اللّهِ ما تَفعَلُونَ «وَ سَیَعْلَمُ الَّذینَ ظَلَمُوا اَىَّ مُنْقَلب یَنْقَلِبُونَ» (شعراء: 227) اَنَا إِبْنَةُ نَذیر لَكُمْ بَیْنَ یَدَىْ عَذاب شَدید. فَاعْمَلُوا إِنّا عامِلُونَ وَانَتَظِروُا إِنّا مُنْتَظِرُون. كشف الغمّة: ج 1، ص 491. الاحتجاج: ص 102. دلائل الامامة: ص 37.
222. ... و اَظْهَرَ عُمَرُ بِذلِكَ سُرُوراً كامِلا وَ قالَ فیما قالَ: بَخٍّ بَخٍّ لَكَ یا عَلىُّ! اَصْبَحتَ مَوْلاىَ وَ مَوْلا كُلِّ مُؤْمِن وَ مُؤمِنَة. كشف الغمّة: ج 1، ص 237. اعلام الورى: ص 132. الارشاد: ج 1، ص 177.
223. شعر از آیة الله محمدحسین غروى اصفهانى. دیوان: ص 36.
224. شعر از محمدعلى مردانى از سخن‌سرایان معاصر. مناقب فاطمى در شعر فارسى: ص 138.
225. اَمّا لَعَمْرى لَقَدْ لَقِحَتْ فَنَظِرَةً رَیْثَما تُنْتِجُ ثُمَّ احْتَلَبُوا مِلْءَ الْقَعْبِ دَماً عَبیطاً وَ ذُعَافاً مُبیداً، هُنالِكَ یَخْسَرُ الْمُبْطِلُوُنَ وَ یَعْرِفُ التّالُونَ غِبَّ ما اَسَّسَ الْأَوَّلُونَ، ثُمَّ طیبُوا عَنْ دُنْیاكُمْ اَنفُساً و اطْمَأَنُّوا لِلْفِتْنَةِ جَأْشاً، وَ اَبشِروُا به سیف صارِم وَ سَطْوَة مُعتَد غاشِم وَ هَرْج شامِل وَاسْتِبْداد مِنَ الظّالِمینَ یَدَعُ فَیْئَكُمْ زَهیداً وَ جَمْعَكُمْ حَصیداً. فَیا حَسْرَةً لَكُمْ وانی بِكُمْ وَ قَدْ: «عُمِّیَتْ عَلَیْكُمْ اَنُلزَمُكُمُوها وانتمْ لَها كارِهُون» (هود: 28). دلائل الامامة: ص 40. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید: ج 16، ص 233. بحار الانوار: ج 43، ص 158.
226. به عنوان مثال در نمونه‌هاى زیر دقت كنید:
محمد تقى فاضل میبدى: نه اصل مشروعیت رهبرى و نه تعیین صفات او، هیچ‌کدام به دست شارع نیست و اگر روایاتى هم در این زمینه هست، ارشاد به حكم عقل است. حتى امیرالمؤمنین هم مشروعیت حكومت خود را به بیعت مردم مىدانست. همشهرى، 26/07/77.
عمادالدین باقى: مشروعیت رهبرى فقط به رأى مردم است و ارتباط به عالم بالا ندارد. ولایت نوعى قرار داد بین مردم و رهبرى است؛ نه یك حربه از سوى امامان معصوم. آبان، شماره 39، 31/05/1377.
اكبر گنجى: هر آنچه افكار عمومى مخالف آن باشد، نامشروع است؛ حتى قاضى اگر حكمى بدهد كه خلاف افكار عمومى باشد، نامشروع است. صبح امروز، 7/09/1378.
عبدالله نورى: ولایت انتصابى امرى غیر قابل فهم است و اشكالات و تناقضات عدیده‌ای دارد. راه نو،شهریور 1377.
عبدالكریم سروش: فقه و شریعت مشمول مرور زمان می‌شوند و لایتغیر نیست. احكام براى مردمند، نه مردم براى احكام. لذا اگر مردم عوض شوند، احكام هم باید عوض شود. كیان، بهمن 1377.
227. به عنوان نمونه در این افاضه‌ها! به دقت بنگرید:
اكبر گنجى: جامعه مدنى، ولایت مطلقه را نمی‌خواهد؛ حتى ولایت را نمی‌خواهد چه رسد به مطلقه. ما احتیاج به رهبر نداریم. مگر مردم یتیمند كه پدر بخواهند. فاشیست‌ها به دنبال پدر می‌گردند. به نقل از شما، 27/06/1376
محسن كدیور: فقیه به انتخاب مردم، مشروعیت حكومت پیدا می‌کند و پس از انتخاب هم، وكیل مردم است نه ولى مردم. صبح امروز، دى 77.
228. این نمونه را مورد توجه قرار دهید:
عبدالكریم سروش: ولایت، منحصر در شخص نبى اكرم است و با رفتن او، ولایت نیز خاتمه می‌یابد؛ او خاتم نبوت و خاتم ولایت بود. ولایت پیامبر بعد از او به كسى منتقل نشده است. ماهنامه كیان، بهمن 77.
229. قال رَسُولُ اللّه(صلى الله علیه وآله وسلم): عَلِىٌّ مَعَ الْحَقِّ وَ الْحَقُّ مَعَ عَلّى یَدوُرُ مَعَهُ حَیْثُ مادارَ... .الصراط المستقیم: ج 1، ص 247. الفصول المختارة: ص 97 و 135. نهج البلاغه: ج 2، ص 297. المناقب: ج3، ص 62.
230. نهج‌البلاغه: خطبه 54.
231. به عنوان مثال، این موارد را می‌توان برشمرد:
محمد مجتهد شبسترى: اثبات حق حاكمیت به معناى حقوقى آن براى خدا، اشكالات فراوانى دارد. آیه «إِنِ الحُكْمُ اِلّا لِلّهِ» به این معنا نیست كه خداوند حق حاكمیت بر مردم دارد تا بحث شود که این حق را به چه كسى سپرده است. هفته نامه آبان، ش 121، ص 4.
عبدالكریم سروش: حق اطاعت شدن، زاییده و مشروط به پذیرش مطیع است؛ و الاّ براى كسى حق طاعتى نیست. مبین، 03/07/78.
ابراهیم اصغر زاده: حتى علیه خدا هم می‌توان تظاهرات كرد.... كیهان، 06/02/77
ابراهیم اصغر زاده: اگر مجوز راهپیمایى به هر گروه بر اساس قانون داده شود، اشكال ندارد؛ حتى علیه خدا... آفتاب امروز، 02/06/78.
محمد كاظم محمدى اصفهانى: به خداى خالق و هستی‌بخش... می‌توان اعتراض جُست.... فراتر از آن می‌توان او را فتنه‌گر خواند. ایران، 24/04/79.
232. قیامت (75): 5.
233. قصص(28): 68.
234. قالَتْ فاطِمَةُ(علیها السلام):... وَاخْتاروُا بِشَهْوَتِهِمْ وَ عَمِلُوُا بِآرائِهِمْ. تَباً لَهُمْ! اَوَلَمْ یَسْمَعوُا اللّهَ یَقوُلُ «وَرَبُّكَ یَخْلُقُ مَا یَشَاءُ وَ یَخْتَارُ مَا كَانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ» بَل سَمِعوُا وَلكِنَّهُمْ كَما قالَ اللّهُ سُبْحانَهُ: «فَاِنَّها لاتُعْمِى الْأَبصارُ وَلكِنْ تُعْمِى الْقُلُوبُ الَّتى فىِ الصُّدُورِ» هَیْهاتَ بَسَطُوُا فِى الدُّنْیا آمالَهُمْ وَ نَسَوْا آجالَهُمْ... . بحار الانوار: ج 36، ص 353،روایت 224. كفایة الأثر: ص 199.
235. احزاب(33): 36.
236. با الهام از حدیث نورانى امام رضا (علیه‌السلام) در سرزنش منكران ولایت:.... وَ رَغِبوُا عَنِ اخْتِیارِ اللّهِ وَ اخْتِیارِ رَسوُلِهِ اِلى اخْتِیارِهِمْ وَ الْقُرآنُ یُنادیهِمْ: «وَ مَا كَانَ لِمُؤْمِن وَ لَامُؤْمِنَة ِاذَا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ اَمْراً اَنْ یَكُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ». عیون اخبار الرضا(علیه‌السلام): ج 2، ص 198.
237. شعر از محمد رضا ربانى. آیینه ایزدنما: ص 193.
238. معجم البلدان: ج 4، ص 238.
239. بحار الانوار: ج 29، ص 110 و 114 و 348.تهذیب الاحكام: ج 1، ص 424. تفسیر فرات كوفى: ص 159.
240. حشر(59): 6 و 7.
241. حشر (59): 6 و 7.
242. اسراء (17): 25.
243. فَنَزَل: «و آتِ ذَاالْقُرْبى حَقَّهُ». قالَ: وَ ما هُوَ؟! قالَ: اَعْطِ فاطِمَةَ فَدَكاً وَ هِىَ مِنْ میراثِها مِنْ اُمِّها خَدیجَة... فَحَمَلَ اِلَیْهَا النَّبِىُّ (صلى الله علیه وآله وسلم) ما اَخَذَ مِنْهُ وَ اَخْبَرَها بِاْلآیَةِ. بحار الانوار: ج 29، ص 118. المناقب: ج 1، ص 142.
244. فَقالَ(ص) یابُنَىَّ إِنَّ اللّهَ قَدْ اَفاءَ عَلى اَبیكَ بِفَدِكِ وَ اخْتَصَّهُ بَها، فَهِىَ لَهُ خاصَّةً دُونَ الْمُسْلِمینَ اَفْعَلُ بِها مااَشاءُ وَ اَنَّهُ قَدْ كانَ لِاُمِّكَ خَدیجَةِ عَلى اَبیكِ مَهْرٌ وَ أَنَّ اَباكِ قَدْ جَعَلَها لَكِ وَ اِنْحَلتكها لَكِ وَ لِوَلدِكِ بَعدَكِ. بحار الانوار: ج 29، ص 116. الخرائج: ص 25.
245. فَقالَتْ: لَسْتُ اَحْدَثُ فیها حَدَثَاً وَ اَنْتَ حَىٌّ اَنْتَ اَوْلى بى مِنْ نَفْسى وَ مالى لَك. فَقالَ: اَكْرَهُ اَنْ یَجْعَلُوها عَلَیْكِ سُبَّةً فَیَمْنَعُوكِ اِیّاها مِنْ بَعْدى فَقالَتْ: اَنفِذْ فیها اَمْرُكَ. بحار الانوار: ج 29، ص 118، حدیث 11. المناقب: ج 8، ص 142.
246. فَدَعا بِاَدیمِ وَ دَعا عَلىِّ ابْنِ اَبىطالِب فَقالَ: اُكتُبْ لِفاطِمَةَ(علیها السلام) بِفَدَكِ نَحْلَةً مِنْ رَسُولِ اللّهِ، فَشَهِدَ عَلى ذلِكَ عَلىُّ ابْنُ اَبىطالِب(ع) وَ مَوْلى لِرَسُولِ اللّهِ وَ اُمُّ اَیْمَنِ. فَقالَ رَسُولُ اللّهِ: إِنَّ اُمَّ اَیمَنِ اِمْرأَةٌ مِنْ اَهْلِ الْجَنَّةِ.بحار الانوار: ج 29، ص 116. الخرائج: ص 25.
247. فَجَمَعَ النّاسَ اِلى مَنْزِلِها وَ اَخْبَرَهُمْ أَنَّ هذَا الْمالِ لِفاطِمَةَ. فَفَرَّقَهُ فیهِمْ وَ كانَ كُلُّ سِنَة كَذلِكَ وَ تَأخُذُ مِنْهُ قُوتَها... . بحار الانوار: ج 29، ص 118. المناقب: ج 1، ص 142.
248. وَ جاءَ اَهْلُ فَدَكِ إِلىَ النَّبىِّ، فَقاطَعَهُمْ عَلى اَرْبَعَة وَ عِشْرینَ اَلْفِ دینار فى كُلِّ سَنَة. بحار الانوار: ج 29، ص 116، حدیث 10 و ج 17، ص 378، حدیث 46. اثبات الهداة: ج 2، ص 116، حدیث 515.
249. پیشنهادهایى گوناگون در این راستا ارائه می‌شود كه از آن جمله می‌توان به طرح انتقال منابع مالى تحت اختیار رهبرى؛ از جمله بنیاد جانبازان و مستضعفان انقلاب اسلامى به خزانه دولت اشاره كرد.
250. شعر از دكتر ناظرزاده كرمانى. مناقب فاطمى در شعر فارسى: ص 103.
251. در آمد سالیانه فدك را بین 70000 تا 120000 سكه طلا ثبت نمودهاند. بحار الانوار: ج21، ص 23.
252. بحارالانوار: ج 29، ص 123، حدیث 25.
253. ثُمَّ اِلتَفَتَ اِلى قَبْرِ اَبیها و قالَتْ:
قَدْ كانَ بَعْدَكَ اَنْباءٌ وَهَنْبَثَةٌ *** لَوْ كُنْتَ شاهِدَها لَمْ تَكْثُرِ الْخَطِبُ
اِنّا فَقَدْناكَ فَقْدَ الْارْضِ وَابِلَها *** وَاخْتَلَّ قَومُكَ فَاشْهَدْهُمْ وَ لاتَغِبْ.
بحار الانوار: ج 43، ص 195 و ج 53، ص 18. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحدید: ج 6، ص 46. دلائل الامة:ص 35.
254. محمد رضا ربانى، آینه ایزدنما: ص 193.
255. حبیب‌اللّه چایچیان (حسان).
256. الاحتجاج: ص 97. دلائل الامامة: ص 33.
257. الاحتجاج: ص 97. دلائل الامامة: ص 33.
258. نساء (4): 125.
259. آل عمران (3): 19.
260. حج (22): 78.
261. براى آگاهى بیشتر خوانندگان تنها به چند نمونه ذلت‌بار از این‌گونه شبه‌هافكنى‌ها اشاره می‌نماییم و خوانندگانى را كه در جست و جوى بیشتر این شبهه‌‌ها می‌باشند به كتاب «آزادى یا توطئه، نگاهى به كارنامه مطبوعات شبهه‌افكن» ارجاع می‌دهیم:
على حصورى: پس از گذشت بیست سال عدم كارایى حكومت دینى بر همگان روشن گردیده است. ماهنامه جامعه سالم، تیر 1377.
هوشنگ گلشیرى: اكنون پس از گذشت بیست سال، همه آرمان‌هاى انقلاب فروریخته است. مگر قرار نبود حكومت عدل على برپا كنیم، مگر قرار نبود همه جهان را تسخیر كنیم و اسرائیل را از بین ببریم؛ برعكس امروز كارمان به جایى كشیده شده كه براى افزایش یك سنت در بهاى نفت باید به همان‌ها كه قصد نابودى‌شان را داشتیم التماس كنیم. روزنامه ایران جوان، اسفند 1377.
عبدالكریم سروش: انقلاب ما بر اساس اسلام اسطوره‌اى بنا شده نه اسلام عقلانى... انقلاب اسلامى هیچ پیشرفتى در ترویج اخلاقى و آموزه‌هاى دینى نداشته است. روزنامه نشاط، خرداد 1378.
یوسفى اشكورى: انقلاب اسلامى، خلاف وعده‌ها و اهداف خود عمل كرده است... .روزنامه نشاط،اردیبهشت 1378.
عزت‌الله سحابى: به طور كلى انقلاب ما عاقل‌پرور و متفكرپرور نبوده و روز به روز فضا براى فكر عوامانه بازتر و فضاى تفكر اندیشمندانه بسته می‌شود. پس از گذشت بیست سال این انقلاب نه فیلسوف و دانشمندى تربیت و نه جذب كرد؛ بلكه آدم‌هایى احساسى را پرورش داده است. روزنامه فتح، 02/12/1378، صفحه 8.
262. احزاب(33): 33.

263. وَ تَاللّهِ لَوْ مَالوُا عَنِ المَحَجَّةِ اللّائِحَةِ وَ تَكافَؤوُا عَنْ زَمام نَبَذَةَ اِلَیْهِ رَسوُلُ اللّهِ(صلى الله علیه وآله وسلم) وَ زالوُ عَنْ قَبوُلِ الْحُجَّةِ الْواضِحَةِ لَرَدَّهُمْ اِلَیْها وَ حَمَلَهُمْ عَلَیْها وَ لَسارَبَهُمْ سَیْراً سُجُحاً، لایَكْلُمُ خِشاشُهُ وَ لایَكِلُّ سائِرُهُ وَ لایَمَلُّ راكِبُهُ، وَ لَأَورَدَهُمْ مَنْهَلا نَمیراً صافِیاً رَوِیّاً، تَطْفَحُ ضَفَّتاهُ وَ لایَتَرَنَّقُ جانِباهُ، وَ لَأَصْدَرَهُم بِطاناً وَ نَصَحَ لَهُمْ سِرّاً و إِعْلاناً، وَلَمْ یَكُنْ یَحْلى مِنَ الْغِنى بِطائِل وَلایَحْظى مِنَ الدُّنْیا بِنائِل غَیْرَ رَىِّ النّاهِلِ وَ شَبْعَةِ الْكافِلِ، وَلَبانَ لَهُمُ الزّاهِدُ مِنَ الرّاغِبِ وَ الصّادِقُ مِنَ الْكاذِبِ «وَلَوْ اَنَّ اَهْلَ الْقُرى آمَنوُا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَكَات مِنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ وَ لَكِنْ كَذّبوُا فَاَخَذْنَاهَمْ بِمَا كانوُا یَكْسِبوُنَ» (اعراف: 96) «وَالَّذِینَ ظَلَموُا مِنْ هؤُلَاءِ سَیُصِیبُهُمْ سَیِّئَاتِ مَاكَسَبوُا وَ مَاهُمْ بِمُعْجِزیِنَ» (زمر: 51). معانى الاخبار: ص 354. كشف الغُمّة: ج 1، ص 492. دلائل الامامة: ص 39. بلاغات النساء: ص 32. الاحتجاج: ص 108.

264. براى آگاهى بیشتر از پیشینه ولایت فقیه و دلایل عقلى و نقلى آن مراجعه فرمایید به پرسش و پاسخ، آیة‌الله مصباح یزدى: ج 1 و نیز حقوق و سیاست، آیة‌الله مصباح یزدى: فصل 6 (حكومت اسلامى) و نیز نظام سیاسى اسلام، محمدجواد نوروزى.
265. این دیدگاه به «نظریه نصب» مشهور است و به جز تعداد معدودى در تاریخ معاصر، مورد اتفاق همه فقهاى شیعه است.
266. اَما وَاللّهِ لَو تَركُوا الحَقَّ عَلى اَهْلِهِ وَ اتَّبَعُوا عِتْرَةَ نَبِیّهِ لَمَااخْتُلِفَ فِى اللّهِ تَعالى اِثْنان وَ لَوَرَّثها سَلَفٌ عَن سَلَف وَ خَلَفٌ عَنْ خَلف حَتّى یَقومُ قائِمُنا التّاسِعُ مِن وُلدِ الحُسَیْنِ وَ لكِنْ قَدّمُوا مَنْ اَخَّرَهُ و اَخَّرُوا مَنْ قَدَّمَهُ اللّهُ.... بحارالانوار: ج 36، ص 353، روایت 224.
267. فَلَمَّا اخْتارَاللّهُ لِنَبیِّهِ دارَ اَنْبِیائِهِ وَ مَأْوى اَصْفِیائِهِ ظَهَرَ فیكُمْ حَسیكَةُ النِّفاقِ وَ سَمَلَ جَلْبابُ الدِّینِ وَ نَطَقَ كاظِمُ الْغاوِینَ وَ نَبَغَ خامِلُ الْاَقَلِّینَ وَ هَدَرَ فَنِیقُ الْمُبْطِلِینَ فَخَطَرَ فى عَرَصاتِكُمْ وَ اَطْلَعَ الشَّیْطانُ رَأْسَهُ مِنْ مَغرِزِه هاتِفاً بِكُمْ فَاَلْفاكُمْ لِدَعْوَتِهِ مُسْتَجِبینَ وَ لِلِغِرَّةِ فیهِ مُلاحِظِینَ، ثُمَّ اسْتَنْهَضَكُمْ فَوَجَدَكُمْ خِفافاً وَاَحْمَشَكُمْ فَأَلْفاكُمْ غِضاباً. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحدید: ج 16، ص 233. دلائل الامامة: ص 39.

268. فَوسَمْتُمْ غَیْرَ اِبِلِكُمْ وَ أَوْرَدْتُمْ غَیْرَ مَشْرَبِكُمْ. هذا! وَ الْعَهْدُ قَریبٌ وَ الْكَلْمُ رَجیبٌ والْجَرْحُ لَمّا یَنْدَمِلْ وَ الرَّسوُلُ لَمّا یُقْبَرْ إِعْتِذاراً زَعَمْتُمْ خَوْفَ الفِتْنَةِ «اَلَا فِى الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ اِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِیطَةٌ بِالْكَافِریِنَ» (توبه: 49) فَهَیْهاتَ مِنْكُمْ؟ وَ كَیْفَ بِكُمْ؟ وَ اَنّى تُؤْفَكُونَ؟ وَ كِتابُ اللّهِ بَیْنَ اَظْهُرِكُمْ، اُموُرُهُ ظاهِرَةٌ وَ اَحْكامُهُ زاهِدَةٌ وَ اَعْلامُهُ باهِرَةٌ وَ زَواجِرُهُ لائِحَةٌ وَ اَوامِرُهُ واضِحَةٌ، وَ قَدْ خَلَّفْتُمُوهُ وَراءَ ظُهُورِكُمْ، اَرَغْبَةً عَنْهُ تُریدُونَ اَمْ بِغَیرِهِ تَحْكُمُون؟ بِئْسَ لِلظّالِمینَ بَدَلا «وَ مَن یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسلَامِ دِیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِى الْآَخِرَةِ مِنَ الْخَاسِریِنَ.» (آل عمران: 85). الاحتجاج: ص 108. دلائل الإِمامة: ص 39.
269. حشر (59): 2.
270. اشاره به فرموده حضرت امام، درباره گروهك نهضت آزادى: در موضوع نهضت به اصطلاح آزادى، مسائل فراوانى است كه بررسى آن محتاج به وقت زیاد است. آنچه باید اجمالا گفت آن است كه پرونده این نهضت و همین‌طور عملكرد آن در دولت موقت اول انقلاب، شهادت می‌دهد كه نهضت به اصطلاح آزادى، طرفدار جدى وابستگى كشور ایران به آمریكاست و دراین باره از هیچ كوششى فروگذار نكرده است... به حسب آنچه من از انحرافات آن‌ها مشاهده كردهام، اگر خداى متعال عنایت نفرموده بود و مدتى در حكومت موقت باقى مانده بودند، ملتهاى مظلوم به ویژه ملت عزیز ما اكنون در زیر چنگال آمریكا و مستشاران او دست و پا می‌زدند و اسلام عزیز چنان سیلى از این ستمكاران می‌خورد كه قرن‌ها سر بلند نمی‌کرد. و به حسب امور بسیار دیگر، نهضت به اصطلاح آزادى، صلاحیت براى هیچ امرى از امور دولتى یا قانونگذارى یا قضایى را ندارند و ضرر آنها به اعتبار آن كه متظاهر به اسلام هستند و با این حربه جوانان عزیز ما را منحرف خواهند كرد و نیز با دخالت بى‌مورد در تفسیر قرآن كریم و احادیث شریفه و تأویلهاى جاهلانه ممكن است موجب فسادى عظیم شوند، از ضرر گروهك‌هاى دیگر حتى منافقین ـ این فرزندان عزیز مهندس بازرگان ـ بیشتر و بالاتر است.صحیفه نور: ج 22، ص 384. پاسخ حضرت امام به نامه وزیر وقت كشور، بهمن ماه 1366.
271. هاشم آغاجرى، عضو سازمان مجاهدان انقلاب اسلامى: ماركس، بخشى از حقیقت را گفته است كه دین افیون ملت‌هاست؛ من می‌خواهم بخش دیگرى از آن را نیز بگویم كه دین، افیون حکومت‌ها هم هست. هفته نامه شما، 20/05/79.
272. نساء (4): 145.
273. نساء (4): 140.
274. توبه (9): 73. تحریم (66): 9.
275. اِعْتِذاراً زَعَمْتُمْ خَوْفَ الْفِتْنَةِ؛ «اَلا فِى الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ اِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحیطَةٌ بِالْكافِرین»... (توبه:49) ثُمَّ لَمْ تَلْبَثُوا اِلاّ رَیْثَ اَنْ تَسْكُنَ نفرت‌ها وَ یَسْلَسَ قَیادُها ثُمَّ أَخَذْتُمْ تُوُرُونَ وَقْدَتَها وَ تُهَیِّجُونَ جَمْرَتَها وَ تَسْتَجیبُونَ لِهِتافِ الشَّیْطانِ الغَوِىِّ وَ اِطْفاءِ اَنْوارِ الدّینِ الْجَلِىِّ وَ اِهْمالِ سُنَنِ النَّبىِّ الصَّفِىِّ، تَشْرَبُونَ حَسْوَاً فِى ارْتِغاء وَ تَمْشونَ لِاَهْلِهِ وَ وُلْدِهِ فِى الْخَمَرِ و الضَّرَّاءِ. دلائلالامامة: ص 29. بلاغات النّساء: ص 32.
276. وَ اَصْبَحْتُ وَ اللّهِ عائِفَةً لِدُنْیاكُنَّ قالِیَةً لِرِجالِكُنَّ، لَفَظْتُهُمْ بعْدَ اَنْ عَجَمْتُهُمْ و شَنِئْتُهُم بَعْدَ اَن سَبَرْتُهُمْ، فَقُبْحاً لِفُلُولِ الْحَدِّ وَ اللَّعْبِ بَعْدَ الْجِدِّ وَ قَرْعِ الصَّفاةِ و صَدْعِ الْقَناةِ و خَطَلِ الآراءِ و زَلَلِ الأَهْواءِ: «وَ بِئْسَ مَا قَدّمَتْ لَهُمْ اَنْفُسُهُمْ اَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَ فِى الْعَذابِ هُمْ خَالِدُونَ» (مائده:80) لاجَرَم لَقَدْ قَلَّدْتُهُمْ رِبقَتَها وَ حَمَّلْتُهُمْ اَوْقَتَها وَ شَنَنْتُ عَلَیْهِمْ غاراتِها، فَجَدْعاً و عَقْراً و بُعْداً لِلْقُومِ الظّالِمینَ. الاحتجاج: ص 108. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحدید: ج 16، ص 233. كشف الغمّة: ج1، ص 492.
277. وَیْحَهُمْ اَنّى زَعْزَعُوها عَنْ رَواسِىِ الرِّسالَةِ وَ قَواعِدِ النُّبُوَةِ وَ الدّلالَةِ وَ مَهْبِطِ الرُّوحِ الأَمِینِ وَ الطَّبیِنِ بِأُمُورِ الدُّنیا وَ الدِّینِ: اَلا ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبینِ! وَ مَا الَّذىِ نَقَمُوا مِن اَبِى الْحَسَنِ؟ نَقمُوا مِنْهُ وَاللّهِ نَكِیرَ سَیْفِهِ وَ قِلّة مُبالاتِهِ لِحَتْفِهِ وَ شِدَّةَ وَطْأتِهِ و نَكالَ وَقْعَتِهِ وَ تَنَمُّرِهُ فى ذاتِ اللّهِ. معانىالاخبار: ص 354. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحدید: ج 16، ص 233. الصراط المستقیم: ج، ص 171. الاحتجاج: ص 108. بحار الانوار: ج 43، ص 158.
278. اَلا هلُمَّ فَاسْتَمِعْ وَ ماعِشْتَ اَراكَ الدَّهْرُ عَجَباً«وَ اِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ!» (رعد: 13) لَیتَ شِعْرى الی‌ای سِناد اسْتَنَدُوا؟ وَ علی‌ای عِماد اعْتَمَدُوا؟ وَ بِاَىِّ عُرْوَة تَمَسَّكُوا؟ وَ عَلى اَیَّةِ ذُرّیَّة اَقدَمُوا وَ احْتَنِكُوا؟ «لَبِئْسَ الْمَولَى وَ لَبِئْسَ الْعَشِیرِ وَ بِئْسَ لِلظّالِمِین بَدَلا» (كهف: 50) اِسْتَبْدَلُوا وَاللّهِ الذُّنابى بِالْقَوادِمِ وَ الْعَجُزَ بِالْكاهِلِ، فَرَغْماً لِمَعاطِسِ قَوْم «یَحْسَبُونَ اَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعَاً اَلَا اِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَ لَكِنْ لاَیَشْعُرُونَ» (بقره: 12. كهف: 104) وَیْحَهُمْ «اَفَمَنْ یَهدِى اِلَى الْحَقِّ اَحَقُّ اَنْ یَتَّبِعَ اَمْ مَنْ لاَیَهْدى اِلاّ اَنْ یُهْدَى فَما لَكُمْ كَیْفَ تَحْكُمُون؟» (یونس: 35).
شرح نهج‌‌البلاغه، ابن ابى الحدید: ج 16، ص 233.بحارالانوار: ج 43، ص 158.
279. منظور از «پسران قیله»، انصار می‌باشند كه از دو قبیله اوس و خزرج بودند و نَسبِ مشتركشان، به زنى به نام «قیله»، در چندین نسل قبل، منتهى می‌شد.
280. اَیهاً بَنى قَیْلَةَ! أَ اُهْضَمُ تُراثَ أَبى؟ وانتمْ بِمَرأىً مِنّى وَ مَسْمَع تَلْبَسُكُم الدَّعْوَةُ وَ تَشْمَلُكُمُ الْخُبْرَةُ وَ فیكُمُ الْعُدَّةُ وَ الْعَدَدُ وَ لَكُمُ الدّارُ وَ الْجُنَنُ. وانتمُ الاُولى نُخْبَةَ اللّهِ الَّتِى انْتُخِبَتْ وَ الْخِیَرَةُ الّتِى اخْتُیِرَتْ لَنا اَهلَ الْبَیْتِ، فَبادَیْتُمْ الْعَرَبَ، وَ ناهَضْتُمُ الاُمَمَ وَ كافَحْتُمُ الْبُهَمَ. لانَبْرَحُ اَوْ تَبْرَحُوُنَ، نَأْمُرُكُمْ فَتَأْتَمِرُونَ. حَتّى دارَتْ لَكُمْ بِنارَحَى الاِسْلامِ وَ دَرَّ حَلَبُ الایّام و خَضَعَتْ نَعْرَةُ الشِّرْكِ، وَ سَكَنَتْ فَوْرَةُ الاِفْكِ وَ خَبَتْ نیرانُ الْحَرْبِ وَ هَدَأَتْ دَعْوَةُ الْهَرْجِ وَ اسْتَوْسَقَ نِظامُ الدّینِ. فَأنّى جُرْتُم بَعْدَ البَیانِ وَ أَسْرَرْتُمْ بَعْدَ الاِعْلانِ وَ نَكَصْتُمْ بَعْدَ الإِقْدامِ عَنْ قَوْم نَكَثُوا اَیْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَ طَعَنُوا فى دینِكُمْ. «فَقاتِلُوا اَئِمَةَ الْكُفْرِ اِنَّهُمْ لا أَیْمانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَنْتَهُون». «اَلاَ تُقَاتِلوُنَ قَوْماً نَكَثُوا أَیْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَ هَمُّوا بِاِخْراجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُوكُم اَوَّلَ مَرَّة اَتَخْشَونَهُمْ فَاللَّهُ اَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ اِن كُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ» (توبه: 12 و 13). بلاغات النساء: ص 30. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحدید: ج 16، ص 236. مناقب: ج 2، ص 206. بحار الانوار: ج 43، ص 158.

281. أَلا وَ قَدْ أَرى اَنْ قَدْ أَخْلَدْتُمْ اِلَى الْخَفْضِ وَ أَبَْعَدْتُمْ مَنْ هُوَ اَحَقُّ بِالْبَسْطِ وَ القَبْض. وَرَكَنتُمْ اِلىَ الدَّعَةِ فَعُجْتُمْ عَنِ الدّینِ وَ مَجَجْتُمُ الّذى وَعَیْتُمْ وَدَسَعْتُمُ‌الَّذى سَوَّغْتُمْ. «فَاِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَ مَنْ فِى الاَرْضِ جَمیعاً فَاِنَّ اللَّه لَغَنِىٌ حَمِیدٌ» (ابراهیم، 6).
شرح نهج البلاغه: ابن ابى الحدید، ج 16، ص 213. مناقب: ج 2، ص 206. كشف الغمّة: ج 1، ص 491. الاحتجاج: ص 102. بحارالانوار: ج 43، ص 159. دلائل الامامة: ص 37.
282. به عنوان مثال، در این نمونه به دقت بنگرید:
اكبر گنجى: پیامبر در بدر و حنین و... به حق بر كفار و مشركان و معاندان شمشیر زد و در واقع گفتار و كردار و رفتار نبى، دلیل و حجت است. اما آیا جنگ‌هاى جبهه‌ حق علیه باطل پیامدهاى ناخواسته یا آثار وضعیه به دنبال ندارد؟... خشونت، فرزند خشونت است و درخت خشونت میوه‌هایى جز خشونت به بار نمی‌آورد. هیچ‌كس حق ندارد به صرف این‌كه خود را حق و دیگران را باطل می‌داند، دست به خشونت بزند. صبح امروز، 23/2/1378.
283. بحار الانوار: ج 7، ص 241.
284. محمّد (47): 7.
285. بقره (2): 217.
286. یا بِنْتَ رَسُولِاللّهِ لَقَدْ كانَ أَبُوكِ بِالْمُؤْمِنینَ رَؤُوفَاً رَحیماً وَ عَلَى الْكافِرینَ عَذاباً اَلیماً وَ اِذَا عَزَوْناهُ وَجَدْناهُ أباكِ دُونَ النِّساءِ وَ أَخَا ابْنِ عَمِّكِ دُونَ الاَخِلاّءِ. آثَرَهُ عَلَى كُلِّ حَمیم وَ ساعَدَهُ عَلَى الاَمْرِ الْعَظیمِ. لایُحِبُّكُمْ اِلاّ سَعیدٌ و لایُبغِضُكُمْ اِلاّ شَقِىٌّ بَعیدٌ!! وَ اَنْتُمْ عِتْرَةُ رَسُولِ اللّهِ الطَّیِّبُونَ وَ خِیَرَتُهُ الْمُنْتَجَبُونَ، عَلَى الْخَیْرِ أَدِلَّتُنا وَ اِلىَ الْجَنَّةِ مَسالِكُنا. الاحتجاج: ص 102.
287. وَ أَنْتِ یا خِیَرَةَ النِّساءِ وَابْنَةَ خَیْرِ الاَنْبِیاءِ صادِقَةٌ فِى قَوْلِكِ سابِقَةٌ فِى وُفُورِ عَقْلِكِ، غَیْرُ مَرْدُودَة عَنْ حَقِّكِ وَ لامَصْدُودَة عَنْ صِدْقِكِ. وَ وَاللّهِ ماعَدَوْتُ رَأْىَ رَسُولِ اللّه وَ لاعَمِلْتُ اِلاّ بِاِذْنِهِ! وَالرّائِدُ لایَكذِبُ أَهْلَهُ. وانی اُشْهِدُ اللّهَ ـ وَ كَفى بِهِ شَهیداًـ اَنّى سَمِعْتُ رَسُولَ اللّه یَقُولُ: «نَحْنُ مَعاشِرَ الاَنْبِیاءِ لانُوَّرِثُ ذَهَباً وَ لافِضَّةً وَ لاداراً و لاعِقاراً و اِنّما نُوَرِّثُ الكُتُبَ وَ الْحِكْمَةَ وَ الْعِلْمَ وَ النُّبُوَّةَ و ما كانَ لَنا مِنْ طُعْمَة فَلِوَلِىِّ الاَمْرِ بَعدَنا أَنْ یَحْكُمَ فیهِ بِحُكمِهِ»! الاحتجاج: ص 102.
288. وَ قَدْ جَعَلْنا ما حاوَلْتُهُ فىِ الْكُراعِ وَ السِّلاحِ. یُقابِلُ بِهِ المُسْلِمُونَ وَ یُجاهِدُونَ الْكُفّارَ و یُجالِدُوُنَ المَرَدَةَ الفُجّارَ وَ ذلِكَ بِاِجْماع مِنَ الْمُسْلِمینَ لَمْ اَتَفَرَّدْ بِهِ وَحْدى وَ لَمْ اَسْتَبِدَّ بِما كانَ الَّرأْىُ عِنْدى. وَ هذِهِ حالى وَ مالى هِى لَكِ وَ بَینَ یَدَیْكِ لانَزوى عَنْكِ وَ لانَدَّخِرُ دُونَكِ. وَ إِنَّكِ اَنْتِ سَیِّدَةُ اُمَّةِ اَبیكِ وَ الشَّجَرَةُ الطَّیِّبَةُ لِبَنیكِ لانَدْفَعُ مالَكِ مِن فَضلِكِ و لایُوضَعُ مِن فَرْعِكِ وَ أَصْلِكِ. حُكمُكِ نافِذٌ فیما مَلكَتْ یَداىَ، فَهَلْ تَرینَ اَن أُخالِفَ فى ذلِكَ أَباكِ؟! الاحتجاج: ص 102.
289. سُبْحانَ اللّهِ! ما كانَ أَبِى رَسُولُ اللّهِ عَنْ كِتابِ اللّه صادِفاً وَ لا لِاَحْكامِهِ مُخالِفاً بَلْ كانَ یَتَّبِعُ أَثَرَهُ وَ یَقْفُو سُوَرَهُ. أَفَتَجْمَعُونَ اِلَى الْغَدْرِ اعْتِلالا عَلَیْهِ بِالزُّورِ؟ وَ هذا بَعْدَ وَفاتِه شَبیهُ بِما بُغِىَ لَهُ مِنَ الْغَوائِلِ فى حَیاتِه. هذا كِتابُ اللّهِ حَكَماً عَدْلا وَ ناطِقاً فَصْلا یَقُولُ: «یَرِثُنى وَ یَرِثُ مِنْ آلِ یَعقوبَ» (مریم: 6) و یَقُولُ: «وَ وَرِثَ سُلَیْمانُ داوُوُدَ»(نمل: 16). فَبیَّنَ عَزَّوَجَلَّ فیما وَزَّعَ مِنَ الاَقْساطِ وَ شَرَّعَ مِنَ الْفَرائِضِ وَ الْمیراثِ وَ أَباحَ مِن حَظِّ الذُّكْرانِ وَ الاُناثِ ما اَزاحَ بِه عِلَّةَ الْمُبْطِلینَ وَ أَزالَ التَّظَنّى وَ الشُّبَهاتِ فىِ الْغابِرینَ. «كَلاّ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ اَمْراً فَصَبْرٌ جَمیلٌ وَ اللّهُ الْمُسْتَعانُ عَلى ما تَصِفُونَ» (یوسف:18). دلائل الامامة: ص 36. الاحتجاج: ص 106.
290. یا بِنْتَ رَسولِ اللّهِ اَنْتِ عَینُ الْحُجَّة وَ مَنْطِقُ الْحِكمَةِ لا أُدْلى بِجَوابِكِ وَ لا أَدفَعُكِ عَنْ صَوابِكِ وَلكِنَ الْمَسْلِمُونَ بَینِى وَ بَیْنَكِ! هُمْ قَلَّدُونى ما تَقَلَّدْتُ و بِاتِّفاق مِنْهُمْ أَخَذْتُ ما أَخَذْتُ؛ غَیرَ مُكابِر وَ لامُستَبِدٍّ و لامُسْتَأْثِر وَ هُمْ بِذلِكَ شُهُودٌ. الاحتجاج: ص 106.
291. مَعاشِرَ النّاسِ اَلْمُسْرِعَةِ اِلىَ القیلِ الْباطِلِ، الْمُغْضِیَةِ عَلَى الْفِعْلِ الْقَبیحِ الْخاسِرِ. أَفَلا یَتَدبَّرُونَ الْقُرآنَ أَمْ عَلى قُلُوب أَقْفالُها كَلاّ بَلْ رَانَ عَلى قُلُوبِكُمْ ما أَسَأتُمْ مِنْ اَعْمالِكُمْ فَأَخَذَ بِسَمْعِكُمْ وَ اَبْصارِكُمْ وَ لَبِئْسَ ما تَأَوّلْتُمْ وَ ساءَ ما بِهِ أَشِرْتُمْ وَ شَرَّ ما مِنْهُ اِغْتَصَبْتُمْ لَتَجِدُنَّ وَ اللّهِ مَحْمِلَهُ ثَقیلا وَ غِبَّهُ وَبیلا اِذا كُشِفَ لَكُمُ الغِطاءُ وَ بانَ ماوَراءَهُ الضَّراءُ وَ «بَدَأ لَكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ ما لَمْ تَكوُنوُا تَحْتَسِبُونَ وَ خَسِرَ هُنالِكِ المُبْطِلُونَ» (غافر: 78). المناقب: ج 2، ص 206. الاحتجاج: ص 106.
292. در قلمرو قرائتهاى مختلف از دین، مواردى چون نمونه‌هاى ذیل، جالب توجه می‌باشد:
عزتالله سحابى: به گفته امام على(علیه‌السلام) هر شیوه حكومتى كه مردم در آن تفاهم كنند، همان مورد رضاى خداوند است و تفاهم دینى و غیر دینى، معنا ندارد. روزنامه خرداد، 06/08/78: ص 5.
عبدالكریم سروش: قرائت‌هاى مختلف از دین زدودنى نیستند و همه را باید به رسمیت شناخت. ایران، 12/10/78.
عبدالكریم سروش: در تعارض تكالیف دینى و حقوق بشر، حقوق بشر مقدم است؛ متأسفانه فقهاى ما اطلاعات برون‌دینى ندارند و متوجه این نكات نیستند. روزنامه صبح امروز، شهریور 78.
عمادالدین باقى: آیات قرآن، صریحاً اصل «عیسى به دین خود، موسى به دین خود» را تأیید می‌کند و هرگز اهل كتاب یا حتى كافران و مشركان را طرد نمی‌کند. روزنامه خرداد، 19/08/78: ص 6.
مجید محمدى: دین حقیقى با لیبرالیسم سازگار است. این دین سنتى است كه چون با آزادى مخالف است، با لیبرالیسم هم مخالف است؛ لذا قرائتى از دین صحیح است كه با لیبرالیسم سازگار باشد. ماهنامه جامعه سالم، تیر 78.
فرامرز شكورى: اراده مردم، همان اراده خداست و انتخاب مردم هم، همان انتخاب خداست؛ لذا دموكراسى غربى با دین سازگار است. ماهنامه آبان، شهریور 77.
293. كشف الغمّة: ج 2، ص 537.
294. عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسار قالَ: سَمِعْتُ اَبا عَبْدِ اللّهِ(علیه‌السلام) یَقُولُ: اِنَّ قائِمَنا اِذا قامَ اِسْتَقْبَلَ مِنْ جَهْلِ النّاسِ اَشَدَّ مِمَّا اِسْتَقْبَلَهُ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله علیه وآله وسلم) مِنْ جُهّالِ الْجاهِلِیَةِ. قُلْتُ وَ كَیْفَ ذاكَ؟! قالَ: اِنَّ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله علیه وآله وسلم) أَتىَ النّاسُ وَ هُمْ یَعبُدُونَ الحِجارَةَ وَ الصُّخَور وَ العیدانَ وَ الخَشَبَ الْمَنْحُوتَةَ وَ اِنَّ قائِمَنا اِذا قامَ أَتىَ النّاسُ وَ كُلُّهُمْ یَتأَوَّلُ عَلَیْهِ كِتابُ اللّهِ یَحْتَجُّ عَلَیْهِ بِهِ؛ ثُمَ قالَ: اَما وَ اللّه لَیُدْخِلُنَّ عَلَیْهِم عَدْلَهُ جَوْفَ بُیُوتِهِمْ كَما یَدْخُلُ الْحَرُّ وَ القَرُّ؛ هنگامى كه قائم ما قیام می‌نماید، آزارى كه از جهالت و نادانى مردمان می‌بیند، از آزار و اذیتى كه پیامبر از جاهلان دوره جاهلیت دید، بیشتر و شدیدتر است. عرض كردم: چگونه؟ فرمود: همانا رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) بر مردمانى مبعوث شد كه سنگ، تخته سنگ‌هاى بزرگ، چوب و مجسمه‌هاى چوبى را می‌پرستیدند؛ اما هنگامى كه قائم ما قیام می‌نماید، مردم كتاب خدا(قرآن) را (از پیش خود) تأویل می‌نمایند و با استناد به تأویل خود با آن حضرت به بحث و جدال می‌پردازند؛ ولى عاقبت حضرت، عدل خود را بر آن‌ها و در خانه‌هاى آن‌ها وارد خواهد كرد؛ همان‌گونه كه گرما و سرما داخل می‌شود. الغیبة: ص 96. اثبات الهداة: ج 3، ص 544. حلیة الابرار: ج 2، ص 630. بحارالانوار: ج 52، ص 362، حدیث 131 و 133.
295. نساء (4): 59.
296. محمد مجتهد شبسترى: وحى، امرى تجربى است؛ نه امرى گزارهاى. وحى، یافتنى است. پیامبر هم وحى را تجربه كرد و یافت. قرآن هم می‌گوید تو وحى را تلقى كردى و از مخاطبان خود نیز خواسته كه وحى را تلقى كنند. ماهنامه چشم انداز ایران، فروردین و اردیبهشت 79، ش 4، ص 68.
297. مقصود فراستخواه: نزول عربى قرآن به این معنا نیست كه تنها واژگان و جملات آن عربى باشد؛ بلكه قرآن با معلومات و ادبیات و معتقدات آن زمان عرب، تلائم دارد... .نشاط، ش اول .
298. حبیبالله پیمان: قرآن، قابل نقد عقلى و تجربى است و خود قرآن نیز در آیات بسیارى دعوت به آن نموده است. هفته نامه پیام هاجر، 23/09/78، ص 6.
299. براى مثال، ذكر چند نمونه دیگر از قرائتهاى انحرافى را كه در مطبوعات ایران اسلامى منعكس شده است، كافى مىدانیم:
محمد مجتهد شبسترى: اثبات حق حاكمیت به معناى حقوقى آن براى خدا اشكالات فراوان دارد. آیه «ان الحكم الا لله» به این معنا نیست كه خداوند حق حاكمیت بر مردم دارد تا بحث شود كه این حق را به چه كسى سپرده است... . از آیه «اطیعوا الله و اطیعواالرسول.....»، هیچ حق حاكمیتى براى پیامبر و غیره فهمیده نمی‌شود. ... آیا امروز هم مسلمانان موظف هستند به همان مضمون آیات قرآن عمل كنند؟ مثلا آیا اكنون هم باید به مضمون آیه قصاص عمل كنند؟ جواب فتوایى حكم به لزوم می‌کند؛ لكن اگر فتوایى منافى نیازهاى روز جامعه و عدالت باشد، به راحتی می‌توان از آن صرفنظر كرد؛ ولو مجمع علیه باشد. هفته‌نامه آبان، 28/01/79: ش 121، ص 4.
عبدالكریم سروش: طبق نظر قرآن هر حكمى كه فوق طاقت جسمى یا روحى انسان بشود ملغى است. طاقت و وسع هم به حسب زمان‌ها تغییر می‌کند؛ لذا اگر بر حسب مرور زمان، حكمى از احكام اسلامى قابل تحمل براى مردم نبود ولو از نظر روحى، آن حكم ساقط است. ماهنامه زنان، دى 78: ش 59، ص 33.
عبدالكریم سروش : در حیطه ولایت باطنى، رابطه مرید و مرادى برقرار است؛ اما در حیطه ولایت سیاسى، حتى ائمه هم وجوب اطاعت ندارند؛ چه رسد به فقیه. مردم می‌توانند بر امام معصوم هم خرده بگیرند، انتقاد كنند و در جایى فرمانش را اطاعت نكنند. ماهنامه كیان، آبان 78.
300. مائده (5): 38.
301. نور ( )، 2.
302. در این قرائت، به دقت نظر افكنید:
محمد مجتهد شبسترى: چون خطابات الهى، خطاب مطلق است؛ نه خطاب حكومى، باید عارى از هر گونه صلابت و خشونت و تحمیل باشد و بویى مشامنواز بدهد. ماهنامه كیان، فروردین 78.
303. الصراط المستقیم: ج 3، ص 55. الاحتجاج: ص 17. تفسیر امام حسن عسكرى(علیه‌السلام): ص 343.عوالى اللئالى: ج 1، ص 18. بحارالانوار: ج 2، ص 5.
304. از پیام امام خمینى به مناسبت روز زن، تاریخ 15/2/1359. صحیفه نور: ج 12، ص 72.
305. از پیام امام خمینى به مناسبت روز زن، تاریخ 26/2/1358. صحیفه نور: ج 6، ص 185.
306. از فرموده‌هاى امام خمینى در دیدار با گروهى از خواهران به مناسبت روز زن، 11/12/64.صحیفه نور: ج 19، ص 278.
307. از پیام امام خمینى به مناسبت روز زن، تاریخ 26/2/58. صحیفه نور: ج 6، ص 187.
308. از پیام امام به مناسبت روز زن، 15/2/59. صحیفه نور: ج 12، ص 72.
309. همان.
310. از پیام امام خمینى به مناسبت روز زن، 25/1/61. صحیفه نور: ج 16، ص 125.
311. از فرموده‌هاى امام در دیدار با گروهى از خواهران به مناسبت روز زن. تاریخ 11/12/64. صحیفه نور: ج 19، ص 278.
312. از فرموده‌هاى امام خمینى در دیدار با گروهى از خلبانان نیروى هوایى. تاریخ 4/2/60.صحیفه نور: ج 14، ص 200.
313. از پیام امام خمینى به مناسبت روز زن. تاریخ 26/2/58. صحیفه نور: ج 6، ص 187.
314. از فرموده‌هاى امام در جمع پاسداران. تاریخ 8/3/58. صحیفه نور: ج 7، ص 17.
315. از فرموده‌هاى امام در دیدار با گروهى از بانوان. تاریخ 27/2/59. صحیفه نور: ج 12، ص 72.
316. از فرموده‌هاى امام در جمع پرسنل نیروى هوایى، تاریخ 22/1/58. صحیفه نور: ج 5، ص 283.با اندكى ویرایش.
317. از فرموده‌هاى امام خمینى در جمع رزمندگان ارتش و سپاه، تاریخ 18/12/60. صحیفه نور: ج 16، ص 67.
318. فرید: یگانه، یكتا.
319. از فرمودههاى امام خمینى در جمع بانوان به مناسبت روز زن، تاریخ 21/12/63. صحیفه نور: ج 19،ص 120.
320. از فرمودههاى امام خمینى در دیدار با گروهى از خواهران به مناسبت روز زن. 11/12/64. صحیفه نور:ج 19، ص 279.
321. از پیام امام به مناسبت روز زن. تاریخ 15/2/59. صحیفه نور: ج 12، ص 72.
322. از پیام امام خمینى به مناسبت روز زن، تاریخ 26/2/58. صحیفه نور: ج 6، ص 185.
323. ولایت فقیه، امام خمینى: ص 43.
324. از فرموده‌هاى امام خمینى در دیدار با گروهى از خواهران به مناسبت روز زن، تاریخ 11/12/62.صحیفه نور: ج 19، ص 278. با اندكى ویرایش.
325. از پیام امام خمینى به مناسبت روز زن. تاریخ 26/2/58. صحیفه نور: ج 6، ص 185.
326. آداب الصلوة، امام خمینى: ص 329.
327. تفسیر برهان: ج 4، ص 478.
328. از وصیّت نامه سیاسى الهى امام خمینى. صحیفه نور: ج 21، ص 171.
329. آداب الصلوة، امام خمینى: ص 377.
330. از پیام امام خمینى به مناسبت روز انقلاب اسلامى و شهادت. تاریخ 16/11/65. صحیفه نور: ج 20، ص 61
331. از پیام امام خمینى به مناسبت روز زن. تاریخ 25/1/26. صحیفه نور: ج 16، ص 125.
332. از فرموده‌هاى امام در جمع مسؤولان كشور. تاریخ 1/1/62. صحیفه نور: ج 17، ص 216.
333. از فرموده‌هاى امام در جمع رزمندگان ارتش و سپاه. تاریخ 18/12/60. صحیفه نور: ج 16، ص 67.
334. از پیام امام خمینى(قدس سره) به مناسبت روز تولد امام حسین(علیه السلام)، تاریخ 26/3/59، صحیفه نور: ج 12، ص 181.
335. از فرموده‌هاى امام(قدس سره) در جمع كاركنان اداره بهدارى و بهزیستى. تاریخ 13/4/58، صحیفه نور: ج 8، ص 18.
336. طاعتنا نظاما للمله و امامتنا امانا للفرقه. شرح نهج البلاغه ی ابن ابی الحدید: ج 16، ص 211.
337. ولایت فقیه، امام خمینی قدس سره: ص 27.
338. شنبه، 8/ 11/ 1367.
339. نامه به مدیر عامل صدا و سیما، 9/ 11/ 67، صحیفه ی نور: ج 21، ص 76.