شیعه پاسخ می گوید

نویسنده : آیت الله مکارم شیرازی

چه کسى متعه را تحریم کرد؟

سخنى را که در بالا از جابر بن عبدالله نقل کردیم اشاره به حدیث معروفى است که بسیارى از محدّثان و مفسّران و فقیهان اهل سنّت در کتاب هاى خود از خلیفه دوّم نقل کرده اند. متن حدیث چنین است:
«متعتان کانتا مشروعتین فى عهد رسول الله(صلى الله علیه وآله) و أنا أنهى عنهما متعة الحجّ و متعة النساء; دو نوع متعه در عصر رسول خدا(صلى الله علیه وآله) مشروع و جایز بود ولى من از آنها نهى مى کنم: حج به صورت تمتّع و ازدواج موقّت».
و در بعضى از طرق حدیث آمده است: «و اعاقب علیهما; و مجازات بر آن مى کنم».
منظور از متعه حج آن است که نخست عمره را بجا آورده و از احرام خارج شوند و بعد از مدّتى کوتاه یا طولانى مجدّداً احرام به حج ببندند.
این حدیث از احادیث مشهور است که با مختصر تفاوتى از عمر نقل شده که در بالاى منبر در حضور مردم بیان کرد که ذیلا به هفت منبع از منابع حدیث، فقه و تفسیر اهل سنّت اشاره مى کنیم:
1ـ مسند احمد، جلد 3، صفحه 325.
2ـ سنن بیهقى، جلد 7، صفحه 206.
3ـ المبسوط سرخسى، جلد 4، صفحه 27.
4ـ المغنى ابن قدامه، جلد 7، صفحه 571.
5ـ محلى ابن حزم، جلد 7، صفحه 107.
6ـ کنزالعمّال، جلد 16، صفحه 521.
7ـ تفسیر کبیر فخر رازى، جلد 10، صفحه 52.
این حدیث پرده از روى مسائل متعدّدى بر مى دارد:

الف) حلیّت متعه در دوران خلیفه اوّل

متعه (ازدواج موقّت) در تمام دوران حیات پیامبر(صلى الله علیه وآله) حتّى در دوران خلیفه اوّل مباح بوده و خیلفه دوّم از آن نهى کرده است!

ب) اجتهاد در مقابل نصّ

خلیفه به خود اجازه مى داد که در برابر نصّ صریح پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله)قانونگزارى کند، حال آن که قرآن مى گوید: « وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا ; آنچه را پیامبر(صلى الله علیه وآله) براى شما آورده بگیرید و آنچه را نهى کرده خوددارى کنید».(87)
آیا کسى جز پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) حقّ تصرّف در احکام الهى را دارد؟ آیا کسى مى تواند بگوید رسول خدا چنین کرد و من چنین مى کنم؟
آیا اجتهاد مقابل نصّ صریح پیامبر(صلى الله علیه وآله) که برگرفته از کلام خدا است، جایز است؟
حقیقت این است که کنار گذاشتن دستور رسول خدا(صلى الله علیه وآله) با این صراحت واقعاً حیرت انگیز است.
اضافه بر این اگر راه براى اجتهاد در مقابل نصّ گشوده شود، چه دلیلى دارد که دیگران دست به چنین کارى نزنند؟ آیا اجتهاد مخصوص یک نفر بوده و دیگران مجتهد نیستند؟ این مسأله بسیار مهمّى است، زیرا با گشوده شدن باب اجتهاد در برابر نص، چیزى از احکام الهى مصونیّت پیدا نمى کند، و هرج و مرج غریبى در احکام جاودانه اسلام پدید مى آید و در واقع کلّ احکام اسلام به خطر مى افتد.