تماشای فرزانگی و فروزندگی

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: غلامرضا گلی زواره

مقدمه معاونت پژوهش

حقیقت اصیل‌ترین، جاودانه‌ترین و زیباترین راز هستى و نیاز آدمى است كه سلسله مؤمنان و عالمان صادق چه جان‌ها كه در راه آن نباخته، و جاهلان و باطل‌پرستان چه توطئه‌ها و ترفندها كه براى محو و مسخ آن نساخته‌اند. چه تلخْواقعیتى است مظلومیت حقیقت، و چه شیرینْ‌حقیقتى است این واقعیت كه در مصاف همیشگى حق و باطل، حق سربلند و سرفراز است و باطل از بین‌رفتنى و نگونسار. این والا و بالانشینىِ حقیقت، گذشته از سرشت حق، وام‌دار كوشش‌هاى خالصانه و پایان‌ناپذیر حقیقت‌جویانى است كه در عرصه نظر و عمل كمر همت محكم بسته و از دام و دانه دنیا رسته‌اند، و در این میان، نقش و تأثیر ادیان و پیامبران الهى، و به‌ویژه اسلام و پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) و جانشینان برحق و گرامى او(علیهم السلام)، برجسته‌ترین است.
دانشمندان نام‌آور شیعه رسالت خطیر و بى‌نظیر خویش را بهره‌گیرى از عقل و نقل و غوص در دریاى معارف قرآن و برگرفتن گوهر ناب حقیقت از سیره آن پیشوایان و عرضه آن به عالم بشرى و دفاع جانانه در برابر هجوم ظلمت‌پرستان حقیقت‌گریز دانسته و در این راه دیده‌ها سوده
﴿ صفحه 10 ﴾
و جان‌ها فرسوده‌اند. اكنون در عصر بحران معنویت كه دشمنان حقیقت و آدمیت هر لحظه با تولید و انتشارِ فزون از شمارِ آثار نوشتارى و دیدارى و به‌كارگیرى انواع ابزارهاى پیشرفته سخت‌افزارى و نرم‌افزارى در عرصه‌هاى گوناگون براى سیطره بر جهان مى‌كوشند، رسالت حقیقت‌خواهان و اندیشمندان حوزوى و دانشگاهى، به‌ویژه عالمان دین، بس عظیم‌تر و سخت دشوارتر است.
در جهان تشیع، پژوهشگران حوزوى در علوم فلسفى و كلامى، تفسیرى و حدیثى، فقهى و اصولى و نظایر آن كارنامه درخشانى دارند، و تأملات ایشان بر تارك پژوهش‌هاى اسلامى مى‌درخشد. در زمینه علوم طبیعى و تجربى و فناورى‌هاى جدید نیز پژوهشگران ما تلاش‌هایى چشمگیر كرده، گام‌هایى نویدبخش برداشته و به جایگاه درخور خویش در جهان نزدیك شده‌اند، و مى‌روند تا با فعالیت‌هاى روزافزونشان مقام شایسته خویش را در صحنه علمى بین‌المللى بازیابند. ولى در قلمرو پژوهش‌هاى علوم اجتماعى و انسانى تلاشهاى دانشمندان این مرز و بوم آن‌گونه كه شایسته نظام اسلامى است به بار ننشسته و آنان گاه به ترجمه و اقتباس نظریات دیگران بسنده كرده‌اند. در این زمینه كمتر مى‌توان ردّ پاى ابتكارات و به‌ویژه خلاقیت‌هاى برخاسته از مبانى اسلامى را یافت و تا رسیدن به منزلت مطلوب راهى طولانى و پرچالش در پیش است. از این روى، افزون بر استنباط، استخراج، تفسیر و تبیین آموزه‌هاى دینى و سازماندهى معارف اسلامى، كاوش در مسائل علوم انسانى و اجتماعى از دیدگاه اسلامى و تبیین آنها از مهم‌ترین اهداف و اولویت‌هاى مؤسسات علمى به‌ویژه مراكز پژوهشى حوزه‌هاى علمیه است.
﴿ صفحه 11 ﴾
مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(رحمه الله) در پرتو تأییدات رهبر كبیر انقلاب اسلامى و حمایت‌هاى بى‌دریغ خلف صالح وى، حضرت آیت‌الله خامنه‌اى «مد ظله العالى» از آغازِ تأسیس بر اساس سیاست‌ها و اهداف ترسیم شده از سوى حضرت آیت‌الله محمدتقى مصباح یزدى «دامت بركاته» به امر پژوهش‌هاى علمى و دینى اهتمام داشته و در مسیر برآوردن نیازهاى فكرى و دینى جامعه، به پژوهش‌هاى بنیادى، راهبردى و كاربردى پرداخته است. معاونت پژوهش مؤسسه براى تحقق این مهم، افزون بر برنامه‌ریزى و هدایت دانش‌پژوهان و پژوهشگران، در زمینه نشر آثار محققان نیز كوشیده و بحمدالله تاكنون آثار ارزنده‌اى را در حد توان خود به جامعه اسلامى تقدیم كرده است.
كتابِ پیش روى، برگرفته‌اى از مقالات، مصاحبه‌ها و سخنرانى‌هاى استاد فرزانه، حضرت آیت‌الله محمدتقى مصباح یزدى «دامت بركاته» درباره‌ى علامه طباطبایى(رحمه الله) است كه با تلاش پژوهشگر ارجمند آقاى غلامرضا گلى‌زواره نگارش یافته است. هدف اصلى كتاب ارائه مطالبى اخلاقى، آموزشى و تربیتى براى علاقه‌مندان است. معاونت پژوهش، دوام عمر پربركت معظم‌له و توفیق روزافزون پژوهشگر محترم این اثر را از خداوند متعال خواستار است.
معاونت پژوهش مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(رحمه الله)
﴿ صفحه 12 ﴾
﴿ صفحه 13 ﴾
قال الصادق(علیه السلام): اِنَّ العُلماءَ وَرَثَةُ الانبیاءِ.(1)
امام صادق(علیه السلام) فرمود: عالمان میراث‌داران پیامبران هستند.
حیات فكرى، فرهنگى و معنوى جامعه به عواملى بستگى دارد كه وجود مشاهیر و عالمان یكى از این عوامل به‌شمار مى‌رود، ملّتى كه از وجود دانشوران و بزرگان علم و معرفت بهره برده است زنده و پویاتر به مسیر هدایت و بصیرت گام مى‌نهد.
تكریم اندیشمندان متعهد كه كوشش‌هاى علمى و خردورزى خود را در جهت رشد معنوى و ایمانى جامعه بكار گرفته‌اند جویبار فضل و فضیلت را در دشت تشنه‌ى انسانیت جارى مى‌سازد.
یكى از مصادیق این عالمان ربّانى در عصر اخیر علامه سید محمدحسین طباطبایى(رحمه الله) مى‌باشد. او به راستى در زمره‌ى ستارگان فروزان آسمان حكمت و معرفت است كه تاریكى‌هاى نگران‌كننده را زدود، ارزش‌هاى والا را پاسدارى كرد و به مردم شناسانید، حیات معقول را تفسیر كرد، لحظه‌اى از كرانه‌ى قرآن و عترت دور نگردید و مرزهاى مقدس ارزشمندترین سرمایه‌هاى انسانى یعنى ایمان و تقوا را از گزند
﴿ صفحه 14 ﴾
توفان‌هاى تهاجم و یورش‌هاى خفاشان شب‌پرست مصون نگاه داشت و در این راه تلاشى فراوان نمود و مرارت‌هایى گران دید و از لذّت‌هاى بدنى و آسایش‌هاى زندگى عادى و كامروایى‌هاى متداول چشم پوشید.
او در حالى كه به سلاح پارسایى و توكّل مُسلّح بود برپا خاست و با خامه‌ى پرتوان و همّت والایش آثارى گران‌سنگ را به رشته‌ى تألیف درآورد كه نه‌تنها مورد استفاده‌ى عموم مردم بلكه ماخذ و منبعى براى دانشوران دیگر به‌شمار مى‌رود، در نوشته‌هایش علاوه بر تقیّد و تعهد قرآنى و التزام به باورهاى ملكوتى اسلام، ابتكار، خلاقیت و نوآورى‌هاى فوق‌العاده‌اى مشاهده مى‌گردد.
آن بزرگمرد عرصه‌ى اندیشه و بینشِ ژرف، شاگردان برجسته‌اى پرورش داد كه هر كدامشان مشعل‌داران بزرگ در جامعه اسلامى به‌شمار مى‌روند. زیربناى فكرى و فرهنگى انقلاب اسلامى ایران را شاگردان امام خمینى و این فیلسوف فرزانه و مفسّر گرانمایه غنا بخشیدند و بعد از پیروزى این نهضت بزرگ شیعى به رهبرى امام خمینى(رحمه الله) پرورش‌یافتگان رهبر انقلاب و علامه طباطبایى با تلاش‌هاى علمى و پژوهش‌هاى مداوم جامعه‌ى مسلمان را از چشمه‌هاى جوشان اندیشه اسلامى بهره‌مند ساخته و مى‌سازند.
پس سزاوار است كه شیعیان به این قلّه‌ى رفیع افتخار كنند و به دانش سرشار، پارسایى، وارستگى، و مجاهدت‌هاى علمى او مباهات نمایند و آثار ارزشمند و تلاش‌هاى ارجدارش را قدر نهند.
﴿ صفحه 15 ﴾
نوشتارى كه پیش روى خوانندگان است، برگرفته‌اى از مقالات، سخنرانى‌ها و مصاحبه‌هاى استاد آیت‌الله محمدتقى مصباح یزدى، درباره‌ى علامه طباطبایى است كه نگارنده افتخار تدوین و تبویب آن را در شش فصل بدست آورده‌ام و براى روشن شدن برخى مفاهیم رجالى، تاریخى و پاره‌اى كتاب‌شناسى‌ها، در پاورقى توضیحاتى را ذكر نموده‌ام. البته نگارنده مصداق این عبارت هستم كه: «اُحِبُّ الصالحین ولَسْتُ مِنْهُمْ لَعَّلَ الله یَرزُقُنى صلاحا» و در خاتمه سروده‌ى حافظ را ترنّم مى‌نماییم:
جان پرور است قصه‌ى ارباب معرفت *** رمزى برو بپرس، حدیثى بیا بگو
والسّلام
غلامرضا گلى زواره دیماه 1385
﴿ صفحه 16 ﴾
﴿ صفحه 17 ﴾

فصل اول: طلایه‌دار تحقیق و تزكیه

﴿ صفحه 18 ﴾
﴿ صفحه 19 ﴾

گوهرهاى تابناك

الحمدلله الّذى اكرمنى بمعرفتكم ومعرفة اولیائكم ورزقنى البراءة من اعدائكم.
معرفت بشر در تمامى عرصه‌هاى علمى، فلسفى و عرفانى و به طور كلى در زمینه‌هاى فرهنگى، فكرى و معنوى مرهون پژوهش‌هاى پُرمایه و تلاش‌هاى خستگى‌ناپذیر شخصیت‌هایى است كه به‌دور از انگیزه‌هاى شخصى و بدون شهرت‌طلبى و آوازه‌خواهى، عمر بابركت خویش را وقف كشف رازهاى هستى نموده‌اند و هرگز ارزش‌هاى والا و حقایق ناب و گوهرهاى گرانبهاى تقوا و فضیلت را به زر و زیور دنیا نفروخته‌اند و دل پاك و تابناك خود را به جاه و مقام موهوم و فناپذیر و زودگذر نفروخته‌اند.
اگر معیار ارزش‌هاى انسانى را تقرّب به خداوند متعال بدانیم كه مى‌دانیم، در مقام ارزیابى شخصیت‌هاى علمى باید بالاترین بها را به كسانى دهیم كه در راه آشنا نمودن انسان‌ها به راه خدا، پرورش حق‌طلبان و طهارت‌جویان، گام برداشته‌اند و در میدان تعلیم و تربیت و تحقیق و نیز در عرصه تربیت و تزكیه، گوى سبقت را از همگنان ربوده‌اند: فِیهِ رِجالٌ یُحِبُّونَ أَنْ یَتَطَهَّرُوا وَاللهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرِینَ.(2)
﴿ صفحه 20 ﴾
از درخشان‌ترین چهره‌هاى طلایه‌دار در این دو میدان به خصوص در دو قرن اخیر استاد عظیم‌الشأن، علاّمه جلیل‌القدر، حضرت آیت‌الله سید محمدحسین طباطبایى(رحمه الله) مى‌باشد كه ان شاء الله خداى متعال ایشان را با اجداد طاهرینش محشور فرماید و به عالى‌ترین مقام فائز گرداند.
سخن گفتن درباره شخصیتى كه جهان اسلام مرهون پژوهش‌هاى تفسیرى و فلسفى و عرفانى وى مى‌باشد درخور هركسى نمى‌باشد و ورود بال و پر شكسته‌اى چون این بنده در چنین عرصه‌اى، عِرض خود بُردن و زحمت خوانندگان دادن است. به راستى چه مى‌توان گفت درباره كسى كه یكى از مراجع بزرگ در حقش مى‌فرمود:
«در جهان تشیع، علامه طباطبایى از لحاظ جامعیت بین علم و تقوا، كم‌نظیر بلكه بى‌نظیر است».
پس بهتر آن‌كه براى خالى نبودن عریضه، به چند جمله‌اى اكتفا كنم.