سیری در ساحل(بینش و منش حضرت امام خمینی(ره))

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: علی احمدی خواه

فصل اول: كلیّات

﴿ صفحه 14 ﴾
﴿ صفحه 15 ﴾

كلیات

1. اشاره به دو نظریه جامعه‌شناسى، مبنى بر این‌كه آیا نوابغ و قهرمانان، جامعه و تاریخ را مى‌سازند یا برعكس؟

دگرگونى‌هایى كه در زندگى اجتماعى انسان‌ها و جوامع مختلف پدید آمده است، علل و عوامل گوناگونى داشته و شاخه‌اى از جامعه‌شناسى به بررسى این موضوع اختصاص داده شده است. این دانشمندان «علم‌الاجتماع» و كسانى كه در فلسفه تاریخ بحث و تحقیق كرده‌اند، گرایش‌هاى مختلفى را پدید آورده و نظریه‌هاى متفاوتى را ابراز كرده‌اند. آنان در این مسأله، یك اختلاف اساسى با هم دارند و آن این‌كه آیا جامعه و تاریخ، ساخته دست قهرمانان هستند یا قهرمانان، ساخته دست جوامع هستند و افراد، نقشى اساسى در جامعه ندارند؟ به عبارت دیگر، قهرمانان فكر و عمل، جامعه و تاریخ را مى‌سازند یا تاریخ و جامعه ـ در بستر و دامن خود ـ نوابغ را مى‌پرورانند؟
به طور عمده، نظریه‌ها را مى‌توان به دو بخش تقسیم كرد؛ یك دسته معتقدند، دگرگونى‌هاى اجتماعى بیشتر بر اثر عوامل سیاسى، اقتصادى و گاهى عوامل فرهنگى پدید مى‌آید. به هر حال، پدید آمدن پدیده‌هاى اجتماعى را باید در محیط اجتماعى بررسى كرد.
صاحبان این نظریه، نقش افراد را ناچیز مى‌شمارند و بر این باورند كه خود
﴿ صفحه 16 ﴾
جامعه، قانونمند است و با قوانین خاصِّ خودش، دگرگونى‌هایى پیدا مى‌كند. در این دیدگاه، افراد، نقش رهبران (نوابغ و قهرمانان)، كمرنگ جلوه داده مى‌شود. در مقابل، گروه دیگرى این تغییرها را بیشتر معلول تأثیر شخصیت‌هاى بزرگ تلقّى مى‌كنند و تا آن‌جا پیش مى‌روند كه گاهى اظهار مى‌كنند: «تاریخ، ساخته دست قهرمانان است».
اینان، معتقدند كه «قهرمانان»، نقش اساسى را در تغییرهاى اجتماعى بازى مى‌كنند (منظور از «قهرمانان» نیز، اشخاصى‌اند كه داراى مزایاى ویژه‌اى باشند و فعالیت‌هاى برجسته‌اى انجام بدهند و تحولى در جامعه به وجود بیاورند).
نظریه‌پردازان اخیر، بیشتر به بررسى ویژگى‌هاى روان‌شناختى رهبران و قهرمانانِ جامعه مى‌پردازند. آنان بررسى مى‌كنند در حركتى كه به دست رهبر معیّنى به وجود آمده چه عاملى جنبه اصلى داشته است و كدام یك از ابعاد شخصیت وى در پیشرفت كار و موفقیت او مؤثر بوده است و حتى گاهى بعضى از ویژگى‌هاى منفى‌شخصیت رهبران، مانند خودبزرگ‌بینى، داشتن روحیه پرخاشگرى، عواطف تند و امورى از این قبیل را عوامل پیروزى رهبران معرفى مى‌كنند!