سجاده های سلوک(شرح مناجات‌های امام سجاد علیه‌السلام)جلد دوم

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: کریم سبحانی

نمایه‌ها

آیات
حمد
بقره
اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ... (257)......................................... 59
أُولَئِكَ عَلَیْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ (157).............................. 63
فَاذْكُرُونِی أَذْكُرْكُمْ (152).............................................................................. 272, 310, 312
لا یُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمَانِكُمْ وَلَكِنْ یُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ (225)............... 291
﴿ صفحه 388 ﴾
وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا یَتَفَجَّرُ مِنْهُ الأنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا یَشَّقَّقُ فَیَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا یَهْبِطُ مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ ... (74) 225
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا یُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَالَّذِینَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ... (165) 28, 38, 72
آل‌عمران
وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَلا تَفَرَّقُوا... (103).............................................................. 320
وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْیَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ (169)............... 43
وَمَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلاّ مَتَاعُ الْغُرُورِ (185)............................................................................ 102
وَمَنْ یَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِیَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِیمٍ (101)......................................... 320, 326
﴿ صفحه 389 ﴾
نساء
وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِیمَ خَلِیلا (125)...................................................................................... 248
مائده
قَالَ اللَّهُ هَذَا یَوْمُ یَنْفَعُ الصَّادِقِینَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا أَبَدًا ... (119) 83
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ وَجَاهِدُوا فِی سَبِیلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (35)........... 132
انعام
قُلْ أَرَأَیْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَیْرُ اللَّهِ یَأْتِیكُمْ بِهِ ... (46) 166, 168
وَالْمَلائِكَةُ بَاسِطُو أَیْدِیهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْیَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَیْرَ الْحَقِّ ... (93) 333
وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَیُرْسِلُ عَلَیْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لا یُفَرِّطُونَ (61) 333
﴿ صفحه 390 ﴾
اعراف
أُولَئِكَ كَالأنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ (179).................................................................................. 244
وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِی نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِیفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ وَلا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِینَ (205) 268
انفال
وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِیرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (45)............................................................................ 311
توبه
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِینَ یَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ وَلْیَجِدُوا فِیكُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ (123) 56
یونس
إِنَّمَا مَثَلُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الأرْضِ مِمَّا یَأْكُلُ النَّاسُ ... (24) 371
﴿ صفحه 391 ﴾
وَإِذَا مَسَّ الإنْسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنْبِهِ أَوْ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَنْ لَمْ یَدْعُنَا إِلَى ضُرٍّ مَسَّهُ ... (12) 190
وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلاّ بِإِذْنِ اللَّهِ... (100)................................................................... 58
یوسف
اقْتُلُوا یُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا یَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِیكُمْ وَتَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِینَ (9) 169
(90)....................................... 206, 215
وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ وَكَانُوا فِیهِ مِنَ الزَّاهِدِینَ (20).................................. 377
رعد
وَیُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالْمَلائِكَةُ مِنْ خِیفَتِهِ وَیُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَیُصِیبُ بِهَا مَنْ یَشَاءُ ... (13).......... 225
حجر
نحل
وَمَا بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَیْهِ تَجْأَرُونَ (53)................................... 48
﴿ صفحه 392 ﴾
اسراء
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالأرْضُ وَمَنْ فِیهِنَّ وَإِنْ مِنْ شَیْءٍ إِلاّ یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِیحَهُمْ ... (44) 218
کهف
هُنَالِكَ الْوَلایَةُ لِلَّهِ الْحَقِّ (44).............................................................................................. 58
طه
إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنَا لِیَغْفِرَ لَنَا خَطَایَانَا وَمَا أَكْرَهْتَنَا عَلَیْهِ مِنَ السِّحْرِ وَاللَّهُ خَیْرٌ وَأَبْقَى (73).......... 102
وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِی (41).................................................................................................... 90
وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَیْنِی (39).................................................................................................. 197
انبیاء
یُسَبِّحُونَ اللَّیْلَ وَالنَّهَارَ لا یَفْتُرُونَ (20)............................................................................. 299
حج
نور
﴿ صفحه 393 ﴾
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ یُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَالطَّیْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَتَسْبِیحَهُ ... (41) 218, 235
نمل
قصص
قُلْ أَرَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَیْكُمُ اللَّیْلَ سَرْمَدًا إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَیْرُ اللَّهِ یَأْتِیكُمْ بِضِیَاءٍ أَفَلا تَسْمَعُونَ (71) 167
عنکبوت
فَإِذَا رَكِبُوا فِی الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ یُشْرِكُونَ (65)........ 47, 156, 324
لقمان
سجده
تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ (16)... 283
﴿ صفحه 394 ﴾
قُلْ یَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِی وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ (11)............................ 333
احزاب
وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِیلاً (42)............................................................................................. 310
....................................................... 272, 310
فاطر
إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّیِّبُ (10).......................................................................................... 159
وَمَا كَانَ اللَّهُ لِیُعْجِزَهُ مِنْ شَیْءٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَلا فِی الأرْضِ (44)................................. 368
یس
صافات
زمر
اللَّهُ یَتَوَفَّى الأنْفُسَ حِینَ مَوْتِهَا وَالَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنَامِهَا فَیُمْسِكُ الَّتِی قَضَى عَلَیْهَا الْمَوْتَ ... (42) 332
وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِینَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ (45) 120, 249, 257, 271
﴿ صفحه 395 ﴾
وَسِیقَ الَّذِینَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا ... (71)....... 255
غافر
فصلت
شوری
محمد(علیه السلام)
وَأَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِینَ (15)................................................................................. 239
فتح
حجرات
ق
لَقَدْ كُنْتَ فِی غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْیَوْمَ حَدِیدٌ (22)................. 253
﴿ صفحه 396 ﴾
ذاریات
نجم
قمر
فِی مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِیكٍ مُقْتَدِرٍ (55).......................................................... 43, 147, 354
الرحمن
وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ (46).................................................................................... 335
واقعه
.............................................................. 323
أَفَرَأَیْتُمُ الْمَاءَ الَّذِی تَشْرَبُونَ (68)..................................................................................... 323
إِنَّا لَمُغْرَمُونَ (66)............................................................................................................ 323
لا یُصَدَّعُونَ عَنْهَا وَلا یُنْزِفُونَ (19)................................................................................... 239
لَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَاهُ حُطَامًا فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ (65)................................................................... 322
﴿ صفحه 397 ﴾
حدید
لِكَیْلا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ (23)..................................................... 378
حشر
جمعه
قُلْ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ هَادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِیَاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِینَ (6) 76
تحریم
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِیكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَیْهَا مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدَادٌ ... (6) 365, 367
ملک
مدثر
قیامت
﴿ صفحه 398 ﴾
انسان
وَمَا تَشَاءُونَ إِلاّ أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِیمًا حَكِیمًا (30).............................................. 58
نازعات
عبس
تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ (41)............................................................................................................... 87
وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ (38)................................................................................................... 87
اعلی
وَالآخِرَةُ خَیْرٌ وَأَبْقَى (17)....................................................................................... 102, 374
فجر
یَا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (27).................................................................................... 82, 125
ضحی

وَالضُّحَى (1)...................................................................................................................... 92
﴿ صفحه 399 ﴾
علق
كَلا إِنَّ الإنْسَانَ لَیَطْغَى (6)..................................................................................... 156, 321
بینه
﴿ صفحه 400 ﴾
روایات
حدیث قدسی
أُعَرِّفُهُ شُكْراً لا یُخَالِطُهُ الْجَهلُ وذِكْراً لاَ یُخَالِطُهُ النِسْیانُ وَمَحَبَّةً لا یُؤْثِرُ عَلَی مَحَبَّتیِ مَحَبَّةَ الْمَخْلُوقینَ ... 118
أَنَا جَلِیسُ مَنْ ذَكَرَنِی.............................................................................................. 270, 271
كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِیّاً فَأحْبَبْتُ أنْ أُعْرَفَ فَخَلَقْتُ الْخَلْقَ لِِكَیْ أُعْرَفَ.......................................... 25
یَا دَاوُدُ، فَرِّغْ لِی بَیْتاً أَسْكُنُهُ، إِنَّ لِلّهَ فیِ أَیَّامِ دَهْرِكُمْ نَفَحَاتٍ أَلاَ فَتَرَصَّدُوا لَهَا.................... 137
پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله)
أرحنا یا بلال.................................................................................................................... 110
﴿ صفحه 401 ﴾
أَفْضَلُ النَّاسِ مَنْ عَشِقَ الْعِبَادَةَ فَعَانَقَهَا وَأَحَبَّهَا بِقَلْبِهِ وَبَاشَرَهَا بِجَسَدِهِ وَتَفَرَّغَ لَهَا فَهُوَ لَا یُبَالِی عَلَى مَا أَصْبَحَ مِنَ الدُّنْیَا عَلَى عُسْرٍ أَمْ عَلَى یُسْرٍٍ 21
الزَّهَادَةُ فی الدُّنْیَا لَیْسَتْ بِتَحْرِیمِ الحَلالِ وَلا إِضَاعَةِ الْمَالِ وَلَکِنِ الزَّهَادَةُ فِی الدُّنیا أَنْ لا تَکُونَ بِمَا فی یَدَیْکَ أَوْثَقَ مِنْکَ بِمَا فی یَدِ اللَّهِ 379
الَلَّهُمَ لَا تُنْزِعُ مِنِّی صَالِحَ مَا أَعْطَیْتَنِی أَبَداً أللَّهُمَّ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوّاً ولَا حَاسِداً أَبَداً أَللَّهُمَ وَلَا تَرُدَّنیِ فِی سُوءٍ اسْتَنْقَذَتْنِی مِنْهُ أَبَداً ... 111
أَنَّهُ* سَلَّمَ عَلَیْهِ غُلاَمٌ دُونَ الْبُلُوغِ وَ بَشٍّ لَهُ وَتَبَسَّمَ فَرَحاً بِالنَّبیِّ* فَقَالَ لَهُ أَتُحِبُّنیِ یَا فَتَى؟ فقال إِی وَاللهِ یَا رَسُولَ الله ... 247
تَدْمَعُ الْعَیْنُ وَیَوْجَعُ الْقَلْبُ وَلَا نَقُولُ مَا یُسْخِطُ الرَّبَّ عزّوجلّ............................................. 81
رُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ اِلیَ مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْه.................................................................................. 241
لَمَّا أُسْرِی بِی إِلَی السَّمَاءِ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَرَأَیْتُ فِیهَا قِیعاناً بُقعاً مِنْ مِشکٍ وَرَأَیْتُ فِیهَا مَلائِکَةً یَبْنُونَ لَبْنَةً مِنْ ذَهَبٍ ... 364
﴿ صفحه 402 ﴾
مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ غَرَسَ اللَّهُ لَهُ بِهَا شَجَرَةً فی الْجَنَّةِ وَمَنْ قَالَ أَلْحَمْدُ لِلَّهِ، غَرَسَ اللَّهُ لَهُ بِهَا شَجَرَةً فی الْجَنَّةِ ... 363
امام علی(علیه السلام)
أَ فَأَعْبُدُ مَا لَا أَرَى؟ فَقَالَ وَكَیْفَ تَرَاهُ؟ فَقَالَ لَا تُدْرِكُهُ الْعُیُونُ بِمُشَاهَدَةِ الْعِیَانِ وَلَكِنْ تُدْرِكُهُ الْقُلُوبُ بِحَقَائِقِ الْإِیمَانِ 97, 216
اِلهى لَمْ یَكُنْ لِى حَوْلٌ فَانْتَقِلَ بِهِ عَنْ مَعْصِیَتِكَ اِلاَّ فى وَقْتٍ اَیْقَظْتَنى لِمَحَبَّتِكَ ..... 126, 381
فَهَبْنى یا اِلهى وَسَیِّدِى وَمَوْلاىَ وَرَبّى ، صَبَرْتُ عَلى عَذابِكَ، فَكَیْفَ اَصْبِرُ عَلى فِراقِكَ، وَهَبْنى صَبَرْتُ عَلى حَرِّ نارِكَ فَكَیْفَ اَصْبِرُ عَنِ النَّظَرِ اِلى كَرامَتِكَ................................................................................................................................... 170
لَوْ تَكاَشفْتُم ما تَدَافَنْتُمْ...................................................................................................... 254
وَاللَّهِ لَهِیَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ إِمْرَتِكُمْ إِلَّا أَنْ أُقِیمَ حَقّاً أَوْ أَدْفَعَ بَاطِلًا......................................... 260
وَلَمْ یُكَوِّنْهَا لِتَشْدِیدِ سُلْطَانٍ وَلا لِخَوْفٍ مِنْ زَوَالٍ وَنُقْصَانٍ وَلا لِلِاسْتِعَانَةِ بِهَا عَلَى نِدٍّ مُكَاثِرٍ .......... 315
﴿ صفحه 403 ﴾
وَیْلَكَ مَا كُنْتُ اَعْبُدُ رَبّاً لَمْ أَرَهُ. قَالَ وَكَیْفَ رَأَیْتَهُ؟ قَالَ وَیْلَكَ لا تُدْرِكُهُ الْعُیوُن فِی مُشاهَدَةِ الاَبْصَارِ وَلَكِنْ رَأَتْهُ الْقُلُوبُ بِحَقَایِقِ الإیمَانِ 49
امام حسین(علیه السلام)
اِلهى اَغْنِنى بِتَدْبیرِكَ لى عَنْ تَدْبیرى وَبِاخْتِیارِكَ عَنِ اخْتِیارى.......................................... 60
هَا اَنَا اَتَوَسَّلُ اِلَیْكَ بِفَقْرى اِلَیْكَ، وَكَیْفَ اَتَوَسَّلُ اِلَیْكَ بِمَا هُوَ مَحَالٌ اَنْ یَصِلَ اِلَیْكَ........... 141
امام سجاد(علیه السلام)
أللَّهُمَ إنَّكَ أیَّدْتَ دِینَكَ فِی كُلِّ أوَانٍ بِإِمَامٍ أقَمْتَهُ عَلَماً لِعِبَادِكَ وَمَنَاراً لِعِبَادِكَ وَمَنَاراً فِی بِلادِكَ ... 143
أَللَّهُمَّ یا مَلاذَ الْلائِذینَ وَیا مَعَاذَ الْعَائِذینَ وَیا مُنْجِیَ الْهَالِکیِنَ وَیَا عَاصِمَ الْبَائِسینَ وَیا رَاحِمَ الْمَسَاکِینَ ... 327
إِلَهِی بِكَ عَرَفْتُكَ وَبِكَ اهْتَدَیْتُ إِلَى أَمْرِكَ وَلَوْ لا أَنْتَ لَمْ أَدْرِ مَا أَنْت............................. 210
﴿ صفحه 404 ﴾
إلَهی فَاجْعَلْنَا مِمَّنْ اصْطَفَیْتَهُ لِقُرْبِكَ وَوِلایَتِكَ وَأخْلَصْتَهُ لِوُدِّكَ وَمَحَبَّتِكَ وَشَوَّقْتَهُ إلی لِقَائِكَ وَرَضَّیْتَهُ بِقَضائِكَ 39, 74, 77
اِلَهی فَأَلهمْنَا ذكِرَكَ فِی الْخَلاء وَالْمَلاء وَالَّلیْلَ وَالنَّهارِ وَالاَعلانِ وَالاَسْرارِ وَفی السَّراءِ وَالضَّراءِ وانِسْنَا باِلذِّكرِ الخَّفِّی ... 285, 309
إِلَهی فَلا تُخْلِنَا مِنْ حِمَایَتِکَ وَلا تُعْرِنَا مِنْ رِعَایَتِکَ وَذُرْنَا عَنْ مَوَارِدِ الْهَلَکَةِ فَإِنَّا بِعَیْنِکَ وَفی کَنَفِکَ 339
إِلَهی کَسْری لاَ یَجْبُرُهُ إِلَّا لُطْفُکَ وَحَنَانُکَ وَفَقْری لَا یُغْنیهِ إِلاّ عَطْفُکَ وَإِحْسَانُکَ وَرَوْعَتی لَا یسَکّنُهاَ إلَّا أمَانُکَ 160
267, 309
إِلَهِی مَا أَلَذَّ خَوَاطِرَ الْإِلْهَامِ بِذِكْرِكَ عَلَى الْقُلُوبِ وَمَا أَحْلَى الْمَسِیرَ إِلَیْكَ بِالْأَوْهَامِ فِی مَسَالِكِ الْغُیُوبِ ... 260, 261
﴿ صفحه 405 ﴾
اِلى سَعَةِ عَفْوِكَ مَدَدْتُ یَدى ، وَبِذِیْلِ كَرَمِكَ اَعْلَقْتُ كَفّى....................................... 147, 148
فَأَمَرْتَنَا بِذِكْرِكَ وَوَعَدْتَنَا عَلَیْهِ أَنْ تَذْكُرَنَا تَشْرِیفاً لَنَا وَتَفْخِیماً وَإِعْظَاماً وَهَا نَحْنُ ذَاكِرُوكَ كَمَا أَمَرْتَنَا ... 310
قَدْ كُشِفَ الْغِطَاءُ عَنْ أَبْصَارِهِمْ وَانْجَلَتْ ظُلْمَةُ الرَّیْبِ عَنْ عَقَائِدِهِمْ و ضَمَائِرِهِمْ وَانْتَفَتْ مُخَالَجَةُ الشَّكِّ عَنْ قُلُوبِهِمْ ... 253
وَاَخْلَیْتَ وَجْهَهُ لَكَ، وَفَرَّغْتَ فُؤَادَهُ لِحُبِّكَ، وَرَغَّبْتَهُ فِیما عِنْدَكَ وَفَرَّغْتَ فُؤَادَهُ لِحُبِّكَ، وَرَغَّبْتَهُ فِیما عِنْدَكَ 93, 99, 100
وَأَغْرِسْ فی أَفْئِدَتِنَا أَشْجَارَ مَحَبَّتِکَ وَأَتْمِمْ لَنَا أَنْوَارَ مَعْرِفَتِکَ وَأذِقْنَا حَلاوَةَ عَفْوِکَ وَلَذَّةَ مَغْفِرَتِکَ ... 38
وَأَوْفِرْ مَزِیدنَا مِنْ سَعَةِ رَحمَتِکَ........................................................................................ 380
﴿ صفحه 406 ﴾
وَدَعَتْنیِ الأِسَائَةُ إِلَی الإِنَاخَةِ بِفِنَاء عِزِّکَ.................................................................. 332, 338
وَعَلَتْ لِسَبْقِ السَّعَادَةِ فِی الزَّهَادَةِ هِمَمُهُمْ وَعَذُبَ فِی مَعِینِ الْمُعَامَلَةِ شِرْبُهُمْ وَطَابَ فِی مَجْلِسِ الْأُنْسِ سِرُّهُمْ ... 258
وَقَد أَلْجَأَتْنِی الذُّنُوبُ إِلَی التَّشَبُّثِ بِأَذْیَالِ عَفْوِکَ وَأَحْوَجَتْنِی الْخَطَایا إِلیَ اسْتِفْتَاحِ أَبْوَابِ صَفْحِکَ ... 331
وَقُلُوبُهُمْ مُتَعَلِّقَةٌ بِمَحَبَّتِكَ، وَاَفْئِدَتُهُمْ مُنْخَلِعَةٌ مِنْ مَهَابَتِكَ....................................... 105, 113
وَلَکَ أَسْأَلُکَ بِأَهْلِ خَاصَّتِکَ مِنْ مَلائِکَتِکَ وَالصَّالِحِینَ مِنْ بَرِیَّتِکَ أَنْ تَجْعَلَ عَلَیْنَا وَاقِیةً تُنْجِینَا مِنَ الْهَلَکَات ... 339
وَمَنَحْتَهُ بِالنَّظَرِ إلَی وَجْهِكَ وَحَبَوْتَهُ بِرضَاكَ وَأعَذْتَهُ مِنْ هِجْرِكَ وَقِلاكَ..................... 86, 91
یَا مَنْ اَنْوارُ قُدْسِهِ لِأَبْصَارِ مُحِبّیِهِ رَائِقَةٌ، وَسُبُحَاتُ وَجْهِهِ لِقُلُوبِ عَارِفیِهِ شائِقَةٌ.................. 119
﴿ صفحه 407 ﴾
یا منَى قُلُوبِ الْمُشْتَاقیِنَ وَیَا غَایَةَ اَمَالِ الْمُحِبّیِنَ، اَسْئَلُكَ حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ یُحِبُّكَ .......... 122
امام باقر(علیه السلام)
اَللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاكِرینَ لَكَ عَلى مُصابِهِمْ، اَلْحَمْدُ للَّهِ ِ عَلى عَظیمِ رَزِیَّتى.... 82, 108
بُنِیَ الاسْلامُ عَلَی خَمْسٍ،‌ عَلَی الصَّلاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصَّوْمِ وَالْحَجِّ وَالْوَلایَةِ وَلَمْ یُنَادَ بِشَیْءٍ كَمَا نُودِیَ بِالوَلایَةِ 55
كُلَّما مَیَّزْتُموُهُ بِأُوهَامِكُم فی أَدَقّ مَعَانیه مَخْلُوقٌ مَصْنُوعٌ مِثلُكُم مَرْدُودٌ إلَیْكُم ولَعَلَّ الَّنمْلَ الصِّغَارَ ... 198
یَا جَابِرُ... وَاعْلَمْ بِأنَّكَ لاتَكُونُ لَنَا وَلِیّاً حَتَّی لَوِ اجْتَمَعَ عَلَیْكَ أهْلُ مِصْرِكَ وَقالُوا إِنَّكَ رَجُلُ سَوْءٍ لَمْ یَحْزُنْكَ ذَلكَ وَلَوْ قالوُا إِنَّكَ رَجُلٌ صَالحٌ لَمْ یَسُرَّكَ ذَلِكَ ............................................................................................................................. 66
امام صادق(علیه السلام)
إِنَّ مَعْرِفَةَ عَیْنَ الشَّاهِدِ قَبْلَ صِفَتِه وَمَعْرِفَةَ صِفَةِ الغائِبِ قَبْلَ عَیْنِه............................ 206, 214
﴿ صفحه 408 ﴾
دَخَلَ علیه رَجُلٌ، فَقَالَ لَهُ مِمَّنِ الرَّجُلُ؟ فَقَالَ مِنْ مُحِبِّیكُمْ وَمَوَالِیكُمْ. فَقَالَ لَهُ جَعْفَرٌلا یُحِبُّ اللَّه عَبْدٌ حَتَّى یَتَوَلاهُ وَلا یَتَوَلاهُ حَتَّى یُوجِبَ لَهُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ قَالَ لَهُ مِنْ أَیِّ مُحِبِّینَا أَنْتَ؟ فَسَكَتَ الرَّجُلُ 202
لاَبأسَ بِذِكْرِ اللهِ وَأَنتَ تَبوُلُ فَإِنَّ ذِكْرَ اللهِ عَزَّوَجلَّ حَسَنٌ عَلیَ كُلِّ حالٍ فَلا تَسْأَمْ مِنْ ذِكْرِ اللهِ 272
وَالطَّبَقَةُ الثَّانِیَةُ النَّمْطُ الأَسْفَلُ أَحَبُّونَا فِی الْعَلانِیَةِ وَسَاروُا بِسیِرَةِ الْمُلُوكِ فَأَلْسِنَتُهُمْ مَعَنا وسُیُوفُهُم عَلَیْنَا ...ٍ 203
هَلْ رَكِبْتَ الْبَحْرَ؟ قالَ نَعَم. قَالَ فَهَل عَصَفَتْ بِكُمُ الرّیحُ حَتّی خَفَفْتُمُ الْغَرْقَ؟ قالَ نَعَم. قَالَ فَهَلْ انْقَطَعَ رَجَاؤُكَ ... 47, 190
امام جواد(علیه السلام)
یا مَوجُودَ مَنْ طَلَبَهُ........................................................................................................... 271
﴿ صفحه 409 ﴾
حضرت موسی(علیه السلام)
یَا رَبِّ أَ قَرِیبٌ أَنْتَ مِنِّی فَأُنَاجِیَكَ أَمْ بَعِیدٌ فَأُنَادِیَكَ؟ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَیْهِ یَا مُوسَى، أَنَا جَلِیسُ مَنْ ذَكَرَنِی 270
﴿ صفحه 410 ﴾
اشعار
این چه راز است و چه كفر است و فشار / پنبه‌ای اندر دهان خود فشار............................ 198
برقی از منزل لیلی بدرخشید سحر/ وه كه با خرمن مجنون دل‌افگار چه كرد.................... 120
پای هر خوشه‌ای كنیزك ترك / بنشاندی مگس پرانندی..................................................... 283
تو برای وصل كردن آمدی / نی برای فصل كردن آمدی...................................................... 198
تو كجایی تا شوم من چاكرت / چارقت دوزم كنم شانه سرت............................................ 198
جامه را بدرید و آهی كرد تفت / سر نهاد اندر بیابان و برفت............................................. 198
دید موسی یك شبانی را به راه / كاو همی گفت ای خدا و ای‌ اله...................................... 198
دیشب به سیل اشك ره خواب می‌زدم / نقشی به یاد روی تو بر آب می‌زدم..................... 284
گر كسان قدر می ‌بدانندی / شب نخفتی و رز نشانندی...................................................... 283
گفت ای موسی دهانم دوختی / وز پشیمانی تو جانم سوختی............................................ 198
گفت موسی‌، های خیره‌سر شدی / خود مسلمان‌ناشده كافر شدی..................................... 198
وحی آمد سوی موسی از خدا / بندة ما را ز ما كردی جدا................................................. 198
هر مرغ فكر كز سر شاخ طرب بجست / بازش به طرة تو به مضراب می‌زدم.................... 284
﴿ صفحه 411 ﴾
نام‌ها
پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله)..... 21, 26, 33, 36, 61, 73, 79, 81, 82, 108, 110, 111, 117, 118, 133, 134, 135, 137, 138, 139, 142, 144, 145, 171, 172, 188, 195, 196, 202, 211, 220, 222, 223, 233, 235, 236, 241, 247, 273, 280, 281, 284, 299, 313, 360, 363, 364, 379
امام علی(علیه السلام)......... 35, 49, 50, 59, 73, 97,
فاطمة زهرا(علیها السلام)................................. 73, 110
امام حسن(علیه السلام)............................................ 73
امام حسین(علیه السلام)............ 60, 73, 78, 79, 80,
امام سجاد(علیه السلام)......................... 77, 143, 160
امام باقر(علیه السلام)............ 28, 55, 66, 188, 198,
امام صادق(علیه السلام)...... 47, 65, 190, 201, 202,
امام رضا(علیه السلام)............................................ 271
امام عصر(عجل الله)..... 35, 145, 164, 188, 271
ابراهیم(علیه السلام)..................................... 248, 292
داوود(علیه السلام).......................................... 30, 137
شعیب(علیه السلام)...................................... 117, 284
عیسی(علیه السلام)................................................... 75
موسی(علیه السلام) 44, 50, 51, 93, 98, 102, 117, 198, 262, 270, 272, 284, 290, 382, 383
یعقوب(علیه السلام).............................. 74, 169, 215
یوسف(علیه السلام)........ 169, 170, 206, 207, 215, 377
آسیه......................................................... 93
﴿ صفحه 412 ﴾
آلوسی، محمود...................................... 219
ابراهیم‌بن‌نبی(صلى الله علیه وآله)....................................... 81
ابن‌بابویه قمی، محمدبن‌علی (شیخ صدوق). 193
ابن‌تیمیه................................................. 197
ابن‌سینا............................... 216, 231, 288
ابن‌شعبة حرّانی، حسن‌بن‌علی.............. 206
ابن‌شهرآشوب................................ 47, 190
ابن‌فتال نیشابوری، محمدبن‌حسن....... 260
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم.............. 21, 131
ابوالفضل(علیه السلام).................................. 240, 349
ابوبکربن‌ابی‌قحافه................................... 81
ابوذر غفاری.......................................... 133
اشاعره................................................... 223
ام‌سلمه................................................... 110
بلال....................................................... 110
بنی‌اسرائیل....................................... 74, 75
بنیامین................................................... 170
بهجت، محمدتقی................................. 282
پاینده، ابوالقاسم.................................... 379
تبریزی، میرزاجواد............................... 136
جابربن‌یزید جعفی..................................... 66
جبرئیل(علیه السلام)..................................... 248, 292
جنگ جمل........................................... 260
حافظ شیرازی................... 238, 283, 284
حاکم حسکانی...................................... 134
حر عاملی، محمدبن‌حسن 90, 110, 316, 347, 363
حسین‌زاده، محمد................................ 183
حلی، حسن‌بن‌یوسف (علامه حلی)..... 314
خامنه‌ای، سیدعلی....................... 263, 270
خمینی، سیدروح‌الله 42, 159, 238, 262, 270, 274, 283
دیلمی، حسن‌بن‌محمد 42, 60, 175, 247, 281, 364
سجادی، سیدجعفر............................... 238
سدیر صیرفی..................... 202, 205, 213
سلمان فارسی........................................ 133
سید رضی.......................... 216, 222, 260
سیدبن‌طاووس....................................... 210
صدرالمتألهین شیرازی (ملاصدرا)...... 216,
طباطبایی، سیدمحمدحسین....... 207, 233,
طریحی، فخرالدین................................ 131
﴿ صفحه 413 ﴾
طوسی، خواجه نصیرالدین................... 231
ظاهرگرایان............................................ 199
عارفان........... 223, 224, 233, 234, 238,
عاملی، بهاءالدین (شیخ بهایی)..... 42, 345
عبدالله‌بن‌جندب............................... 65, 66
عزرائیل(علیه السلام).............................................. 333
علی‌بن‌الحسین(علیه السلام) (علی اکبر)................ 349
غروی اصفهانی، شیخ‌محمدحسین...... 281,
فرعون.................... 44, 93, 94, 102, 354
فیاضی، غلامرضا................................... 185
فیض کاشانی، ملامحسن............ 248, 292
قارون..................................................... 154
قمی، شیخ‌عباس.................................... 381
کلباسی.................................................. 121
کلینی، محمدبن‌یعقوب........... 21, 49, 55,
کوچه بیوکی (یزدی)، شیخ‌غلام‌رضا... 283, 306
لاهیجی، محمدبن‌یحیی........................ 238
مجسمه.................................................. 199
مجلسی، محمدباقر.......... 25, 30, 50, 66,
محمدبن‌حنفیه............................... 79, 134
مشائیان........................................ 216, 231
معاویةبن‌ابی‌سفیان................................. 259
معصومه(علیها السلام)............................................. 349
موسوی، سیدمحمدباقر..... 346, 367, 368
مولوی، جلال‌الدین محمد.................... 198
میکائیل(علیه السلام).................................... 248, 292
میلانی، محمدهادی.............................. 282
نصاری..................................................... 75
وهابیت.................................................. 197
یهود.................................................. 56, 75
﴿ صفحه 414 ﴾
اصفهان.................................................. 121
ایران...................................................... 259
تهران....................................................... 71
حجاز..................................................... 259
ذی‌قار.................................................... 260
شام........................................................ 259
عراق............................................ 134, 259
عرفات (صحرا).................................... 141
قم............................................................ 71
کربلا........................................................ 79
کوفه......................................................... 79
مدرسة حجتیه....................................... 136
مدینه........................................................ 56
مسجد جمکران....................................... 71
مسجد دمشق......................................... 197
مصر...................................................... 259
مکه.......................................................... 79
منا.......................................................... 164
یونان...................................................... 293
﴿ صفحه 415 ﴾
ارشاد القلوب...... 42, 60, 175, 247, 281, 364
الاربعین................................................... 42
الاشارات والتنبیهات............................. 288
التوحید.................................................. 193
الجواهر السنیة......................................... 90
الکافی. 21, 49, 55, 188, 270, 272, 280
المکاسب............................................... 282
المیزان فی تفسیر القرآن....................... 367
بحار الانوار...................... 25, 30, 50, 66,
به‌سوی خودسازی....................... 298, 303
تحف العقول عن آل الرسول............... 202,
ترجمة تفسیر المیزان.................. 346, 368
تفسیر روح المعانی............................... 219
تفسیر صافی................................ 248, 292
تندیس پارسایی..................................... 283
تورات................................................... 272
چهل حدیث............................................ 42
حیات القلوب....................................... 117
درآمدی بر معرفت‌شناسی.......... 183, 185
دیوان حافظ.......................................... 283
روضة الواعظین وبصیرة المتعظین........ 260
ره‌توشه.................................................. 379
شواهد التنزیل....................................... 134
صحیفة سجادیه..................................... 143
صحیفة نور............................................ 159
فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی 238
کفایة الاصول......................................... 282
﴿ صفحه 416 ﴾
لسان‌ العرب................................... 21, 131
متشابه القرآن................................. 47, 190
مثنوی معنوی........................................ 198
مجمع البحرین...................................... 131
معارف قرآن (1ـ3)............................... 188
مفاتیح الجنان.......... 28, 60, 73, 82, 108,
مهج الدعوات ومنهج العبادات............. 210
نهج البلاغه...... 98, 109, 196, 216, 222,
نهج الحق وکشف الصدق...................... 314
نهج الفصاحة......................................... 379
وسائل الشیعة............ 110, 316, 347, 363
یاد او..................................................... 268

پاورقی

1. انفال (8)، 67.
2. آل ‌عمران (3)، 152.
3. ابن‌منظور،
4. محمدبن‌یعقوب كلینی،
5. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار ،‌ ج87، باب 12، ص198، ح6.
6. بقره (2)، 165.
7. مفاتیح ‌الجنان ، دعای سحر.
8. بقره (2)، 45.
9. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار ، ج14، باب 3، ص38، ح16.
10. بقره (2)، 200.
11. احزاب (33)، 4.
12. توبه (9)،‌ 24.
13. بقره (2)، 165.
14. زمر (39)، 3.
15. دیلمی، ارشاد القلوب ، ج1، ص91.
16. آل ‌عمران (3)، 169.
17. قمر (54)، 54ـ55.
18. تحریم (66)، 11.
19. ق (50)، 16.
20. عنكبوت (29)، 65.
21. ابن‌شهرآشوب، متشابه القرآن، ج1، ص27.
22. نحل (16)، 53.
23. محمدبن‌یعقوب كلینی، كافی ، ج1،‌ ص97، ح6.
24. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار ، ج40، باب 93، ص153، ح54.
25. اعراف (7)، 143.
26. الرحمن (55)، 4.
27. از امام باقر(علیه السلام) روایت شده كه فرمود:‌ بُنِیَ الاسْلامُ عَلَی خَمْسٍ،‌ عَلَی الصَّلاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصَّوْمِ وَالْحَجِّ وَالْوَلایَةِ وَلَمْ یُنَادَ بِشَیْءٍ كَمَا نُودِیَ بِالوَلایَةِ؛ «اسلام بر پنج پایه استوار شده است: نماز و زكات و روزه و حج و ولایت و آن‌سان كه برای ولایت فریاد زده شده [و بر آن تأكید شده]، برای هیچ‌چیز دیگر فریاد زده نشده است» (محمدبن‌یعقوب كلینی، كافی، ج2، ص21، ح1).
28. توبه (9)، 123.
29. ق (50)، 16.
30. آل ‌عمران (3)، 145
31. یونس (10)، 100.
32. انسان (76)، 30.
33. كهف (18)، 44.
34. غافر (40)، 16.
35. بقره (2)، 257.
36. محمد (47)، 11.
37. دیلمی، ارشاد القلوب، ج1، ص91.
38. مفاتیح الجنان، دعای عرفه.
39. مائده (5)، 55.
40. بقره (2)، 155ـ157.
41. عنكبوت (29)، 2ـ3.
42. نور (24)، 2.
43. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج78، باب 24، ص281، ح1.
44. همان، باب 22، ص162ـ163، ح1.
45. توبه (9)، 24.
46. بقره (9)،‌ 165.
47. مفاتیح الجنان، دعای عرفه.
48. مائده (5)، 18.
49. بقره (2)، 96.
50. جمعه (62)، 6ـ8.
51. كهف (18)، 110.
52. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج44، باب 37، ص364، ح2.
53. یونس (10)، 62.
54. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار ،‌ ج82، باب 59، ص91، ح43.
55. مفاتیح الجنان،‌ زیارت عاشورا.
56. همان.
57. فجر (89)، 27ـ28.
58. مائده (5)، 119.
59. قیامت (75)، 22ـ23.
60. عبس (80)، 38ـ42.
61. طه (20)، 41.
62. شیخ‌حر عاملی، الجواهر السنیه،‌ ص361.
63. ضحی (93)، 1ـ3.
64. تحریم (66)، 11.
65. نهج البلاغه، خطبة 179.
66. اعراف (7)، 143.
67. نحل (16)، 96.
68. آل ‌عمران (3)، 185.
69. اعلی (87)، 16ـ17.
70. طه (20)، 73.
71. مفاتیح الجنان، ‌زیارت عاشورا.
72. نهج ‌البلاغه، خطبة 193.
73. محمدباقر مجلسی، ‌بحار الانوار،‌ ج82، باب 1، ص193.
74. شیخ حر عاملی،‌ وسایل الشیعه، ج2، ص144، ح1755.
75. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج16، باب 9، ص217ـ218، ح11.
76. محمدباقر مجلسی،‌ حیات القلوب ، ج1، ص575.
77. همو، بحار الانوار، ج77، باب 2، ص28ـ29، ح6.
78. زمر (39)، 45.
79. مائده (5)، 54.
80 . فجر (89)، 27ـ28.
81. مفاتیح الجنان، مناجات شعبانیه.
82. همان.
83. ابن­منظور، لسان العرب، ج11، ص724.
84. مائده (5)، 35.
85. اسراء (17)، 57.
86. ضحی (93)، 5.
87. حاكم حسکانی،‌ شواهد التنزیل ، ج2، ص446ـ447.
88. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج77، باب7، ص168، ح2.
89. همان، ج8، باب 21، ص30.
90. مفاتیح الجنان، دعای امام حسین(علیه السلام) در روز عرفه.
91. فاطر (35)، 15.
92. صحیفة سجادیه، دعای عرفه، ص318.
93. بقره (2)، 217.
94. انفال (8)، 29.
95. إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنَّاتٍ وَنَهَر* فِی مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِیكٍ مُقْتَدِر؛ «همانا پرهیزکاران در بوستان‌ها و [كنارِ] جوی‌ها باشند. در نشست‌گاهی راستین [ (بهشت جاویدان)] نزد پادشاهی توانا [ (خدای متعال)]» قمر (54)، (54ـ٥٥).
96. ذاریات (51)، 56.
97. قصص (28)، 78.
98. نازعات (79)، 24.
99. علق (96)، 6ـ7.
100. عنکبوت (29)، 65.
101. یونس (10)، 22.
102. فاطر (35)،10.
103. فاطر (35)، 15.
104. انعام (6)، 46.
105. قصص (28)، 71.
106. ملک (67)،30.
107. یوسف (12)،7ـ9.
108. مفاتیح‌الجنان، دعای کمیل.
109. آل‌عمران (3)،77.
110. دیلمی، ارشاد القلوب، ج2، ص218.
111. محمد حسین‌زاده، درآمدی بر معرفت‌شناسی، ص36ـ37.
112. همان ص26ـ27.
113. غلامرضا فیاضی، در آمدی بر معرفت‌شناسی، ص81ـ82.
114. اعراف (7)، 172ـ173.
115. محمدتقی مصباح یزدی، معارف قرآن (1ـ2)، ص38ـ39.
116. از امام باقر(علیه السلام) نقل شده كه آن حضرت فرمودند:
إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى حَیْثُ خَلَقَ الْخَلْقَ خَلَقَ مَاءً عَذْباً وَمَاءً مَالِحاً أُجَاجاً فَامْتَزَجَ الْمَاءَانِ فَأَخَذَ طِیناً مِنْ أَدِیمِ الأَرْضِ فَعَرَكَهُ عَرْكاً شَدِیداً فَقَالَ لأَصْحَابِ الْیَمِینِ وَهُمْ كَالذَّرِّ یَدُِبُّونَ إِلَى الْجَنَّةِ بِسَلامٍ وَقَالَ لأَصْحَابِ الشِّمَالِ إِلَى النَّارِ وَلا أُبَالِی. ثُمَّ قَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِینَ (اعراف، 172). ثُمَّ أَخَذَ الْمِیثَاقَ عَلَى النَّبِیِّینَ فَقَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ وَأَنَّ هَذَا مُحَمَّدٌ رَسُولِی وَأَنَّ هَذَا عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ قَالُوا بَلَى. فَثَبَتَتْ لَهُمُ النُّبُوَّةُ وَأَخَذَ الْمِیثَاقَ عَلَى أُولِی الْعَزْمِ أَنَّنِی رَبُّكُمْ وَمُحَمَّدٌ رَسُولِی وَعَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَأَوْصِیَاؤُهُ مِنْ بَعْدِهِ وُلاةُ أَمْرِی وَخُزَّانُ عِلْمِی وَأَنَّ الْمَهْدِیَّ أَنْتَصِرُ بِهِ لِدِینِی وَأُظْهِرُ بِهِ دَوْلَتِی وَأَنْتَقِمُ بِهِ مِنْ أَعْدَائِی وَأُعْبَدُ بِهِ طَوْعاً وَكَرْهاً قَالُوا أَقْرَرْنَا یَا رَبِّ وَ شَهِدْنَا؛ «همانا خدای تبارك‌وتعالی چون خواست خلق را بیافریند، نخست آبی گوارا و آبی ‌شور و تلخ آفرید و آن دو آب را به‌هم آمیخت. پس خاكی ازروی زمین برگرفت و آن را به‌شدت مالش داد و مخلوط كرد. آن‌گاه به اصحاب یمین كه مانند مورچه می‌جنبیدند، فرمود: باسلامت به‌سوی بهشت روید و به اصحاب شمال فرمود: به‌سوی دوزخ روید، مرا باكی نیست. بعد فرمود: مگر من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: چرا ما گواهی می‌دهیم؛ تا در روز قیامت نگویید: ما از این بی‌خبر بودیم. پس‌، از پیامبران پیمان گرفت و فرمود: مگر من پروردگار شما نیستم؟ و اینكه محمد رسول خداست و علی امیرالمؤمنین است؟ گفتند: چرا، پس نبوت آنها ثابت شد، و از انبیای اولوالعزم پیمان گرفت كه من پروردگار شمایم و محمد رسول‌الله و علی امیرالمؤمنین و اوصیای پس ‌از او فرمانروایان و گنجینة علم منند و مهدی كسی است كه به‌وسیلة او، دینم را نصرت می‌دهم و دولتم را آشكار می‌كنم و از دشمنانم انتقام می‌گیرم و به‌وسیلة او خواهی‌نخواهی عبادت شوم؟ گفتند: اقرار كردیم و گواهی دادیم» (كلینی، كافی، ج2، ص8، ح1).
117. ابن‌شهر‌آشوب، متشابه القرآن، ج1، ص27.
118. یونس (10)، 12.
119. همان، 22ـ23.
120. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج46، باب 8، ص135، ح25.
121. صدوق، ‌توحید، ص109.
122. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج93، باب 1، ص159، ح33.
123. نهج البلاغه، خطبة 1.
124. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج71، باب 21، ص23، ح1.
125. طه (20)، 39.
126. نور (24)، 35.
127. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار ، ج69، باب 37، ص293، ح23.
128. یس (36)، 82.
129. انعام (6)، 91.
130. یوسف (12)، 90.
131. نمل (27)، 60.
132. حسن‌بن‌علی حرّانی، تحف العقول عن آل ‌الرسول ، ص325ـ329.
133. یعنی تو خدا را با شناخت ادراكی می‌شناسی، نه شناخت توصیفی تا حق یكتا‌شناسی و تمیز آن استیفا نشود، و تو خود را نیز ازطریق شناخت خدا می‌شناسی، زیرا تو اثری از آثار او هستی و نه در ذهن و نه در خارج از ذهن، از وجود او بی‌نیاز نیستی و خویشتن را ازطریق خودت نمی‌شناسی كه خویش را بی‌نیاز از او دانی و حتی ناخواسته و نادانسته خدایی دیگر غیر از الله برای خود پنداری، و می‌دانی كه آنچه در «خویشتن»‌ توست برای خدا و به‌سبب خداست كه در هیچ حالی از او بی‌نیاز نیستی. اینكه فرمود: «تعلم علمه؛ دانش او را می‌دانی»،‌ ممكن است معنا مقلوب، یعنی او را به دانش می‌دانی و می‌شناسی، یا از نوع مفعول مطلق باشد، یعنی «تعلمه علماً ما؛ با نوعی دانش او را درمی‌یابی». یا مراد علم ذاتی، یا مطلق صفت علم خدای‌تعالی باشد. نقل جریان حضرت یوسف، مثالی است برای شناخت حاضر و شاهد با مشاهدة او، نه شناخت حاضر به غیر از او؛ چون شناخت ازطریق معانی، صفات و امثال آن. همچنین ذكر آیة دوم و قضیة شجرة طیبه، مثال دیگری است كه امام(علیه السلام) زده و آن را به مسئلة نصب امام تأویل فرموده كه ایجاد عین آن درخت پاكیزه از افعال خدای سبحان است، نه غیر او (همان، حاشیة علامه طباطبایی، ص327).
134. همان، ص327.
135. سیدبن‌طاووس، منهج الدعوات ومنهج العبادات، ص144.
136. یوسف (12)، 90.
137. سید رضی، نهج البلاغه، خ179.
138. نور (24)، 41.
139. اسراء (17)، 44.
140. ر.ك: محمود آلوسی، تفسیر روح المعانی، ج9، ص119.
141. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج40، باب 93، ص153، ح54.
142. سید رضی، نهج ‌البلاغه، خ1.
143. طه (20)، 110.
144. بقره (2)، 74.
145. رعد (13)، 13.
146. حشر (59)، 24.
147. نور (24)، 41.
148. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج40، باب 93، ص183، ح54.
149. در تعابیر عرفانی، «می» بر غلبة عشق اطلاق می‌شود و نیز به‌معنای ذوقی است كه از دل سالك برآید و او را خوشوقت سازد (ر.ك: سیدجعفر سجادی، فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، ص751).
150. «مستی» حیرتی است كه براثر مشاهدة جمال دوست بر سالك صاحب شهود دست دهد (ر.ك: همان، ص722).
151. «خال» نزد سالكانِ طریق و اهل ذوق، نقطة وحدت حقیقی است. لاهیجی گوید: «مبدأ و منتهای كثرت، وحدت است و خال اشارت بدوست» (ر.ك: همان، ص336ـ337).
152. محمد (47)، 15.
153. واقعه (56)، 19.
154. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج2، ب21، ص164، ح17.
155. اعراف (7)، 179.
156. دیلمی، ارشاد القلوب، ج1، ص161.
157. نساء (4)، 125.
158 . ر.ك: مولا‌محسن فیض كاشانی، تفسیر صافی، ج2، ص325ـ326.
159 . زمر (39)، 45.
160. حجر (15)، 3.
161. ق (50)، 22.
162. محمد‌باقر مجلسی، بحار الانوار، ج77، باب 15، ص385، ح10.
163. همان، ج40، باب93، ص153، ح54.
164. سجده (32)، 12.
165. زمر (39)، 71.
166. غافر (40)، 16.
167. انعام (6)، 125.
168. زمر (39)، 45.
169. محمدبن‌حسن فتال شیرازی، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج1، ص107.
170. سید رضی، نهج ‌البلاغه، خ33.
171. اعراف (7)، 143.
172. اعراف (7)، 205.
173. محمدبن‌یعقوب كلینی، كافی، ج2، ص496، ح4.
174. زمر (39)، 45.
175. احزاب (33)، 41.
176. محمدبن‌یعقوب كلینی، كافی، ج2، ص497، ح6.
177. همان، ح8.
178. حجرات (49)، 12.
179. طه (20)، ‌14.
180. محمدبن‌یعقوب كلینی، كافی ، ج2، ص105، ح12.
181. حسن الدیلمی، ارشاد القلوب، ج1، ص199.
182. سجده (32)، 16.
183. حافظ.
184. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار ، ج12، باب11، ص380ـ381، ح1.
185. ر.ك: ابن‌سینا، الاشارات و التنبیهات، ج2، نمط سوم، ص343ـ344.
186. نجم (53)، 11.
187. قصص (28)، 10.
188. حج (22)، 46.
189. بقره (2)، 225.
190. مولا محسن فیض كاشانی، تفسیر صافی، ج2، ص325ـ326.
191. رعد (13)، 28.
192. محمدتقی مصباح یزدی، به‌سوی خودسازی، ص83ـ84.
193. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج59، باب23، ص174، ح4
194. انبیاء (21)، 20.
195. محمد‌تقی مصباح یزدی، همان، ص86.
196. محمدتقی مصباح یزدی، به‌سوی خودسازی، ص86ـ87.
197. بقره (2)، 45.
198. احزاب (33)، 41ـ42.
199. بقره (2)، 152.
200. انفال (8)، 45.
201. بقره (2)، 152.
202. حسن‌بن‌یوسف حلی، نهج ‌الحق وكشف الصدق ، ص375.
203. نهج ‌البلاغه، خطبة 186.
204. حر عاملی، وسائل الشیعه ، ج7، باب7، ص159، ح9003.
205. بقره (2)، 256.
206. آل عمران (3)، 101، 103.
207. علق (96)، 6ـ7.
208. واقعه (56)،63ـ70.
209. ملك (67)، 30.
210. عنکبوت (29)،65.
211. یونس (10)، 22ـ23.
212. آل عمران (3)، 101.
213. گاهی برای چند واژة عربی تنها یک معادل در زبان فارسی وجود دارد؛ چنان‌که واژگان «لائذ»، «معاذ» و «لاجئ» همگی در زبان فارسی به «پناه بردن» ترجمه می‌شوند؛ درصورتی‌که آن واژگان گرچه در زبان عربی مرادف هم هستند، هریک دارای ویژگی خاصی هستند که در کتاب‌های فقه اللغه ذکر شده است.
214. «جابر» از «جبر»، به‌معنای شکسته‌بندی، گرفته شده و به‌معنای شکسته‌بند یا کسی است که کمبود‌ها و شكست‌ها را جبران می‌کند. «منکسر» نیز کسی است که دلش شکسته است یا مشکلات و گرفتاری‌ها شرایط بدی را برای او رقم زده‌اند.
215. باید توجه داشت که در زبان محاوره «عزیز» به‌معنای «محبوب» و «عزت» به‌معنای «محبت» به کار می‌رود؛ درصورتی‌که «عزیز» در لغت به‌معنای شکست‌ناپذیر است و ازاین‌نظر در واژة «قدرت» و «عزت» مشابه و به‌یک معنا مرادف‌اند.
216. یونس (10)،107.
217. نساء (4)، 56.
218. زمر (39)،42.
219. سجده (32)، 11.
220. انعام (6)، 61.
221. انعام (6)، 93.
222. شورا (42)، 28.
223. بینه (98)، 8.
224. رحمان (55)، 46.
225. انعام (6)، 15.
226. بقره (2)، 281.
227. لقمان (31)، 33.
228. حدید (57)، 20.
229. محمد‌حسین طباطبایی، ترجمة تفسیر المیزان، ج19، ترجمة سید‌محمد‌باقر موسوی، ص339ـ340.
230. نهج البلاغه، حکمت 131.
231. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج7، باب 16، ص509، ح3.
232. سجده (32)، 7.
233. فصلت (41)، 11.
234. آل عمران (3)، 14.
235. بقره (2)، 30.
236. تحریم (66)، 11.
237. قمر (54)، 54ـ55.
238. ر.ك: زخرف (43)، 16.
239. ر.ك: نحل (16)، 11.
240. ر.ك: نحل (16)، 114.
241. محمد‌باقر مجلسی، بحار الانوار، ج1، باب 6، ص216، ح 26.
242. محمد (47)، 33.
243. حر عاملی، وسائل الشیعة، ج7، باب 31، ص186ـ187، ح 9074.
244. دیلمی، ارشاد القلوب الی الصواب، ج1، باب 21، ص77.
245. زمر (39)، 73.
246. علیها تسعة عشر (مدثر، 30).
247. تحریم (66)، 6.
248. سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج19، ترجمة سید‌محمد‌باقر موسوی، ص674ـ675.
249. انبیا (21)، 27.
250. تحریم (66)، 6.
251. صافات (37)، 164.
252. فاطر (35)، 44.
253. سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمة سیدمحمدباقر موسوی، ج17، ص15ـ16.
254. ق (50)، 34ـ35.
255. آل‌عمران (3)، 133.
256. لقمان (31)، 33.
257. یونس (10)،24.
258. حدید (57)، 20.
259. اعلی (87)، 17.
260. فاطر (35)، 34ـ35.
261. یوسف (12)، 20.
262. حدید (57)، 23.
263. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج73، باب 124، ص148، ح 1.
264. ابوالقاسم پاینده، نهج الفصاحه، ص512، ح 1712.
265. محمد‌تقی مصباح یزدی، ره‌توشه، ج2، ص376ـ377.
266. (شیخ) عباس قمی، مفاتیح الجنان، مناجات شعبانیه.
267. اعراف (7)، 143.