سجاده های سلوک(شرح مناجات‌های امام سجاد علیه‌السلام)جلد اول

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: کریم سبحانی

درخواست‌های ره‌یافته به بارگاه ربوبی

«جناب» عنوان احترام و تکریم و نیز به معنای درگاه، پیشگاه و آستان است و این واژه
﴿ صفحه 360 ﴾
پس از انتقال به زبان فارسی به معنای احترام و تکریم به ‌کار می‌رود، اما در زبان عربی بیشتر به معنای درگاه و پیشگاه به ‌کار می‌‌رود. معمولاً کسانی که بر شخصیت‌های بزرگ وارد می‌شوند برای تجلیل و احترام می‌گویند که به پیشگاه و درگاه فلان شخصیت وارد شدیم و نمی‌گویند به نزد او رفتیم. در این مناجات نیز حضرت برای رعایت ادب و احترام نمی‌گویند که خدای من نزدت آمدم بلکه می‌گویند آهنگ بارگاه تو را کرده‌ام.
«شریعه» بر نهری که از رود بزرگ منشعب می‌گردد و به‌وسیله آن باغستان‌ها و دشت‌ها سیراب می‌شوند اطلاق می‌گردد. گویا حضرت عطایای خداوند را به رود بی‌کرانی تشبیه کرده‌اند که به فراخور بندگان جویبارهایی از آن انشعاب یافته است و نهر و جویباری نیز به آن حضرت اختصاص یافته که از طریق آن از عطایا و بخشش‌های الاهی بهره‌مند می‌گردند.
مُلْتَمِساً سَنِىَّ الْخَیْراتِ مِنْ عِنْدِک، وافِداً اِلى حَضْرَه جَمالِک، مُریداً وَجْهَک، طارِقاً بابَک، مُسْتَکیناً لِعَظَمَتِک وَجَلالِک؛ «درخواست عالی‌ترین خیراتت را دارم و در پیشگاه جمال تو بار یافته‌ام و خواهان مشاهده تو هستم، حلقه در رحمتت را می‌کوبم و نیازمند عظمت و جلالت هستم».
چنان‌که گفتیم حضرت پس از توجه به عوامل عذاب و بیم از قهر و غضب الهی، به رحمت و کرم پروردگار توجه یافته‌اند و این توجه به ایشان حالت انبساط بخشیده و در پی آن به معاشقه با خداوند و بیان کلمات متناسب با لحظات انس با معبود پرداخته‌اند و از جمله می‌فرمایند: خدایا، من از تو عالی‌ترین خیرات و بخشش‌هایت را می‌جویم. خدایا، من به پیشگاه جمال تو بار یافته‌ام و هردَم از فیض حضور و نور جمالت سرشار می‌گردم و جانم را غنا و کمال و تعالی می‌بخشم.
﴿ صفحه 361 ﴾
اضافه «وجه» به خداوند در تعبیرات قرآنی و فرهنگ اسلامی رایج است و وقتی کسی کاری را خالص برای خداوند انجام‌ دهد و چشمداشتی به پاداش نداشته باشد، گفته می‌شود «یرید وجه الله». حضرت نیز با جمله «مریداً وجهک» اعلام می‌دارند که خدایا، همه کارها و عبادات من برای توست و خواسته اصلی من نیل و وصل به ذات بی‌همتای توست. آن‌گاه حضرت، متناسب با ادب عبودیت به وضعیت خود توجهی دوباره‌ می‌افکنند و در کنار آن آرزوهای بلند و درخواست‌های متعالی، می‌فرمایند: خدایا من گدای درگاه تو هستم و هرگز ذلت و حقارت خویش و عظمت ذات کبریایی تو را فراموش نکرده‌ام و سخت نیازمند عظمت و جلال تو هستم. این فراز از مناجات حالت کسی را مجسّم می‌کند که در پرتو عنایات و نوازش خداوند دلش بسط یافته و به چرب‌زمانی و شیرین‌زبانی با خداوند پرداخته و سخنان خود را به اوج رسانده و عالی‌ترین درخواست‌ها و آرزوهایش را مطرح ساخته است، اما ناگاه به خود می‌نگرد که از خود هیچ ندارد و هرچه دارد از آنِ مالک هستی است و می‌گوید خدایا، من در پیشگاه تو ذلیل و خوارم و لایق عقوبت، توبیخ و سرزنش‌ام، و تو شایسته مغفرت،‌ رحمت و مهربانی هستی. خدایا،‌ با من‌ با رحمت و بخشایشی که خود شایسته آن هستی رفتار کن نه با عذاب و کیفری که من شایسته آن می‌باشم.
﴿ صفحه 363 ﴾

شرح: مناجات الشاکرین

﴿ صفحه 364 ﴾
﴿ صفحه 365 ﴾

گفتار بیست و چهارم: (خاستگاه و بایسته‌های شکرگزاری از معبود (1))