سجاده های سلوک(شرح مناجات‌های امام سجاد علیه‌السلام)جلد اول

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی مترجم : تدوین و نگارش: کریم سبحانی

توبه واکنش بایسته به صرف عمر در معصیت خدا

کسی که به سلامتی خود علاقه‌مند است، اصول بهداشتی را رعایت می‌کند و همواره سعی می‌کند که از غذای سالم استفاده کند و از مصرف غذای آلوده و ناسالم می‌پرهیزد. اگر او متوجه شود که غذای مسموم و ناسالم مصرف کرده و در نتیجه بیمار گشته است، سخت ناراحت و متأثر می‌گردد که چرا با بی‌دقتی و با مصرف غذای ناسالم سلامتی خود را به خطر افکندم. همچنین کسی که به زیان گناه واقف است و می‌داند که گناه چون سم مهلک روح انسان را بیمار می‌کند، از کرده خود پشیمان می‌شود. او از اینکه سرمایه عمر خود را بیهوده از دست داده و در قبال آن چیزی به دست نیاورده، متأسف می‌گردد. انسان می‌تواند عمر خود را با خدا معامله کند و از دقایق عمرش در راه عبادت خدا، امر به معروف، و نهی از منکر و خدمت به دیگران استفاده برد و در برابر چند دقیقه از عمر خود که صرف عبادت خدا می‌شود، به پاداش‌های بی‌نهایت اخروی و رضوان الاهی دست یابد که با مقیاس‌های مادی و دنیوی قابل ارزش‌گذاری نیستند. حال آیا کسی که می‌تواند با صرف وقت خود به عبادت خدا، بهشت الاهی همراه با نعمت‌های بی‌نهایت و ابدی آن را برای خویش فراهم سازد، اگر او ساعتی از عمر باارزش خود را صرف گناه و مشاهده فیلم مبتذل کرد و آن سرمایه بزرگی که بهای واقعی آن بهشت و نعمت‌های بی‌نهایت است را این‌سان تلف کرد و از دست داد، پشیمان و اندوهگین نمی‌گردد؟
﴿ صفحه 70 ﴾
کسی که در برابر تلف کردن عمر خود نه فقط چیزی به دست نیاورده، بلکه قهر و غضب الاهی را برای خویش فراهم آورده و خود را مستحق عذاب و کیفری ساخته که اگر توبه نکند، در عالم آخرت بدان گرفتار می‌گردد، بیش از هرکس باید از کرده خود پشیمان گردد. اولین اثر این پشیمانی این است که به آن کار زشت ادامه نمی‌دهد و تصمیم می‌گیرد که بعداً نیز بدان دست نیازد و سعادت و آخرت خویش را خراب نسازد. همچنین به تلافی و جبران کارهای زشت خود می‌پردازد و سعی می‌کند دل و پرونده اعمال خویش را از زیان و خسارت گناهان پاک کند. اگر در انجام نمازهای خود کوتاهی کرده و یا اگر روزه نگرفته، قضای آنها را به جا می‌آورد و یا اگر به مال مردم دست‌اندازی کرده، درصدد جبران برمی‌آید. البته اگر کسی پشیمان شد و از کردار ناپسند خود توبه کرد، اما جبران کردار زشت خود را به آینده واگذار کرد، توبه واقعی نکرده‌ است و زیان و خسارت گناه را باور ندارد. آیا وقتی غذایی مسموم است، هیچ عاقلی می‌گوید که اکنون این غذا را می‌خورم و فردا از خوردن آن خود‌داری می‌کنم؟ طبیعی است که انسان عاقل برای یک لحظه هم حاضر نمی‌شود غذای مسموم بخورد و سلامتی خود را به خطر افکند. مگر کسی که کاملاً در دام شیطان گرفتار شده باشد، نظیر افراد معتاد که با وجود خطرات جسمی و روانی و نکبتی که از ناحیه مصرف مواد مخدر متوجه آنان شده، نمی‌توانند از مصرف آن سم مهلک خانمان‌سوز دست بکشند!!

موانع توبه

ما باید بکوشیم به آفت تسویف و به تأخیر افکندن توبه گرفتار نگردیم و اگر به این آفت خطرناک مبتلا شدیم و در نتیجه، فرصت‌ها و سرمایه‌های ارزشمند عمر را از دست دادیم و با امروز و فردا کردن اقدامی برای جبران خسارت‌های معنوی نکردیم،
﴿ صفحه 71 ﴾
باید درصدد علاج این آفت برآییم.(54) چه در ارتباط با توبه و چه کارهای دیگر نظیر درس خواندن، با اینکه ما به اهمیت این امور واقفیم، اما گاهی انجام آنها را به تأخیر می‌اندازیم و وسوسه‌های شیطانی باعث می‌گردد که ما از فرصت عمر استفاده بهینه نبریم و به‌خصوص در امر توبه کوتاهی داشته باشیم. تا جوانیم، به این بهانه که باید از لذت‌های دوران جوانی استفاده برد، به گناه دست می‌یازیم و به خود وعده می‌دهیم که در دوران پیری توبه خواهیم کرد. گاهی بر اثر غرق گشتن در منجلاب گناه و لذت‌های دنیوی، حال و نشاط برای توبه از ما گرفته می‌شود و حتی سخن از توبه و دست کشیدن از لذت‌ها و شهوات خوشایند انسان نیست. در این صورت باید دید چه چیز مانع توبه و غفلت از آن شده است. می‌توان مجموعه عوامل رهزن طریق درستکاری و خودسازی و به تعبیر دیگر موانع توبه را در دو عامل کلی گنجاند:
1. هوای نفس که مانع تعالی و پیشرفت و مانع صعود به قله‌های بزرگ معنویت است، چنان‌که رسول خدا(صلى الله علیه وآله)فرمودند: اَعْدَی عَدُوّکَ نَفْسُکَ الَّتی بَیْنَ جَنْبَیْکَ؛(55) «سرسخت‌ترین دشمنان تو نفس توست که در درون خودت است».
کسانی که در غرقاب گناه غوطه‌ورند و به مکافات رفتار زشت خود و حساب و
﴿ صفحه 72 ﴾
کتاب در آخرت نمی‌اندیشند، بی‌شک تبعیت از هواهای نفسانی مانع بهره‌مندی آنان از رحمت، نعمات و فیوضات الاهی می‌گردند.
2. آرزوهای طولانی: آرزوی دورودراز انسان را خیال‌پرداز بار می‌آورد و به انسان اجازه نمی‌دهد که لحظاتی به تفکر صحیح بپردازد و به راه دور و دراز و سختی که در پیش دارد بیندیشد؛ راهی که امیر مؤمنان(علیه السلام)درباره آن می‌فرمایند: آهِ مِنْ قِلَّه الزَّادِ وَطُولِ الطَّرِیقِ وَبُعْدِ السَّفَرِ وَعَظِیمِ الْمَوْرِدِ؛(56) «آه از کمی توشه و درازی راه و دوری سفر و سختی منزلگاه».
انسان برای اینکه توفیق توبه پیدا کند و بتواند با موانع سخت فراروی توبه مبارزه کند، در درجه اول باید از خداوند کمک و یاری بطلبد و در درجه دوم به اولیای خدا و امامان معصوم(علیهم السلام) توسل جوید و ارتباطش را با آنان مستحکم سازد. بی‌تردید کسی که دل خود را با اولیای خدا پیوند زده و دوستی و محبت آنان را بزرگ‌ترین سرمایه عمر خود قلمداد می‌کند، وقتی بداند قلب مقدس حضرت ولی عصر(عجل الله فرجه الشریف) از گناه او می‌رنجد و ناراحت می‌شود، انگیزه بیشتری برای توبه و ترک گناه پیدا می‌کند.
﴿ صفحه 73 ﴾

گفتار پنجم: (فـراینـد تـوبـه)