راهیان کوی دوست شرح حدیث معراج(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

كرامت، توفیق الهى و تعالى و رشد انسان مؤمن

«وَ عِزَّتِكَ وَ جَلالِكَ لَوْ كانَ رِضاكَ فى اَنْ اُقْطَعَ اِرْباً اِرْباً وَ اُقْتَلَ سَبْعینَ قَتْلَةً بِاَشَّدِ ما یُقْتَلُ بِهِ النّاسُ لَكانَ رِضاكَ اَحَبَّ اِلَى»
قسم به عزت و جلالت، اگر رضاى تو در آن باشد كه قطعه قطعه شوم و هفتاد بار به فجیع‌ترین وضع كشته شوم، در نزد من رضاى تو از هر چیزى بهتر است.
‌‌‌وقتى این جملات را بیان مى‌كند، به مانند كسى كه بلند پروازى كرده است و ادعاى سنگینى دارد كه به نظر مى‌رسد از بنده عاجزى ساخته نیست و گویا توهّم مى‌گردد این ادعا موجب خودپسندى او گشته است، براى اینكه تفهیم كند این ادعا تنها براى این است كه رضاى خدا را بر هر چیز دیگر ترجیح مى‌دهد، نه اینكه به عجب و خودپسندى مبتلا گردیده، عرض مى‌كند:
«كَیْفَ اُعْجَبُ بِنَفْسى؟ وَ اَناَ ذَلیلٌ اِنْ لَمْ تُكْرِمْنى»
چگونه به خود مغرور شوم؟ و حال اینكه اگر رفتار كریمانه تو نبود من ذلیل مى‌بودم.
‌‌‌آنچه گفتم كه جز به تو توجه ندارم و رضاى تو برایم از همه چیز ارزشمندتر است، به
﴿صفحه 215 ﴾
واسطه كرامت و توفیق توست و اگر نبود كرامت تو و اگر آن كرامت را تاحال در من باقى نمى‌داشتى، من از خود چیزى نداشتم تا ارائه دهم و بنده ذلیلى بیش نبودم.
«وَ اَنَا مَغْلُوبٌ اِنْ لَمْ تَنْصُرْنى وَ اَنَا ضَعیفٌ اِنْ لَمْ تُقَوِّنى وَ اَنَا مَیِّتٌ اِنْ لم تُحْیِنى بِذِكْرِك»
و اگر كمكم نمى‌كردى من شكست خورده بودم و اگر تقویتم نمى‌كردى ضعیف مى‌بودم و اگر به یاد خود مرا زنده نگه نمى‌داشتى، من مرده بودم.
‌‌‌بدون یارى تو من توانایى مبارزه با نفس و شیطان را نمى‌داشتم و شكست مى‌خوردم. عبارت اخیر در این فراز، بسیار پر معناست: «اگر تو مرا به یاد خود زنده نمى‌داشتى، مرده‌اى بیش نبودم» علاوه بر اینكه این جمله اشاره دارد كه تو به من حیات بخشیدى، به مطلب بسیار مهمى نیز اشاره دارد و آن اینكه حیات بنده مؤمنِ داراى یقین كه به مراتب عالى كمال دست یافته، از سنخ حیاتهاى مادى كه ما مى‌شناسیم و تنها با اكسیژن و تنفس و تغذیه حفظ مى‌گردد، نیست؛ بلكه آن حیات تنهابا یاد خدا پایدار مى‌ماند. عیش و زندگى قلب و دل، به یاد و ارتباط با خداست و اگر این ارتباط نباشد، گرچه حیات حیوانى دارد، ولى قلب و روح انسان مرده است و در نتیجه حیات انسانى ندارد. در این باره خداوند مى‌فرماید: «لِیُنْذِرَ مَنْ كانَ حَیّاً...»(121)
‌‌‌(این كتاب ذكرالهى و قرآن روشن خداست)تا هركه زنده (دل)است پند گیرد.
‌‌‌تا دل حیات نداشته باشد، از معارف الهى و توجهات قلبى به خدا بهره‌مند نمى‌شود. بنابراین «اهل یقین» احساس مى‌كند از ارتباط با خدا حیات یافته، آنهم حیاتى كه در عالى‌ترین مرتبه است؛ یعنى حیات و زندگى در محضر خدا، و او این حیات را عطیه خدا مى‌داند.
«وَ لَوْ لا سَتْرُكَ لاَفْتَضَحْتُ اَوَّلَ مَرَّة عَصَیْتُك»
خدایا؛ اگر پرده پوشى تو نبود اولین بار كه گناه مى‌كردم، رسوا مى‌شدم (تو بر كار زشت من پرده افكندى و اجازه دادى اصلاح شوم و توفیق دادى تا تو را بندگى كنم).
«اِلهى كَیْفَ لا اَطْلُبُ رِضاكَ وَ قَدْ اَكْمَلْتَ عَقْلى حَتّى عَرَفْتُكَ وَ عَرَفْتُ الْحَقَّ مِنَ الْباطِلِ وَ الاَْمْرَ مِنَ النَّهْىِ وَ الْعِلْمَ مِنَ الْجَهْلِ وَ النُّورَ مِنَ الظُّلْمَة»
﴿صفحه 216 ﴾
خدایا؛ چگونه رضاى تو را نطلبم در حالى كه تو عقل مرا كامل ساختى تا تو را شناختم و نیز حق را از باطل و امر (معروف) را از نهى (منكر) و نور را از ظلمت و علم را از جهالت باز شناختم.
‌‌‌خدایا؛ مطلوب حقیقى من رضاى توست و الا بهشت و نعمتهاى بهشتى در مقابل تو ارزشى ندارد، و ارزش آنها از این جهت است كه هدیه توست. خدایا، اگر عقلم را كامل نمى‌ساختى تا تو را بشناسم و ارزش قرب به تو را درك كنم، من نیز مثل دیگر حیوانات به دنبال چشم‌چرانى و شهوت‌رانى مى‌رفتم. به پاس توفیق تو، عقلم كامل گردید و تو را شناختم و از شهوات و لذتهاى دنیا چشم پوشیدم. پس اگر رضاى تو را نخواهم، دنبال چه چیزى بروم و مگر چیزى بالاتر از رضاى تو یافت مى‌شود كه من طلب كنم؟
‌‌‌(به یقین این گفت و شنود شیرین‌تر و دل‌نشین‌تر از آن است كه در لفظ بگنجد و آنچه با الفاظ بیان شده، مرحله تنزل یافته آن گفت و شنود، و اشاره‌اى است به حالاتى كه روح در آن مقام داراست). وقتى سخن به اینجا مى‌رسد خداوند مى‌فرماید:
«وَ عِزَّتى وَ جَلالى لا اَحْجُبُ بَیْنى وَ بَیْنَكَ فى وَقْت مِنَ الاَْوْقاتِ كَذالِكَ اَفْعَلُ بِاَحَبّائى»
قسم به عزت و جلالم كه هیچگاه بین من و تو حجابى نیست، آرى من با دوستان خود چنین رفتار مى‌كنم.
***
﴿صفحه 217 ﴾

درس هفدهم: ویژگى‌هاى زندگى گوارا و پایدار

‌‌‌‌‌‌
الف: ویژگى‌هاى زندگى گوارا
ب: ویژگى‌هاى حیات پایدار
﴿صفحه 218 ﴾
﴿صفحه 219 ﴾

ویژگى‌هاى زندگى گوارا و پایدار

«یا اَحْمَدُ؛ هَلْ تَدْرى اَىُّ عَیْش اَهْنَئُ وَ اَىُّ حَیاة اَبْقى؟قالَ: اَللّهُمَّ لا. قالَ: اَمَّا الْعَیْشُ الْهَنئُ فَهُوَ الَّذى لایَفْتُرُ صاحِبُهُ عَنْ ذِكْرى وَ لا یَنْسى نِعْمَتى وَ لا یَجْهَلُ حَقّى. یَطْلُبُ رِضاىَ لَیْلَهُ وَ نَهارَهُ. وَ اَمّا الْحَیوةُ الْباقِیَةُ فَهِىَ الَّتى یَعْمَلُ [صاحِبُها] لِنَفْسِهِ حَتّى تَهُونَ عَلَیْهِ الدُّنْیا وَ تَصْغُرَ فى عَیْنَیْهِ وَ تَعْظُمَ الاْخِرَةُ عِنْدَهُ وَ یُوْثِرَ هَواىَ عَلى هَواهُ وَ یَبْتَغىَ مَرْضاتى وَ یُعَظِّمَ حَقَّ عَظَمَتى وَ یَذْكُرَ عِلْمى بِهِ وَ یُراقِبَنى بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ عِنْدَ كُلِّ سَیِّئَة وَ مَعْصیَة وَ یُنْقِّىَ قَلْبَهُ عَنْ كُلِّ ما اَكْرَهُ و یُبْغِضَ الشِّیْطانَ وَ وَساوِسَهُو لا یَجْعَلَ لاِِبْلیسَ عَلى قَلْبِهِ سُلْطاناً وَ سَبیلا»