راهیان کوی دوست شرح حدیث معراج(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

درس پانزدهم: نقش ارزشى روزه و سكوت

‌‌‌‌‌‌ـ رابطه تقرب به خدا با فعالیت‌هاى ایجابى و سلبى
‌‌‌‌‌‌ـ سكوت، آبادكننده دل اولیاى خدا
‌‌‌‌‌‌ـ حكمت، معرفت و یقین ره‌آورد روزه
﴿صفحه 196 ﴾
﴿صفحه 197 ﴾

نقش ارزشى روزه و سكوت

«یا اَحْمَدُ؛ عَلَیْكَ بِالصَّمْتِ فَاِنَّ اَعْمَرَ مَجْلِس قُلُوبُ الصّالِحینَ وَ الصّامِتینَ وَ اِنَّ اَخْرَبَ مَجْلِس قُلُوبُ الْمُتَكَلِمینَ بِما لا یَعْنیهِمْ.
یا اَحْمَدُ؛ اِنَّ الْعِبادَةَ عَشْرَةُ اَجْزاء، تِسْعَةٌ مِنْها طَلَبُ الْحَلالِ. فَاِنْ طَیَّبْتَ مَطْعَمَكَ وَ مَشْرَبَكَ فَاَنْتَ فى حِفْظى و كَنَفى. قالَ: یا رَبِّ وَ ما اَوَّلُ الْعِبادةِ؟ قالَ: اَوَّلُ الْعِبادَةِ اَلصَّمْتُ وَ الصّومُ.
قالَ یا رَبِّ؛ وَ ما میراثُ الصَّوْمِ؟ قالَ: اَلصَّوْمُ یُورِثُ الْحِكْمَةَ وَ الْحِكْمَةُ تُورِثُ الْمَعْرِفَةَ وَ الْمَعْرِفَةُ تُورِثُ الْیَقینَ. فَاِذا اسْتَیْقَنَ الْعَبْدُ لایُبالى كَیْفَ اَصْبَحَ بِعُسْر اَمْ بِیُسْر»

رابطه تقرب به خدا با فعالیت‌هاى ایجابى و سلبى

‌‌‌انسان پس از اینكه پى برد، مسیر تكاملى خویش را باید با اراده برگزیند و با سعىو كوشش خود آنرا بپیماید و نیز پى‌برد كه هدف اصلى از آفرینش انسان و بالاترین كمالى كهاو بدان دست مى‌یابد قرب به خداوند متعال است، ناگزیر درصدد بر مى‌آید كه راه رسیدنبه آنرا بشناسد و سعى مى‌كند با تدوین برنامه‌اى صحیح و كامل، مسیر تقرب به خداوندرا طىّ كند. این برنامه از دو بخش اساسى تشكیل مى‌شود: یك بخش مربوط به فعالیتهاى اثباتى و ایجابى است، یعنى كارهایى كه در خارج باید انجام گیرد و بخش دیگر مربوطبه جنبه‌هاى سلبى و كارهایى است كه باید از آنها خوددارى كرد و هر دو از اهمیّتبه‌سزایى برخوردارند. البته كارهاى اثباتى موجب پیشرفت و ترقى انسان مى‌گرددو در جازدن او را به پیش نمى‌برد، ولى چه بسا ترك و خوددارى، به یك معنا عمل
﴿صفحه 198 ﴾
ایجابى به شمار مى‌آید و در عین حال جهت سلبى او نیز اهمیت زیادى دارد، چون انسانرا بر انجام كارهاى اثباتى و پیشبرد برنامه‌هاى مثبت، موفق مى‌سازد (اگر انسان ازكارهاى منفى خوددارى نكند، نمى‌تواند كارهاى ایجابى و مثبت را انجام دهد). بنابر این انسان در آغاز باید بیندیشد كه چه كارهایى را باید انجام دهد و از چه كارهایى باید خود دارى كند.
‌‌‌سراسر فقه و كتابهاى اخلاقى ما مملوّ از كارهایى است كه باید انجام داد و نیز كارهایى كه باید از آنها اجتناب جست و بین این كارهاى ایجابى و سلبى یك نوع تأثیر و تأثر و علیّت و معلولیّت وجود دارد، یعنى انجام دادن كارى به انسان كمك مى‌كند كه بر انجام كار سنگین‌تر موفق شود. ترك برخى از چیزها موجب مى‌گردد كه انسان بتواند از كارهاى سلبى مشكلتر اجتناب جوید، یا ترك برخى چیزها به انسان كمك مى‌كند كه راحت‌تر وظایف ایجابى‌اش را انجام دهد.
‌‌‌آنچه در تربیت مهمّ است و از مربّى مى‌توان استفاده كرد، آموختن این فرمول است كه با انجام چه كارهایى انسان به راحتى مى‌تواند به كارهاى سخت‌تر و پیچیده‌تر بپردازد. هنرمربى در این است كه به انسان بیاموزد از كار آسان و راحت شروع كند كه با انجام آن، برانجام كارهاى بزرگتر و سنگین‌تر موفق گردد. بسیار مهمّ است كه او بداند از كجا شروعكند، تا بر انجام كارهاى بزرگتر موفّق شود: بسا كارهاى بزرگى كه انسان به اهمیت وارزشش پى برده است، ولى توان انجامش را ندارد. براى مثال همه مى‌دانیم خیلى خوباست كه موفق شویم شبى هزار ركعت نماز بخوانیم، اما این كار از ما ساخته نیست، نهوقت به ما اجازه مى‌دهد و نه قدرت بدنى كافى داریم و نه سایر شرایط فراهم است. و نیز مى‌دانیم خیلى خوب است انسان لحظه‌اى از خدا غافل نشود، ولى چنین چیزى براى هر كس میسر نیست.
‌‌‌اگر انسان در زندگى برنامه منظّمى داشته باشد و از نقطه مناسبى شروع كند، با انجام و تكرار كارهاى ابتدایى و ساده و راحت‌تر، و مداومت بر آنها، توان انجام كارهاى مهمتر را نیز در خود مى‌یابد.
﴿صفحه 199 ﴾
‌‌‌در امور سلبى نیز اگر از گناهانى كه تركش آسانتر است شروع كند، مى‌تواند از گناهان بزرگ و گناهانى كه ترك آنها دشوار است، اجتناب كند. اجتناب از چیزهایى كه تركش آسان است، موجب مى‌گردد انسان از گناهان بزرگ دورى گزیند و خود را از فروافتادن در لغزشگاه‌هایى كه موجب هلاكت و تیره روزى انسان مى‌گردد، حفظ كند.