راهیان کوی دوست شرح حدیث معراج(مشکات)

نویسنده : آیت الله محمدتقی مصباح یزدی

مقدمه

‌‌‌بى شك آئینه جان آدمى جز در پرتو انوار الهى فروغ نمى‌یابد و زنگار دل جز با اكسیر كلام ربوبى زدوده نمى‌شود و عطش سوزان فطرتش جز با شراب طَهور معنوى سیراب نمى‌گردد و عنقاى بى‌قرار او جز در بزم وصال یار آرام نمى‌گیرد، آرى: «فى مقعدِ صدق عند ملیك مقتدر» و رسولان الهى هر یك مشعلى بوده‌اند فراراه بشریت تا راه آدمیت را فراروى انسان بگشایند و او را از خاك تا خدا و از مُلك تا ملكوت پرواز دهند. آنان جوهرِ حكمت و حقیقت معرفت را در صدف وحى یافتند و اوج عروج انسان زمینى را در سطر سطر كتب آسمانى خویش رقم زدند. معراج حقیقى آدمى را در عبودیت و بندگى او در آستان بارى دیدند و از سر اخلاص و صفا انسان را به كوى دوست فراخواندند كه:
‌‌‌«یا ایتها النفسُ المطمئنةُ ارجعى إلى ربكِ راضیةً مرضیةً فادخُلى فى عبادى و ادخلى جنَّتى»و بى تردید لذّتى كه در پرتو ایمان به خدا حاصل مى‌شود، برتر و بالاتر از همه لذائذدیگر است. اولیاء خدا را بنگر كه هرگز مقام توكل و رضا، مرتبه زهد و تقوى و نعمتبریدگى از دنیا را با هیچ چیز معاوضه نمى‌كنند.«فلا تعلم نفسٌ ما اُخفی لهم من قُرّةِأَعیُنِ»
***
‌‌‌مكتوب حاضر ویراسته سلسله درسهاى اخلاقى استاد وارسته و مربى شایسته حضرت آیة‌اللّه حاج شیخ محمدتقى مصباح یزدى (دام ظله) در حوزه علمیه قم است. موضوع اصلى این درسها، متن حدیث معروف «معراج» است كه با بیانى شیوا و زبانى گویا همراه با آیات قرآنى شرح و تبیین شده است. متن این حدیث شریف در كتبى همچون ارشادالقلوب دیلمى و بحارالانوار مجلسى و... آمده است و الحق محتواى این حدیث قدسى یك دوره درس عرفان
﴿صفحه 14 ﴾
و حكمت و دستورالعملى بى‌بدیل در اخلاق و معنویت است. امید كه مطالعه این اثر، خوانندگان اهل دقت و بصیرت را مفید افتد و نشر آن مرضى خداوند و مقبول درگاه حضرت ولى عصر (عجل‌اللّه‌تعالى فرجه‌الشریف) قرار گیرد. انشاء اللّه .
مركز انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(قدس سره)

﴿صفحه 15 ﴾

درس اول: مقام رضا و توكل

‌‌‌‌‌‌ـ حقیقت توكل و نگرش قرآن
‌‌‌‌‌‌ـ توكل در روایات معصومین(علیهم السلام)
‌‌‌‌‌‌ـ توكل لازمه ایمان به خدا
‌‌‌‌‌‌ـ توكل و لزوم كار و فعالیت
‌‌‌‌‌‌ـ حضرت ابراهیم، خلیل‌الرحمن، و اعتماد بر خدا

﴿صفحه 16 ﴾
﴿صفحه 17 ﴾

مقام رضا و توكّل

«رُوِىَ عَنْ اَمیرِالْمُؤْمِنین(علیه السلام) إِنَّ النّبى(صلى الله علیه وآله) سَأَلَ رَبَّهُ فی لَیْلَةِ الْمِعراجِ، فَقالَ: یا رَبِّ اَىُّ الأَْعْمالِ اَفْضَلُ؟ فَقالَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ: لَیْسَ شَئٌ عِنْدى اَفْضَلَ مِنَ التَّوَكُّلِ عَلَىَّ وَ الرِّضى بِما قَسَمْتُ»(1)
‌‌‌حدیث معراج، از جمله احادیث قدسى است كه پیامبر گرامى اسلام، در این حدیث، پرسش‌هایى را به پیشگاه ذات اقدس حق مطرح مى‌كند و خداوند نیز به او پاسخ مى‌دهد.
‌‌‌نخست حضرت از خداوند سؤال مى‌كند:
«یا رَبِّ اَىُّ الأَْعْمالِ اَفْضَلُ؟» خداوندا؛ كدامین عمل، از سایر اعمال برتر است.
خداوند متعال در پاسخ مى‌فرماید:
«لَیْسَ شَئٌ عِنْدى اَفْضَلَ مِنَ التَّوَكُّلِ عَلَىَّ والرِّضى بِما قَسَمْتُ»
هیچ چیز نزد من از توكل بر من و رضایت به آنچه من قسمت كرده‌ام برتر نیست.
‌‌‌گرچه بسیارى از روایاتى كه درباره برترى و فضیلت برخى اعمال وارد شده، ناظر به اعمالى است كه از جوارح و اعضاى انسان سر مى‌زند و جنبه عینى و عملى دارد، مثل اعمال مربوط به چشم، گوش و دست، ولى در این دو فراز از حدیث معراج، اعمال، توسعه داده شده وامور قلبى را نیز در برگرفته است. زیرا در امور و كنشهاى قلبى نیز نفس به نحوى فعالیت دارد و گرچه آن رفتار و كنشها كاملا قلبى است و در اعماق دل رخ مى‌دهد، ولى به مثابه عمل است.