زندگی در پرتو اخلاق

نویسنده : آیت الله ناصر مکارم شیرازی

پاورقی

1. مجلسى ، بحارالانوار 61 / 65 ، روایت 51 .
2. نراقى ، جامع السعادات 1 / 34 .
3. سوره بقره ( 2 ) آیه 10 .
4. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه 11 / 123 .
5. همان مدرک .
6. سوره بقره ( 2 ) آیه 200 تا 202 .
7. سوره اعراف ( 7 ) آیه 32 .
8. نهج البلاغه ، کلمات قصار ، شماره 390 .
9. حر عاملی، وسائل الشیعه، 11/447.
10. مجلسى ، بحار الانوار 74 / 197 .
11. کلینى ، کافى 2 / 375 .
12. مجلسى ، بحارالانوار ، جلد2 ، صفحه128 .
13. مجلسى ، بحار الانوار 74 / 191 .
14. سوره کهف ( 18 ) آیه 28 .
15. مجلسى ، بحار الانوار 74 / 185 .
16. سوره نور ( 24 ) آیه 2 .
17. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه 8 / 604 .
18. همان مدرک ، صفحه 605
19. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه 8 / 609 .
20. سوره نساء ( 4 ) آیه 100 .
21. مجلسى ، بحار الانوار 19 / 31 .
22. سوره عنکبوت ( 29 ) آیه 56 .
23. مجلسى ، بحار الانوار 73 / 270 .
24. نقل از کتاب « جهانى که من مى شناسم » صفحه 68 .
25. سوره مریم ( 19 ) آیه 49 .
26. سوره کهف ( 18 ) آیه 16 .
27. فیض کاشانى ، محجة البیضاء 4 / 9 . راوى حدیث ابوسعید خدرى است و در حواشى احیاء العلوم آمده : « این حدیث متفق علیه است » .
28. مجلسى ، بحار الانوار 70 / 110 .
29. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 4 / 7 .
30. مجلسى ، بحار الانوار 47 / 60 .
31. سوره رعد ( 13 ) آیه 33 .
32. سوره نساء ( 4 ) آیه 1 .
33. مجلسى ، بحار الانوار 72 / 279 .
34. سوره نحل ( 16 ) آیه 90 .
35. احیاء العلوم و محجّة البیضاء .
36. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 2 / 315 .
37. نهج البلاغه ، کلمات قصار ، شماره 148 .
38. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 262 . و محجّة البیضاء 5 / 193 .
39. سوره مریم ( 19 ) آیه 10 .
40. سوره مریم ( 19 ) آیه 26 .
41. مجلسى ، بحار الانوار 77 / 88 . و محجّة البیضاء 5 / 192 .
42. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 5 / 194 .
43. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء ، جلد 5 ، صفحه 195 .
44. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 5 / 195 .
45. نهج البلاغه ، کلمات قصار ، شماره 71 .
46. نهج البلاغه ، کلمات قصار ، شماره 349 .
47. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 5 / 196 .
48. مجلسى ، بحار الانوار 71 / 8 .
49. سوره محمد ( 47 ) آیه 30 .
50. طبرسى ، مشکوة الانوار 157
51. همان مدرک ، صفحه 156 .
52. مجلسى ، بحار الانوار 72 / 263 .
53. سوره توبه ( 9 ) آیه 77 .
54. سوره نحل ( 16 ) آیه 105 .
55. مجلسى ، بحار الانوار 72 / 262 .
56. مجلسى ، بحار الانوار 72 / 249 .
57. همان مدرک ، جلد 78 ، صفحه 9 .
58. نهج البلاغه ، کلمات قصار ، شماره 38 .
59. سوره نساء ( 4 ) آیه 69 .
60. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه 8 / 577 .
61. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه 16 / 162 .
62. انصارى ، مرتضى ، فرائدالاصول ( رسائل ) ، صفحه 360 .
63. غزالى ، احیاء العلوم 3 / 139 .
64. سوره انبیاء ( 21 ) آیه 63 .
65. سوره یوسف ( 12 ) آیه 70 .
66. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 5 / 251 .
67. سوره حجرات ( 49 ) آیه 12 .
68. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 5 / 252 .
69. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 240 .
70. همان مدرک ، صفحه 222 .
71. محدث نورى ، مستدرک الوسائل 9 / 118 .
72. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 257 .
73. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 5 / 273 .
74. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 5 / 255 .
75. همان مدرک ، صفحه 254 .
76. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 168 .
77. « اللهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ اِلَى النُّورِ » سوره بقره ( 2 ) آیه 257 .
78. سوره شورى ( 42 ) آیه 46 .
79. سوره اسراء ( 17 ) آیه 111 .
80. سوره اعراف ( 7 ) آیه 155 .
81. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 222 .
82. همان مدرک .
83. غزالى ، احیاء العلوم 3 / 145 ; محجّة البیضاء 5 / 257 .
84. غزالى ، احیاء العلوم 3 / 145 .
85. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 5 / 251 .
86. مجلسى ، بحارالانوار ، جلد75 ، صفحه242 و محجّة البیضاء ، جلد 5 ، صفحه 273 .
87. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 253 .
88. غزالى ، احیاءالعلوم ; و بحار الانوار 72 / 253 .
89. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 236 .
90. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 232 .
91. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه ، جلد5 ، صفحه393 .
92. سوره حجرات ( 49 ) آیه 12 .
93. فیض کاشانى ، محجّة البیضاء 5 / 268 .
94. مجلسى ، بحار الانوار 74 / 197 ، روایت 31 .
95 - شرح این شأن نزول را در « تفسیر نمونه » ذیل آیه 6 سوره حجرات مطالعه فرمایید .
96. سوره منافقون ( 63 ) آیه 4 .
97. مجلسى ، بحار الانوار 58 / 320 .
98. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 201 .
99. کلینى ، کافى 2 / 362 .
100. کلینى ، کافى 8 / 147 .
101. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 197 ، روایت 18 .
102. نهج الفصاحه ، صفحه 315 .
103. سوره روم ( 30 ) آیه 21 .
104. سوره انفال ( 8 ) آیه 62 و 63 .
105. سوره انعام ( 6 ) آیه 65 .
106. سوره آل عمران ( 3 ) آیه 103 .
107. طبرسى ، احتجاج 2 / 82 .
108. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 189 .
109. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه 8 / 586 ، روایت 8 .
110. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه 8 / 552 ، روایت 2 .
111. مجلسى ، بحار الانوار 74 / 280 .
112. مجلسى ، بحار الانوار 74 / 281 .
113. نهج البلاغه ، خطبه 127 .
114. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه 14 / 3 ، روایت 6 .
115. جامعه شناسى ، ساموئیل کینگ ، صفحه 428 .
116 . به تاریخ « ویل دورانت » مراجعه شود .
117. مجلسى ، بحار الانوار 8 / 170 ، روایت 112 .
118. مجلسى ، بحار الانوار 70 / 119 ، روایت 10 .
119. بعضى هم « سیاحت » در آیه را به معنى « هجرت » گرفته اند .
120. سوره حدید ( 57 ) آیه 27 .
121. ر . ک : دائرة المعارف قرن بیستم ، ماده « رهب » .
122. ر . ک : تفسیر مجمع البیان ، ذیل آیه 27 سوره حدید ; و بحار الانوار ، جلد 70 ، باب النهى عن الرهبانیة .
123. ویل دورانت ، تاریخ تمدن 13 / 443 .
124. سوره حجرات ( 49 ) آیه 13 .
125. سوره حجرات ( 49 ) آیه 13 .
126. همان مدرک .
127. مانند : « یا اَیُّهَا النّاسُ اِنِّی رَسُولُ اللهِ اِلَیْکُمْ جَمِیعاً ; اى مردم ! من فرستاده خدا به سوى همه شما هستم » ، سوره اعراف ( 7 ) آیه 158 .
« یا عِبادِ فَاتَّقُونِ ; اى بندگان من ! از نافرمانى من بپرهیزید » ، سوره زمر ( 39 ) آیه 16 .
« یا بَنِی آدَمَ لا یَفْتِنَنَّکُمُ الشَّیْطانُ ; اى فرزندان آدم ! شیطان شما را نفریبد ! » ، سوره اعراف ( 7 ) آیه 27 .
« یا اَیُّهَا الاِْنْسانُ اِنَّکَ کادِحٌ اِلى رَبِّکَ کَدْحاً ; اى انسان ! تو با تلاش و رنج بسوى پروردگارت مى روى » ، سوره انشقاق ( 84 ) آیه 6 .
128. سوره عنکبوت ( 29 ) آیه 56 .
129. سوره نحل ( 16 ) آیه 36 .
130. سوره اعراف ( 7 ) آیه 56 .
131. سوره انبیاء ( 21 ) آیه 105 .
132. سوره نساء ( 4 ) آیه 97 .
133. به کتاب « جواهر الکلام » اول کتاب جهاد مراجعه شود .
134. « حمورابى » پادشاه معروف کشورگشا و کشور دار است که بخاطر قوانین جالبى که از او به یادگار مانده مشهور و معروف است .
135. آلبر ماله ، تاریخ ملل شرق 1 / 81 .
136. همان مدرک ، صفحه 41 .
137. سوره زخرف ( 43 ) آیه 84 .
138. سوره مریم ( 19 ) آیه 93 .
139. سوره مُلک ( 67 ) آیه 3 .
140. سوره انبیاء ( 21 ) آیه 30 .
141. سوره واقعه ( 56 ) آیه 85 .
142. سوره ق ( 50 ) آیه 16 .
143. نهج البلاغه ، خطبه 1 .
144. سوره طه ( 20 ) آیه 14 .
145. مجلسى ، بحار الانوار 70 / 143 ، روایت 7 .
146.ک کلینى ، کافى 8 / 177 .
147. سوره نور ( 24 ) آیه 22 .
148. مفردات راغب .
149. سوره بقره ( 2 ) آیه 219 .
150. سوره بقره ( 2 ) آیه 189 .
151. غزالى ، احیاء العلوم 3 / 182 . این حدیث را چند نفر از صاحبان صحاح ستّه نقل کرده اند .
152. کلینى ، کافى 2 / 108 .
153. همان مدرک .
154. همان مدرک .
155. سوره فصّلت ( 41 ) آیه 34 و 35 .
156. مجلسى ، بحار الانوار 71 / 399 .
157. مجلسى ، بحارالانوار ، جلد71 ، صفحه403 .
158. رفق نقطه مقابل عنف و خشونت است .
159. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 60 .
160. مجلسى ، بحار الانوار 75 / 63 .
161. مجلسى ، بحار الانوار 76 / 268 .
162. کلینى ، کافى 2 / 118 .
163. کلینى ، کافى 2 / 119 ، روایت 6 .
164. همان مدرک ، روایت 5 .
165. روانشانسان براى ذهن انسان سه مرحله مختلف قائل شده اند :
166. سوره توبه ( 9 ) آیه 61 .
167. سوره آل عمران ( 3 ) آیه 159 .
168. سوره توبه ( 9 ) آیه 128 .
169. اقتباس از احیاء العلوم 2 / 365 تا 367 .
170. سوره عنکبوت ( 29 ) آیه 46 .
171. سوره نحل ( 16 ) آیه 125 .
172. سوره حج ( 22 ) آیه 68 .
173. مجلسى ، بحار الانوار 2 / 138 .
174. همان مدرک ، روایت 53 .
175. مجلسى ، بحار الانوار 14 / 134 .
176. ابن ماجه ، سنن ابن ماجه 1 / 47 .
177. مجلسى ، بحار الانوار 77 / 270 ، روایت 1 .
178. علامه مجلسى ، بحار الانوار 73 / 399 .
179. سوره نمل ( 27 ) آیه 61 .
180. سوره قصص ( 28 ) آیه 72 .
181. سوره فاطر ( 24 ) آیه 3 .
182. سوره حج ( 22 ) آیه 46 .
183. حرّ عاملى ، وسائل الشیعه ، جلد 8 ، باب 5 ، از ابواب احکام العشرة .
184. سوره کهف ( 18 ) آیه 6 .
185. مجلسى ، بحار الانوار 16 / 226 .
186 . على شریعتمدارى ، اصول تعلیم و تربیت ، با تلخیص .
187. سوره احزاب ( 33 ) آیه 43 .
188. سوره حدید ( 57 ) آیه 9 .
189. روانشناسى رشد ، صفحه 453 .