انسان و ایمان

نویسنده : متفکر شهید استاد مرتضی مطهری

5. شخصیّت گرایى

یكى دیگر از موجبات لغزش اندیشه، گرایش به شخصیّتهاست. شخصیّتهاى بزرگ تاریخى یا معاصر از نظر عظمتى كه در نفوس دارند بر روى فكر و اندیشه و تصمیم و اراده دیگران اثر مى گذارند و در حقیقت، هم فكر و هم اراده دیگران را تسخیر مى كنند. دیگران آن چنان مى اندیشند كه آنها مى اندیشند و آن چنان تصمیم مى گیرند كه آنها مى گیرند، دیگران در مقابل آنها استقلال فكر و اراده خود را از دست مى دهند.
قرآن كریم ما را دعوت به استقلال فكرى مى كند و پیرویهاى كوركورانه از اكابر و شخصیّتها را موجب شقاوت ابدى مى داند، لهذا از زبان مردمى كه از این راه گمراه مى شوند نقل مى كند كه در قیامت مى گویند:
مجموعه آثار استاد شهید مطهرى (انسان و ایمان)، ج 2، ص: 70
رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِیلَا (32) پروردگارا! ما بزرگان و اكابر خویش را پیروى و اطاعت كردیم و در نتیجه ما را گمراه ساختند.
مجموعه آثار استاد شهید مطهرى (انسان و ایمان)، ج 2، ص: 71

6. منابع تفكّر در اسلام

قرآن كه دعوت به تفكّر و اندیشه مى نماید علاوه بر اینكه راههاى لغزش اندیشه را ارائه داده است، منابع تفكّر را نیز ارائه داده است، یعنى موضوعاتى كه شایسته است انسان در آن موضوعات فكر خویش را به كار اندازد و از آنها به عنوان منابع علم و اطّلاع خویش بهره گیرى نماید نیز ارائه داده است.
در اسلام به طور كلّى با صرف انرژى فكرى در مسائلى كه نتیجه اى جز خسته كردن فكر ندارد، یعنى راه تحقیق براى انسان در آنها باز نیست، و همچنین مسائلى كه فرضا قابل تحقیق باشد فایده اى به حال انسان ندارد مخالفت شده است.
پیغمبر اكرم علمى را كه دارا بودن آن سودى نبخشد و نداشتن آن زیانى نرساند بیهوده خواند. امّا علومى كه راه تحقیق در آنها باز است و بعلاوه سودمند مى باشد مورد تأیید و تشویق اسلام است.
قرآن كریم سه موضوع براى تفكّر مفید و سودمند ارائه مى دهد (33):
مجموعه آثار استاد شهید مطهرى (انسان و ایمان)، ج 2، ص: 72

1. طبیعت

در سراسر قرآن آیات زیادى است كه طبیعت یعنى زمین، آسمان، ستارگان، خورشید، ماه ابر، باران، جریان باد، حركت كشتیها در دریاها، گیاهان، حیوانات و بالأخره هر امر محسوسى را كه بشر در اطراف خود مى بیند به عنوان موضوعاتى كه درباره آن دقیقا باید اندیشید و تفكّر و نتیجه گیرى كرد یاد كرده است. براى نمونه یك آیه ذكر مى كنیم:
قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ (34).
بگو به مردم: دقّت و مطالعه كنید، ببینید در آسمانها و زمین چه چیزهایى هست.