در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

مراکز قرض الحسنه و گرفتن کارمزد

باید توجه داشت مؤسسه های قرض الحسنه و مراکزی که به اشخاص بعنوان قرض پول میدهند. کار بسیار خوبی انجام میدهند و خدمات اقتصادی مهمی را به انجام میرسانند این قبیل کمک ها که بوسیله افراد خیر اندیش و نیکوکار برای خدا انجام می گیرد باعث رفع احتیاج محتاجان و تأمین مسکن بی خانمانها و آزادی زندانی ها از زندان و بازگشت آنها به آغوش خانواده خود همچنین وسیله تأمین مخارج ازدواج جوانان و تأمین سرمایه و کار و کسب میشود اینها خدمت های بسیار خوبی است جزاهم الله خیراً ولی اگر برای اداره تشکیلات خود مقداری از گیرنده قرض اضافه را جدا از پولی که بعنوان قرض میدهند در نظر بگیرند چه اینکه قبلاً گفتیم در موضوع قرض لازم است فقط همان مقدار را که بعنوان قرض میدهد پس بگیرد و اضافه از آن به هر عنوان که باشد ربا و حرام است بنابراین باید مبلغی را که بعنوان کارمزد می گیرد در عقد قرض قرار ندهد و بطور جداگانه بگیرد و به مقدار کارمزد اکتفا کند و زیادتر نگیرد.

گرفتن پول در مقابل دیر کرد

از جمله مطالبی که جزء مسلّمات فقه ما است این است که گرفتن پول در مقابل تأخیر ادای دین، از جهت اینکه یک نوع ربا است، جائز نیست در این مورد صاحب جواهر اعلی الله مقامه می گوید:
برای تأخیر ثمنی که در خرید و فروش معین کرده اند و همچنین برای تأخیر هر یک از حقوق مالیّه اگر از بدهکار چیزی اضافه بگیرند جائز نیست زیرا این اضافه ربا است که آن بر اساس قرآن مجید و اخبار اهل بیت علیهم السلام و اجماع علما حرام است.(56)

نصیحت امیر مؤمنان علیه السلام به بازاریان

حضرت امیر مؤمنان علیه السلام هر روز صبح با در دست داشتن تازیانه در قسمت های مختلف بازار کوفه گردش میکرد و به تمام قسمت ها سر میزد و در هر قسمتی می ایستاد و با صدای بلند می فرمود:
ای گروه تجّار خیر را از خدا بخواهید و برکت را از راه سهل گرفتن برخیرداران جستجو کنید و از دروغ گفتن و قسم خوردن احتراز نمایید و از ظلم پرهیز کنید و به داد مظلومان برسید و هرگز نزدیک «ربا» نروید و از وزن و پیمانه کسر نگذارید و در ادای حقوق مردم کوشا باشید و هرگز کاری که بر خلاف نظم و انضباط است انجام ندهید.

پس از اینکه در همه قسمتهای بازار این کلمات را که از اعماق دل آنحضرت بر میخاست می گفت این شعر را میخواند.
تَفنَی الَّلذاذَهُ مَمِنّ نالَ صَفوَتَهَا مِنَ الحرام وَ یَبقَی الاِثمُ والَعارُ
تَبقی عَواقِبُ سُوءٍ فی مَغَبِتَّها لَا خَیرَ فی لَذَّهٍ مِن بعدِهَا النّارُ.(57)
یعنی کسانی که از راه حرام به لذّتهائی نائل میشوند بدانند که آن لذتها فانی میشود ولی ننگ و گناه آن باقی میماند آثار و عواقب بدی در دنبال کارهای حرام وجود دارد و هرگز خیر و خوبی در لذّتی که در پشت سر آن آتش عذاب هست وجود ندارد.