در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

اظهار ناراحتی رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از حیله های شرعی درباره ربا

حضرت امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: هنگامی که خداوند این آیات از قرآن را نازل فرمودند: الم (1) أَحَسِبَ النَّاسُ أَن یُتْرَكُوا أَن یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ (2)(53)
یعنی آیا مردم گمان میکنند، همین قدر که گفتند ما ایمان آوردیم آنها بحال خود واگذاشته میشوند؟ و مورد امتحان خدا قرار نمی گیرند؟
از حضرت پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم سؤال کردم یا رسول الله این امتحان چیست و چگونه است؟ در پاسخ فرمودند:
یا عَلیّ اِنّ القَومَ سَیُفتَنُونَ بَعدی بِأموالِهِم وَیَمُنُّوُنَ بِدینِهِم عَلَی رَبِّهِم وَ یَتَمَنَّونَ رَحمَتِهِ وَ یأمَنُونَ سَطوَتِهِ وَ یَستَحِلُّونَ حَرامَهُ بِالشُّبُهاتِ الکاذِبَهِ وَ الأهواءِ السّاهیهِ فَیَستَحِلُّونَ الخَمرَ بِالنّبیذِ وَ السُّحتَ بِالهَدیَّهِ وَ الرِّبا بِالبَیعِ(54)
یعنی: یا علی مردم پس از من در رابطه با اموال خودشان مورد آزمایش قرار می گیرند، به سبب دینشان بر خداوند منّت میگذارند و رحمت پروردگار را فقط آرزو می کنند و خود را ایمن از غضب خدا میدانند و محرّمات خداوند را بوسیله دست آویز قرار دادن شبهه های نادرست و هواهای نفسانی حلال می گردانند.
شراب را با اسم نبیذ(55) و رشوه را به اسم هدیه و «ربا» را به نام خرید و فروش حلال می گردانند.

مراکز قرض الحسنه و گرفتن کارمزد

باید توجه داشت مؤسسه های قرض الحسنه و مراکزی که به اشخاص بعنوان قرض پول میدهند. کار بسیار خوبی انجام میدهند و خدمات اقتصادی مهمی را به انجام میرسانند این قبیل کمک ها که بوسیله افراد خیر اندیش و نیکوکار برای خدا انجام می گیرد باعث رفع احتیاج محتاجان و تأمین مسکن بی خانمانها و آزادی زندانی ها از زندان و بازگشت آنها به آغوش خانواده خود همچنین وسیله تأمین مخارج ازدواج جوانان و تأمین سرمایه و کار و کسب میشود اینها خدمت های بسیار خوبی است جزاهم الله خیراً ولی اگر برای اداره تشکیلات خود مقداری از گیرنده قرض اضافه را جدا از پولی که بعنوان قرض میدهند در نظر بگیرند چه اینکه قبلاً گفتیم در موضوع قرض لازم است فقط همان مقدار را که بعنوان قرض میدهد پس بگیرد و اضافه از آن به هر عنوان که باشد ربا و حرام است بنابراین باید مبلغی را که بعنوان کارمزد می گیرد در عقد قرض قرار ندهد و بطور جداگانه بگیرد و به مقدار کارمزد اکتفا کند و زیادتر نگیرد.

گرفتن پول در مقابل دیر کرد

از جمله مطالبی که جزء مسلّمات فقه ما است این است که گرفتن پول در مقابل تأخیر ادای دین، از جهت اینکه یک نوع ربا است، جائز نیست در این مورد صاحب جواهر اعلی الله مقامه می گوید:
برای تأخیر ثمنی که در خرید و فروش معین کرده اند و همچنین برای تأخیر هر یک از حقوق مالیّه اگر از بدهکار چیزی اضافه بگیرند جائز نیست زیرا این اضافه ربا است که آن بر اساس قرآن مجید و اخبار اهل بیت علیهم السلام و اجماع علما حرام است.(56)