در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

معامله سفته

سفته رسید بدهی شخصی است و خود آن مالیّتی ندارد بلکه نشانه بدهی در ذّمه است بنابرین برگه سفته خرید و فروش نمیشود و معامله بر آن دین که در ذمّه است واقع میشود و فروش دین قبل از رسیدن موعد آن دو صورت دارد:
1. دین را قبل از سر رسید به خود صاحب دین بفروشد که معمولاً نقد کردن دین پیش از موعد، به قیمت کمتر واقع میشود مثلا فردی به فرد دیگر 1000 تومان به سر رسید یک ماه مدیون است و طلبکار به نزد او میآید و 1000 تومان یک ماه دیگر را به مبلغ 900 تومان از او میخرد این نوع تنزیل در صورتی که تبانی قبلی برای رباخواری در بین نباشد اشکال ندارد و روایات و فتوای فقهاء بر صحت آن گواه است.(52)
2. قبل از سر رسید دین را به فرد ثالث نقداً بفروشد در این صورت نیز اگر غرض رباخواری در بین نباشد اشکال ندارد.

سفته صوری

مسأله دیگری که لازم است در اینجا مورد توجه قرار بگیرد این است که میان تجار و کسبه دو نوع سفته معمول است:
1. سفته حقیقی که نشانه و مدرک بدهی واقعی است و امضاء کننده آن حقیقتاً مبلغ ذکر شده را به دارنده سفته بدهکار است.
2. سفته صوری یا دوستانه که نشانه بدهی واقعی نیست و برای غرض دیگری صادر شده است همانطور که گفته شد فروش سفته حقیقی به فرد ثالث در صورتی جائز است که وسیله ای برای رباخواری نباشد.
ولی فروختن سفته صوری جائز نیست و استفاده از آن به اینکه آنرا بدهد و از دیگری پول بگیرد نیز در صورتی بی اشکال است که وسیله برای رباخواری نشود.

اظهار ناراحتی رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از حیله های شرعی درباره ربا

حضرت امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: هنگامی که خداوند این آیات از قرآن را نازل فرمودند: الم (1) أَحَسِبَ النَّاسُ أَن یُتْرَكُوا أَن یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ (2)(53)
یعنی آیا مردم گمان میکنند، همین قدر که گفتند ما ایمان آوردیم آنها بحال خود واگذاشته میشوند؟ و مورد امتحان خدا قرار نمی گیرند؟
از حضرت پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم سؤال کردم یا رسول الله این امتحان چیست و چگونه است؟ در پاسخ فرمودند:
یا عَلیّ اِنّ القَومَ سَیُفتَنُونَ بَعدی بِأموالِهِم وَیَمُنُّوُنَ بِدینِهِم عَلَی رَبِّهِم وَ یَتَمَنَّونَ رَحمَتِهِ وَ یأمَنُونَ سَطوَتِهِ وَ یَستَحِلُّونَ حَرامَهُ بِالشُّبُهاتِ الکاذِبَهِ وَ الأهواءِ السّاهیهِ فَیَستَحِلُّونَ الخَمرَ بِالنّبیذِ وَ السُّحتَ بِالهَدیَّهِ وَ الرِّبا بِالبَیعِ(54)
یعنی: یا علی مردم پس از من در رابطه با اموال خودشان مورد آزمایش قرار می گیرند، به سبب دینشان بر خداوند منّت میگذارند و رحمت پروردگار را فقط آرزو می کنند و خود را ایمن از غضب خدا میدانند و محرّمات خداوند را بوسیله دست آویز قرار دادن شبهه های نادرست و هواهای نفسانی حلال می گردانند.
شراب را با اسم نبیذ(55) و رشوه را به اسم هدیه و «ربا» را به نام خرید و فروش حلال می گردانند.