در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

آیا نکاح و زنا در ماهیّت فرق ندارند

برخی از افراد در جواب از مطلبی که درباره حیله های شرعی باب ربا گفتیم و توضیح دادیم که با الفاظ و عبارات نمی توان حرام خدا را حلال کرد می گویند: میان ازدواج و زنا در عمل فرق نیست و چنانکه اگر الفاظ خاصی در بین باشد ازدواج محقّق و حلال میشود و اگر این الفاظ نباشد «زنا» و حرام است بنابراین چه اشکال دارد که در باب ربا نیز مطلب از همین قرار باشد که با تغییر دادن عنوان حرام، حلال شود؟
جواب این شبهه این است که مساوی دانستن زنا با ازدواج، در عمل، یک اشتباه است زیرا ماهیّت «زنا» جز اطفای شهوت و ارتباط جنسی چیزی دیگری نیست ولی «ازدواج» یک عقد است یعنی یک قرارداد و پیمان مخصوص است که موجب پدید آمدن آثار بسیاری در حقوق زن و شوهر و فرزندان طرفین میشود.
و بالاخره «ربا» که جنگ با خدا و رسول صلی الله علیه و آله و سلم به حساب میاید و موجب شدیدترین و بزرگترین عقوبت الهی است و ظلم است و باعث فساد و تباهی اموال و رکود اقتصاد و شیوع فقر و مسدود شدن راه کارهای نیک است با عوض کردن الفاظ حلال نمیشود.

آیا با خرید و فروش اسکناس میتوان «ربا» را حلال کرد؟

بعضی ها برای فرار از ربا موضوع خرید و فروش اسکناس را مطرح می کنند و میگویند ما فعلا این صد هزار تومان را بعنوان فروش به زید میدهیم و در مقابل یکصد و ده هزار تومان که پی از یک ماه از او دریافت کنیم و این معامله به این صورت قرض نیست ـ چون در باب قرض اضافه گرفتن بهر عنوان و شرط جائز نیست ـ و بیع است و اسکناس هم جزء معدودات است ربای معاملی اختصاص به مکیل و موزون دارد بنابراین این معامله حلال است و اشکالی ندارد.

پاسخ: با این حیله نیز «ربا» حلال نمی شود

با توجه به آثار و عواقب زیانباری که برای ربا ذکر کردیم با این حیله نیز نمی توان «ربا» را حلال کرد زیرا اگر این نوع اضافه گرفتن حلال باشد این راحت ترین راه رباخواری است چه اینکه هر فردی بجای قرض دادن اسکناس و اضافه گرفتن، اسکناس را به مبلغ بیشتری می فروشد و ربا می خورد.
ما در ضمن روایاتی که از اهل بیت عصمت علیهم السلام در باب حرام بودن ربا نقل کردیم از حضرت رضا علیه السلام این مطلب را ذکر نمودیم که فرمودند: خداوند از این جهت ربا را حرام کرد که موجب فساد اموال است از آن پس اضافه نمودند که: انسان هنگامی که با دادن یک درهم دو درهم را میخرد. یک درهم در برابر یک ردهم قرار می گیرد، ولی گرفتن آن یک درهم اضافه باطل است و جائز نیست.(49)
امام خمینی رضوان الله علیه نیز می فرمایند: خرید و فروش اسکناس به صورت نقد و نسیه در صورتی که برای فرار از ربا باشد حرام و باطل است.(50)
از معظم له سؤال شد فروش 1000 تومان پول با یک بسته چائی 30 ریالی به مدّت یک سال به 1300 تومان جائز است یا خیر؟ فرمودند باطل است.(51)