در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

اگر «ربا» به این آسانی حلال میشود چرا پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم این راه را به مسلمانان یاد نداد

اگر حیله، به این آسانی باعث جواز رباخواری می شد چرا رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم که پیامبر رحمت بود این نکته را به مسلمانان یاد نداد تا بدینوسیله امّت خویش را از مرتکب شدن به حرامی که اعلان جنگ با خدا و رسولش صلی الله علیه و آله و سلم محسوب میشود و گناه درهمی از آن از 70 بار زنا با محرم بزرگتر است مانع شود، برعکس می بینیم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به فرماندار خود در مکه می نویسد: اگر رباخواران دست از رباخواری بر نداشتند با آنان جنگ کن اگر ربا گرفتن با توسل به حیله به سادگی جائز بود و تنها نیاز به این بود که شئی ای به یک طرف ضمیمه گردد یا لفظ تغییر داده شود چه حاجتی به زحمت جنگ و ریختن خون مسلمانان بود بلکه بر رسول خدا لازم بود که به خاطر حفظ خون مسلمانان طریق حیله را به آنان بیاموزد.(48)

آیا نکاح و زنا در ماهیّت فرق ندارند

برخی از افراد در جواب از مطلبی که درباره حیله های شرعی باب ربا گفتیم و توضیح دادیم که با الفاظ و عبارات نمی توان حرام خدا را حلال کرد می گویند: میان ازدواج و زنا در عمل فرق نیست و چنانکه اگر الفاظ خاصی در بین باشد ازدواج محقّق و حلال میشود و اگر این الفاظ نباشد «زنا» و حرام است بنابراین چه اشکال دارد که در باب ربا نیز مطلب از همین قرار باشد که با تغییر دادن عنوان حرام، حلال شود؟
جواب این شبهه این است که مساوی دانستن زنا با ازدواج، در عمل، یک اشتباه است زیرا ماهیّت «زنا» جز اطفای شهوت و ارتباط جنسی چیزی دیگری نیست ولی «ازدواج» یک عقد است یعنی یک قرارداد و پیمان مخصوص است که موجب پدید آمدن آثار بسیاری در حقوق زن و شوهر و فرزندان طرفین میشود.
و بالاخره «ربا» که جنگ با خدا و رسول صلی الله علیه و آله و سلم به حساب میاید و موجب شدیدترین و بزرگترین عقوبت الهی است و ظلم است و باعث فساد و تباهی اموال و رکود اقتصاد و شیوع فقر و مسدود شدن راه کارهای نیک است با عوض کردن الفاظ حلال نمیشود.

آیا با خرید و فروش اسکناس میتوان «ربا» را حلال کرد؟

بعضی ها برای فرار از ربا موضوع خرید و فروش اسکناس را مطرح می کنند و میگویند ما فعلا این صد هزار تومان را بعنوان فروش به زید میدهیم و در مقابل یکصد و ده هزار تومان که پی از یک ماه از او دریافت کنیم و این معامله به این صورت قرض نیست ـ چون در باب قرض اضافه گرفتن بهر عنوان و شرط جائز نیست ـ و بیع است و اسکناس هم جزء معدودات است ربای معاملی اختصاص به مکیل و موزون دارد بنابراین این معامله حلال است و اشکالی ندارد.