در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

امام خمینی رضوان الله علیه: با این حیله ها نمی توان ربا را حلال کرد

امام خمینی اعلی الله مقامه در این باره می فرماید: حیله ها نمی تواند موضوع ربا را از تحت علّت هائی که در قرآن مجید و روایات اهل بیت عصمت علیهم السلام برای تحریم ربا ذکر شده است مانند ظلم، فساد اموال و تعطیل تجارت خارج سازد برای مثال اگر فرض شود که قرض یک ساله باشد با بهره بیست در صد ظلم است هم اکنون اگر به حیله متوسل شود و 100 دینار را به 120 دینار به صورت نسیه به مدت یک سال بفروشد بازهم بدون هیچگونه شک و تردیدی همان ظلم و فساد اموال تحقق یافته است.
و اگر در معامله مقدار زیادی گندم به دو برابر آن به صورت نسیه یک ساله در حالی که جنس و صفت ثمن و مثمن یکی باشد ظلم و فساد اموال نهفته است، خردمندانه نیست که بگوئیم با ضمیمه کردن یک دستمال ظلم و فساد موجود از بین میرود و این مطلب روشنی است.
وقتی حکمت تحریم ربا ظلم و فساد باشد، تجویز حیله های ربا در تمام موارد جائز نیست زیرا مستلزم لغویت در جعل حکم است اگر شارع مقدس ربا را به خاطر ظلم، فساد، و ترک تجارت حرام کند سپس همه اقسام آنرا با تغییر جزئی در عنوان که مانع ترتّب فساد آن نمی شود، حلال نماید چنین عملی از قبیل تناقض و لغویّت در جعل حکم است.

اگر «ربا» به این آسانی حلال میشود چرا پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم این راه را به مسلمانان یاد نداد

اگر حیله، به این آسانی باعث جواز رباخواری می شد چرا رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم که پیامبر رحمت بود این نکته را به مسلمانان یاد نداد تا بدینوسیله امّت خویش را از مرتکب شدن به حرامی که اعلان جنگ با خدا و رسولش صلی الله علیه و آله و سلم محسوب میشود و گناه درهمی از آن از 70 بار زنا با محرم بزرگتر است مانع شود، برعکس می بینیم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به فرماندار خود در مکه می نویسد: اگر رباخواران دست از رباخواری بر نداشتند با آنان جنگ کن اگر ربا گرفتن با توسل به حیله به سادگی جائز بود و تنها نیاز به این بود که شئی ای به یک طرف ضمیمه گردد یا لفظ تغییر داده شود چه حاجتی به زحمت جنگ و ریختن خون مسلمانان بود بلکه بر رسول خدا لازم بود که به خاطر حفظ خون مسلمانان طریق حیله را به آنان بیاموزد.(48)

آیا نکاح و زنا در ماهیّت فرق ندارند

برخی از افراد در جواب از مطلبی که درباره حیله های شرعی باب ربا گفتیم و توضیح دادیم که با الفاظ و عبارات نمی توان حرام خدا را حلال کرد می گویند: میان ازدواج و زنا در عمل فرق نیست و چنانکه اگر الفاظ خاصی در بین باشد ازدواج محقّق و حلال میشود و اگر این الفاظ نباشد «زنا» و حرام است بنابراین چه اشکال دارد که در باب ربا نیز مطلب از همین قرار باشد که با تغییر دادن عنوان حرام، حلال شود؟
جواب این شبهه این است که مساوی دانستن زنا با ازدواج، در عمل، یک اشتباه است زیرا ماهیّت «زنا» جز اطفای شهوت و ارتباط جنسی چیزی دیگری نیست ولی «ازدواج» یک عقد است یعنی یک قرارداد و پیمان مخصوص است که موجب پدید آمدن آثار بسیاری در حقوق زن و شوهر و فرزندان طرفین میشود.
و بالاخره «ربا» که جنگ با خدا و رسول صلی الله علیه و آله و سلم به حساب میاید و موجب شدیدترین و بزرگترین عقوبت الهی است و ظلم است و باعث فساد و تباهی اموال و رکود اقتصاد و شیوع فقر و مسدود شدن راه کارهای نیک است با عوض کردن الفاظ حلال نمیشود.