در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

6 ـ حیله شرعی بوسیله قرض دادن و بریء الذمّه کردن

طرفین معامله برای فرار از ربا با تبانی قبلی هر یک کالای خود را بدیگری قرض میدهد بعد از آن هر یک از آنها ذمّه دیگری را از طلب خود بریء الذمّه می کند.
مثلاً یک کیلو برنج اعلا را میخواهد در برابر دو کیلو برنج پست معامله کند ولی چون این معامله «ربا» است این شخص یک کیلو برنج خوب را به او قرض میدهد و آن شخص هم دو کیلو برنج پست را به این شخص قرض میدهد بعداً هر دو یکدیگر را بریء الذمّه می کنند.
این راه نیز هم در ربای قرضی و معاملی صورت پذیر است.

«رباخواری» که ناپاکترین کسب و بزرگترین گناه کبیره است را نمیتوان با حیله شرعی حلال کرد.

خلاصه کلام ما درباره حیله های شرعی که ذکر شد این است: بعد از مراجعه به روایاتی که از اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام صادر شده است و به طور روشن دلالت دارند که خداوند متعال از این جهت ربا را حرام کرده است که: «ربا» ظلم است، باعث فساد است، موجب تباهی اموال است باعث رکود اقتصادی است و موجب از بین رفتن روح همدردی و خیرخواهی و خدمت در جامعه اسلامی است و گناه یک درهم ربا بیشتر از گناه هفتاد مرتبه زناکردن با محرم خود در خانه کعبه است و ربا ناپاکترین کسب ها است و «رباخواری» بزرگترین گناه کبیره است و به یهودی و رباخوار نباید سلام کرد و بالاخره شیوع رباخواری وسایل سقوط و هلاکت جامعه را فراهم می کند.(47)
اکنون سؤال این است که آیا با الفاظ و عبارات و با تغییر دادن عنوان بدون اینکه در ماهیّت عمل و نتیجه آن تغییری بوجود بیاید ربا حلال میشود؟ آیا چنین راه کاری تناقض نیست؟ آیا چنین عملی مستلزم لغوّیت در جعل حکم نیست؟
این قبیل حیله ها مثل این است که در مورد رشوه گرفتن و رشده دادن که حرمت آن بجهت این است که قانون شکنی است لفظ هدیّه روی آن بگذاریم و بگوییم که اشکال ندارد و حلال است.
بطور خلاصه، ماهّیت «ربا» بلای خوانمانسوزی است که با هر عبارتی تحقق پیدا کند مفاسد فراوانی دارد و بی عدالتی ها را در جامعه به وجود می آورد و اقتصاد بشری را به ورطه بحران سوق میدهد و حرام است.

امام خمینی رضوان الله علیه: با این حیله ها نمی توان ربا را حلال کرد

امام خمینی اعلی الله مقامه در این باره می فرماید: حیله ها نمی تواند موضوع ربا را از تحت علّت هائی که در قرآن مجید و روایات اهل بیت عصمت علیهم السلام برای تحریم ربا ذکر شده است مانند ظلم، فساد اموال و تعطیل تجارت خارج سازد برای مثال اگر فرض شود که قرض یک ساله باشد با بهره بیست در صد ظلم است هم اکنون اگر به حیله متوسل شود و 100 دینار را به 120 دینار به صورت نسیه به مدت یک سال بفروشد بازهم بدون هیچگونه شک و تردیدی همان ظلم و فساد اموال تحقق یافته است.
و اگر در معامله مقدار زیادی گندم به دو برابر آن به صورت نسیه یک ساله در حالی که جنس و صفت ثمن و مثمن یکی باشد ظلم و فساد اموال نهفته است، خردمندانه نیست که بگوئیم با ضمیمه کردن یک دستمال ظلم و فساد موجود از بین میرود و این مطلب روشنی است.
وقتی حکمت تحریم ربا ظلم و فساد باشد، تجویز حیله های ربا در تمام موارد جائز نیست زیرا مستلزم لغویت در جعل حکم است اگر شارع مقدس ربا را به خاطر ظلم، فساد، و ترک تجارت حرام کند سپس همه اقسام آنرا با تغییر جزئی در عنوان که مانع ترتّب فساد آن نمی شود، حلال نماید چنین عملی از قبیل تناقض و لغویّت در جعل حکم است.