در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

با توجه به این مثال ظلم رباخواری روشن میشود:

زید یک میلیون تومان به بکر قرض داد که هر ماه پنج در صد یعنی 50 هزار تومان به عنوان ربح بگیرد.
بهره یک ساله آن 600000 (ششصد هزار تومان) میشود ولی زید رباخوار ـ چنانکه عادت رباخواران حرفهای است و ظلم فاحش رباخواری با این مثال روشن میشود ـ پول خود را راکد نمیگذارد همان پنجاه هزار تومان را که هر ماه از بکر میگیرد به عنوان «ربا» به دیگری با سود پنج در صد قرض میدهد و همان ربح هر ماهه این ربح را نیز به اشخاص به عنوان ربا میدهد و با این حساب یک میلیون پول در یک سال میشود 1800000 (یک میلیون و هشتصد هزار تومان) و با این حساب یک میلیون تومان در 12 سال به رقمی بالاتر از میلیارد تومان میرسد.
و این ربا خواری همان است که قرآن کریم میفرماید:
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَأْكُلُواْ الرِّبَا أَضْعَافاً مُّضَاعَفَةً وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (130) وَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِی أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِینَ (131) وَأَطِیعُواْ اللّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (132)(34)
ای مسلمانان ربا نخورید تا در نتیجه سودهای متراکم را بر سرمایه بیفزائید تقوی داشته باشید تا به رستگاری برسید و از آتشی که برای کافران فراهم شده است بترسید خدا و پیغمبر خدا را اطاعت کنید رباخواری را کنار بگذارید تا مشمول رحمت خداوند بشوید.

2ـ «ربا» باعث تباهی و فساد اموال است

«فساد» یعنی به هم زدن نظم و نظام و همانطور که به زدن نظام خلقت «فساد» نامیده میشود که خداوند میفرماید: (لَوْ كَانَ فِیهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا)(35) یعنی اگر در آسمان و زمین غیر از خداوند یکتا خداوند دیگری وجود میداشت نظام خلقت بهم میخورد و برقرار نمیماند، قوانین الاهی نیز در زمینه اقتصاد دارای نظام مخصوصی است و در فرهنگ اسلام در روایاتی که مبیّن علّت حرام بودن «ربا» در اسلام است یکی از علّتهای حرمت ربا را باعث فساد بودن آن ذکر کرده است.
حضرت امام رضا علیه السلام در پاسخ نامهای که محمد بن سنان به آن حضرت تقدیم داشته بود مرقوم فرمودند: خداوند متعال به این علت از «ربا» نهی کرد که باعث تباهی و فساد اموال است از آن پس اضافه کردند اگر یک درهم را به دو درهم بخرد بهای یک درهم، یک درهم است و بهای درهم دیگر باطل است بنابراین خداوند متعال «ربا» را بر بندگان خود حرام گردانید زیرا باعث نابودی و فساد اموال است.(36)

3ـ «ربا» باعث رکود اقتصادی است

رکود اقتصادی به وضعیتی گفته میشود که فعالیتهای اقتصادی به شدت کاهش مییابد و عدّه قابل توجهی از نیروی کار جامعه بیکار میشوند، تولید تنزّل پیدا میکند، سرمایهگذاری متوقف میشود، معاملات و مبادلات کم میشود و قدرت خرید مردم در سطح قابل توجهی کاهش مییابد و بالأخره عدم تمایل به سرمایهگذاریهای تولیدی که یکی از عوامل مهم ایجاد رکود اقتصادی است به وجود میآید.
در روایاتی که از اهلبیت عصمت و طهارت علیهم السلام درباره علّت حرمت ربا صادر شده است بکب از علل حرام بودن «ربا» را کاهش فعالیتهای تجاری و ایجاد رکود اقتصادی معرفی کردهاند ملاحظه کنید:
حضرت رضا علیه السلام میفرمایند: إنَّما نَهَی اللهُ عَزَّوَجَلَّ عَنهُ لِما فِیهِ مِن فَسادِ الأموالِ وَرَغبَه النّاس فی الرِّبح(37)
خداوند از این جهت ربا را حرام کرد که رباخواری موجب فساد اموال و جریان آن در راه سودجوئی میشود یعنی به جای اینکه مردم پولهای خود را در راه تولید و صنعت و کشاورزی و امثال اینها بکار بیندازند که در نتیجه فعالیتهای اقتصادی افزایش پیدا کند و نیروی کار و اشتغال در جامعه بیکار نمانَد صاحبان پول از راه رباخواری ـ که بی زحمت است ـ به دنبال ربح میروند و پولهای خود را در راه بهره بی زحمت بکار میاندازند.
هشام بن حکم که یکی از خواص اصحاب حضرت صادق و حضرت کاظم علیه السلام فرمودند: لَو کانَ الرِّبا حَلالاً لَتَرکَ النّاسُ التِجاراتِ وَ ما یَحتاجُونَ إلَیهِ، فَحَرَّمَ اللهُ الرِّبا لتنفر النّاس عَنِ الحَرامِ إلَی التِّجاراتِ وَ إلَی البَیعِ وَ الشِّراء.(38)
خداوند به این علت ربا را حرام کرد که مردم به کارهای تجاری و مفیدی روی بیاورند و اگر ربا حلال میشد مردم فعالیتهای مفید و اقتصادی را ترک میکردند.
در این حدیث چنانکه ملاحظه میفرمایید ـ کلمه « وَ ما یَحتاجُونَ إلَیهِ » کلمه بسیار پر معنائی است و منظور این است که خداوند ربا را از این جهت حرام کرد که مردم پولهای خود را در راه صنعت و افزایش فنآوریهای علمی و کشاورزی و تجهیزات وسائل کشاورزی صنعتی و تولید و وسائل تولید و تجهیز مراکز علمی و تجارت و کشاورزی و گسترش داد و ستدهای تجاری و دادن سرمایه به کسی که قدرت کار کردن دارد ولی سرمایه ندارد بعنوان مضاربه که همه اینها مورد نیاز جامعه است به کار بیندازند و شیوع رباخواری به همه این امور زیان میرساند چون رباخواری بدون اینکه فعالیت اقتصادی مفیدی انجام بدهد از درآمد بالائی برخوردار میشود و در مقابل تعداد زیادی از افراد بیکار میمانند و فقر و پریشانی افزایش پیدا میکند و وضع اقتصادی بدهکاران هر روز بدتر میشود و تلاشهای شبانه روزی آنها صرف پر کردن کیسه رباخواران میگردد این همان رکود اقتصادی است که پیشوایان معصوم دین ما سلام الله علیهم آنرا از آثار رباخواری و علت تحریم ربا میدانند.