در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

شرافت و عزّت در کسب و تجارت است

باید توجه کنیم که یکی از اصول و فرهنگ اسلام تشویق و ترغیب به تجارت و کسب و کار است.
اولیای بزرگ اسلام برای اینکه مسلمانان دارای اقتصادی مستقل و عزّت بخش باشند و هیچ وقت دست احتیاج به سوی بیگانگان دراز نکنند در هر فرصتی آنها را به جدیّت و کار و کوشش در امر زراعت، صنعت و تجارت ترغیب میکردند.
حضرت امیر مؤمنان علیه السلام میفرمود: اَلمَنِیَّهُ لاَ الدَّنیَّهُ، اَلتَقَلُّلُ وَ لاَ التَّوَسُّلُ.(13)
یعنی: مرگ آری امّا ذلّت نه، به کم ساختن آری ولی وابستگی و توسّل به بیگانگان نه.
و در این میان تاکید بیشتر بر این بود که همیشه کسب و کار از راه حلال را مدّ نظر داشته باشند و هرگز اقدام برای تحصیل مال از راه حرام نکنند.
حضرت امیر مؤمنان علیه السلام در حدیثی که نشانههای مؤمن را بیان میکردند فرمودند: المُؤمِنُ مَن طابَ مَکسَبُهُ.(14)
یعنی نخستین علامت مؤمن آن است که دارای کسب حلال و پاکیزه باشد.
حضرت صادق علیه السلام میفرمود: کسی که دوست میدارد دعای او به اجابت برسد باید کسب خود را حلال قرار بدهد.(15)
و اهلبیت علیهم السلام در میان تعلیمات مربوط به کسب و کار توجه خاصی به بازار داشتند و رونق کار بازار و بازاریان بر اساس صداقت و امانت و تقوا را عزّت مسلمانان معرفی میکردند.
حضرت کاظم علیه السلام به «مصادف» که یکی از بازاریان بود برای تشویق به کار بازار این عبارت را بیان کرد: اُغدُ اِلَی عِزَّکَ.16 یعنی صبح زودتر به سوی عزّت خود حرکت کن یعنی به طرف بازار که عزّت و کرامت تو در گرو چرخش صحیح بازار است گام بردار و بشتاب.

تجارت باعث افزایش برکت و عقل

حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: برکت در ده قسمت از کار است و نه قسمت آن در کار تجارت است.(17)
حضرت امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: تجارت کنید تا خداوند به وضع اقتصادی شما برکت عنایت کند چه اینکه از پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که فرمودند: روزی ده قسمت است و نه قسمت آن در تجارت است.(18)
حضرت صادق علیه السلام فرمود: التجارهُ تزیدُ فی العقل(19) یعنی تجارت فرهنگ انسان را افزایش میدهد و عقل انسان را زیادتر میکند.

مسائل شرعی تجارت را یاد بگیرید تا در «ربا» نیفتید

در میان احادیث مربوط به کسب و تجارت تأکید فراوانی شده است که بازاریان محترم مسائل شرعی کسب و تجارت را یاد بگیرند تا در حرام نیفتند.
حضرت امیر مؤمنان علیه السلام میفرمودند: کسی که پیش از یاد گرفتن مسائل شرعی کسب و تجارت، به کسب و تجارت مشغول شود در «ورطه رباخواری» خواهد افتاد.(20)
و نیز میفرمود: ای مردم نخست مسائل شرعی خود را فرابگیرید و از آن پس به کار تجارت بپردازید قسم به خدا ربا در این امت اسلامی از حرکت کردن مورچه روی سنگ صاف، پنهانتر است.(21)