در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

ربا در فرهنگ اهلبیت عصمت علیهم السلام

در روایات اسلامی که از اهلبیت عصمت و طهارت علیهم السلام صادر شده است نیز «ربا» یکی از زشتترین و بزرگترین گناهان معرفی شده است.
و آن در 5 روایت یکی از گناهان کبیره و در 3 روایت اکبرالکبائر یعنی بزرگترین گناه کبیره و در یک روایت به عنوان اعظمالکبائر یعنی عظیمترین گناهان کبیره محسوب شده است.(9)
حضرت رضا علیه السلام فرمودند: «ربا» از گناهان کبیره است و خداوند درباره آن وعده آتش جهنم ـ که از آن به خدا پناه می بریم ـ داده است و ربا در کلام همه پیغمبران خدا علیهم السلام و در همه کتابهای آسمانی حرام شده است.(10)

گناه ربا از 70 بار زنا با محرم خود درخانه خدا بزرگ تر است

این تعبیر، تعبیر تکان دهنده عجیبی است ما درباره هیچ گناهی در کلام پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم و اهلبیتش علیهم السلام چنین تعبیری نمیبینیم و نیز برای مجسّم کردن بزرگی یک گناه تعبیری رساتر از این تصوّر نمیکنیم.
این عبارت که گناه یک درهم پولِ ربا از هفتاد مرتبه زنا با محرم خود در خانه خدا بزرگتر و شدیدتر است عبارتی است که هم در روایات مسلّم شیعه و اهل تسنن آماده است و از طریق ما شیعیان از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت باقر و حضرت صادق علیهما السلام نقل شده است.(11)
باید دانست که منظور در این روایات که بر پایه مقایسه میان گناه رباخواری آمده است این نیست که «گناه زنا گناه بزرگی نباشد» زنا نیز ـ چنانکه توضیح داده میشود ـ از گناهان کبیره است، بلکه مقصود بیان عظمت و زشتی بسیار بالای گناه ربا است.
چون کبیره بودن گناه زنا از جهت فرهنگ قرآن مجید و گفتار اهلبیت عصمت علیهم السلام بسیار روشن است.
حضرت امیر مؤمنان علیه السلام فرمودند:
عاقبت و اثر «زنا» شش چیز است که سه تا از آنها در دنیا و سه تا در آخرت گریبانگیر انسان میشود.
در دنیا:
1. آبروی انسان را از چهره او میبرد.
2. روزی را قطع می کند.
3. با سرعت، موجب فنا و تباهی انسان میشود.
و در عالم آخرت موجب:
1. غضب خداوند قهّار.
2. رسیدگی سخت به حساب در روز قیامت.
3. آتش جهنم میشود.(12)

شرافت و عزّت در کسب و تجارت است

باید توجه کنیم که یکی از اصول و فرهنگ اسلام تشویق و ترغیب به تجارت و کسب و کار است.
اولیای بزرگ اسلام برای اینکه مسلمانان دارای اقتصادی مستقل و عزّت بخش باشند و هیچ وقت دست احتیاج به سوی بیگانگان دراز نکنند در هر فرصتی آنها را به جدیّت و کار و کوشش در امر زراعت، صنعت و تجارت ترغیب میکردند.
حضرت امیر مؤمنان علیه السلام میفرمود: اَلمَنِیَّهُ لاَ الدَّنیَّهُ، اَلتَقَلُّلُ وَ لاَ التَّوَسُّلُ.(13)
یعنی: مرگ آری امّا ذلّت نه، به کم ساختن آری ولی وابستگی و توسّل به بیگانگان نه.
و در این میان تاکید بیشتر بر این بود که همیشه کسب و کار از راه حلال را مدّ نظر داشته باشند و هرگز اقدام برای تحصیل مال از راه حرام نکنند.
حضرت امیر مؤمنان علیه السلام در حدیثی که نشانههای مؤمن را بیان میکردند فرمودند: المُؤمِنُ مَن طابَ مَکسَبُهُ.(14)
یعنی نخستین علامت مؤمن آن است که دارای کسب حلال و پاکیزه باشد.
حضرت صادق علیه السلام میفرمود: کسی که دوست میدارد دعای او به اجابت برسد باید کسب خود را حلال قرار بدهد.(15)
و اهلبیت علیهم السلام در میان تعلیمات مربوط به کسب و کار توجه خاصی به بازار داشتند و رونق کار بازار و بازاریان بر اساس صداقت و امانت و تقوا را عزّت مسلمانان معرفی میکردند.
حضرت کاظم علیه السلام به «مصادف» که یکی از بازاریان بود برای تشویق به کار بازار این عبارت را بیان کرد: اُغدُ اِلَی عِزَّکَ.16 یعنی صبح زودتر به سوی عزّت خود حرکت کن یعنی به طرف بازار که عزّت و کرامت تو در گرو چرخش صحیح بازار است گام بردار و بشتاب.