در رابطه با ربا

نویسنده : استفتای جمعی از بازاریان محترم قم از حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته)

جریان تاریخ، گواه روشنی بر منطق قرآن کریم است

چنانکه می بینیم، جریان تاریخ و گذشت زمان حکومت منطق قرآن در رابطه با این دو گناه را روشن کرد چه اینکه مداهنه و گرایش به دشمنان اسلام و شیفته شدن به آنها باعث سلطه پذیری مسلمانان گردیده و راه سلطه گری آنها به کشورهای اسلامی باز شد و در نتیجه مستکبران و دشمنان اسلام به استضعاف فکری و فرهنگی و اقتصادی و سیاسی کشورهای اسلامی پرداختند و مسلمانان در نتیجه خود کم بینی و خود باختگی و از دست دادن هویت اسلامی خود، حیثیت و عظمت و وحدت خود را از دست دادند و در چنگال سلطه گری آنها به اسارت و بردگی گرفتار شدند.(2)
باید توجه داشت که ارتباط با کفّاری که در راه سلطه گری بر مسلمانان گام برنمی دارند بی اشکال است و بحث ما در این جا درباره شیفته شدن به آداب کفّار و از دست دادن صلابت در برابر کفّار و سلطه پذیری است.
و شیوع ربا، باعث تراکم ثروت و سرمایه در دست یک طبقه و پدید آمدن رکود اقتصادی، فقر و پریشانی و بیکاری و احتیاج در طبقه دیگر گردید.
در نتیجه طبقهای بدون زحمت و فعالیت به ثروت رسیدند و در تجمّل و اسراف و کامیابی غوطهور گردیدند و عدّهای در میان امواج پریشانی و بیکاری و گرانی و محرومیت و فقر غرق شدند سرانجام محیط عاطفه و برادری و خیر خواهی و وحدت اسلامی که منظور اسلام بود به فضای حرص و سودجوئی و عداوت و ظلم مبدّل گردید.

عبارات قرآن مجید درباره ربا

قرآن کریم در 7 جا از« ربا» سخن گفته و این بلای خانمانسوز را به عنوان ظلم بر بشریّت مورد تقبیح قرار داده است و با عبارت (وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَـئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ).(3)
ربا خوارانی که پس از تذکر و موعظه باز هم به رباخواری ادامه می دهند را اهل همیشگی آتش جهنم معرفی کرده است.
چه این که میدانیم تعبیر (أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ) در 12 جای قرآن درباره کافران به کار گرفته شده است.
بنابراین عذاب رباخواران مانند عذاب کافران است و خداوند همان خشمی را که بر کافران دارد بر رباخواران هم دارد.
قرآن کریم در یک مورد با تعبیر (فَأْذَنُواْ بِحَرْبٍ مِّنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ)(4) رباخواران را در حال جنگ با خدا و پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم قلمداد می کند و در موردی رباخواری را شیوه یهود که با پشت پا زدن به کتاب آسمانی تورات به رباخواری افتادند معرفی می نماید و بالاخره «ربا» را نقطه مقابل مساعدت و کمک مسلمانان نسبت بهم میداند و آن را ـ چنانکه گفتیم ـ بزرگ ترین گناه به حساب می آورد.

این است نتیجه روگردانی از احکام قرآن

متأسفانه ارتکاب و شیوع این دو گناه جامعه مسلمانان را به وضع اسَفباری کشانده است مسلمانانی که روشن ترین شاخصه آنها بنا به تعبیر راهگشای قرآنی باید (أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَیْنَهُمْ)(5) باشد به جای صلابت و شدت در راه حفظ اصول و ارزش های اسلامی، شیفته و فریفته تمدّن دنیای استکباری شدند و در برابر سلطهگران خاضع گردیدند و حتّی با آنها پیمان سازش و اتحاد بستند و تقلید و تبعیّت از آنها را تنها راه ترقّی و پیشرفت خود دانستند و در نتیجه زیر چتر سلطهگری آنها قرار گرفتند.
و از طرفی به جای (رُحَمَاء بَیْنَهُمْ) و ایجاد محیط صفا و صمیمیّت و وحدت و اتحاد و مهربانی و کمک به یکدیگر، فضای حرص و سودجوئی و اختلاف و دشمنی به وجود آوردند تا اینکه در نتیجه، وضع به جائی رسید که نمی بایست برسد.
ز احکام قرآن چو سر تافتند به جای خوشی ناخوشی یافتند(6)